ءار زاماندا ونەر ادامدارىن حالىق ەرەكشە قۇرمەتتەگەنى بەلگىلى. ءاۋ دەپ ءان سالعان ادامنىڭ ارقاسىنان قاعىپ, شابىتىنا شابىت قوسىپ, جىگەرلەندىرىپ وتىرۋ قازاق حالقىنىڭ قانىنا سىڭگەن قاسيەت. اۋىل ونەرپازدارىنىڭ اراسىنان تۋما تالانت يەسىن تانىپ, ساحناعا شىعارىپ, كوپشىلىكتىڭ تالقىسىنا سالىپ شىڭداي ءبىلۋ – اركىمنىڭ قولىنان كەلە بەرمەيدى. بۇل ءۇشىن ۇلكەن جۇرەك كەرەك. سونداي ۇلكەن جۇرەك يەسىنىڭ ءبىرى قابدولدا تۇراروۆ ەدى.
ول ءومىردىڭ ىستىق-سۋىعىنان جاستايىنان ءوتتى. الدىنا قويعان ماقساتىن اياعىنا دەيىن جەتكىزەتىن ادام بولاتىن. كوپ جىل كۇرشىم اۋداندىق مادەنيەت سالاسىن باسقاردى. وبلىستىق اقىندار مەكتەبىن اشتى. قامقورلىق جاسادى. وسى جىلدار ىشىندە كۇرشىم اۋدانىنا قاراستى اقسۋات اۋىلىندا «ايدىن» اتتى ءان-بي ءانسامبلىنىڭ قۇرىلۋىنا ىقپال ەتتى. اۋدانداعى ءۇش ۇجىمعا «حالىق تەاترى» اتاعىن اپەردى. اۋداندىق مۇراجاي اشىپ, ونىڭ عيماراتىن سالدىردى. جادىگەرلەردى ءوزى جيناي وتىرىپ, مۇراجاي جۇمىسىنىڭ العا باسۋىنا ۇشان-تەڭىز ەڭبەك ءسىڭىردى.
ق.تۇراروۆ ايتىس اقىنى رەتىندە دە تانىمال بولدى. وڭىردەگى ونەر سالاسىنداعى ەڭبەگى ەرەكشە. ايتىستىڭ تۇرالاپ جاتقان شاعىندا وبلىستا اقىندار مەكتەبىن ۇيىمداستىرىپ, ءوزى باسقاردى. ءوزى تاربيەلەگەن اۋەسقوي ايتىس اقىندارىنىڭ سانى ەلۋدەن اسادى. ولار وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق ايتىستارعا قاتىسىپ, جۇلدەلى ورىنداردى جەڭىپ الىپ, ەلىمىزگە تانىمال بولدى. ق.تۇراروۆ كەۋدەسىنەن ءان قالقىپ, كۇي شالقىعان جان بولاتىن. ولەڭ جازۋمەن, ءان شىعارۋمەن جاستايىنان اينالىسىپ, رەسپۋبليكالىق راديو فونوتەكاسىنا جيىرمادان استام اندەرى قابىلداندى. ولەڭدەرىندە تۋعان جەرىن, ەلىن تەبىرەنە جىرلادى.
1959 جىلى «التاي اۋەندەرى» اتتى جەكە جيناعى جارىق كورگەن. 1984 جىلى «جازۋشى» باسپاسىنان شىققان «جايقوڭىر» ولەڭدەر جيناعىنداعى «نۇر زايسان», «جەر ءجانناتى – كۇرشىم», «تۇلەگىمىن كۇرشىمنىڭ», «تولعانىس تارامدارى» سياقتى جىرلارى كۇرشىمنىڭ كورىكتى جەرلەرىن, زايسانداي اتاقتى كولىن انگە قوسىپ, تۋعان جەرگە دەگەن كەڭ پەيىلىن, ىستىق ىقىلاسىن كورسەتەدى. ونىڭ ءانىن شىرقاپ, جىرىن جىرلاپ, كۇيىن كۇمبىرلەتە تارتىپ, ولەڭىن ولكەگە تانىتىپ جۇرگەن انشىلەر مەن دومبىراشىلار دا كوپ.
كومپوزيتورلار وداعىنىڭ ماقۇلداۋىمەن «ونەر» باسپاسىنان 1987 جىلى شىققان «جاستىق شاق اۋەندەرى» اتتى اندەر جيناعىنا قابدولدا تۇراروۆتىڭ كوپ ءانى ەنگەن. قازاق كسر عىلىم اكادەمياسىنىڭ ونەر زەرتتەۋ ءبولىمى مەن رەسپۋبليكانىڭ كومپوزيتورلار وداعى قابدولدا تۇرار ۇلىنىڭ اندەرىن جوعارى باعالاپ, باقىتجان بايقاداموۆ پەن قۇدىس قوجامياروۆ جاقسى پىكىر ايتقان بولاتىن.
ول اۋدان تاريحى تۋرالى ءجيى جازعان ءوڭىر شەجىرەشىسى. شىعارمالارىنا تۋعان جەرى, تاريحى, باتىرلارى, ازاماتتارى ارقاۋ بولعان. ەڭبەكتەرى رەسپۋبليكالىق «مادەنيەت جانە تۇرمىس», «پاراسات», «جۇلدىز» جۋرنالدارىندا, رەسپۋبليكالىق «قازاق باتىرلارى» جانە وبلىستىق «ديدار» گازەتتەرىندە ءجيى باسىلدى. «ەر كۇركەباي», «جامان باتىر», «شەرۋباي سىبىزعىشى», «شاناق سىبىزعىشى», «كۇيشى شايقى» شىعارمالارىنىڭ اۆتورى. جاريالانباعان ەڭبەكتەرى قانشاما؟ وسى ورايدا, بەلگىلى كۇرشىمدىك اقىن حاسەن زاكاريا:
– قاباڭنىڭ شاكىرتتەرى بارشىلىق. قازاق ەلىنە بەلگىلى ايتىسكەر اقىن اباش كاكەنوۆ, كومپوزيتور ورالحان كوشەروۆ, تالعات كارمەنوۆ, ءوزىنىڭ ۇلكەن ۇلى ەرسوۆەت قابدوللا ۇلى سىندى ءتىزىمدى رەسپۋبليكاعا تانىمال جاستارمەن تولىقتىرا بەرۋگە بولادى. كەزىندە ءوزى باسقارعان اۋداندىق مادەنيەت باسقارماسى, سوعان قاراستى كىتاپحانا بىرلەستىگى 10 جىل قاتارىنان وبلىستا ءبىرىنشى ورىندى يەلەندى. ەرتىس بويىنداعى اۋدانداردى ارالاپ, «ەل ءىشى – ونەر كەنىشى» دەگەن ۇستانىممەن قانشاما تالانتتى ونەرپازدى ەل الدىنا شىعاردى. اعامىز استانا اقمولاعا كوشكەن جىلى قۋانىپ, «استاناعا ارناۋدىڭ» ءانى مەن ءسوزىن جازىپ, ارىپتەستەرىنىڭ تالقىسىنا سالىپ, ء«بىز ءالى-اق ىرگەلى الەم تانىعان ەل بولامىز» دەگەندە بىرەۋ سەنىپ, بىرەۋ سەنبەگەن ۋاقىت ەدى.
راسىندا, كۇرشىم جەرىندە قازاقتىڭ ونەرى ءۇشىن سانالى ءومىرىن ارناعان ونەر جاناشىرى قابدولدا تۇراروۆ اعامىزدىڭ ەسىمىن مادەنيەت ۇيىنە بەرسە, نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى...
گۇلميرا كەڭەسباەۆا
