ء«تورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا جاعدايىنداعى ادامي كاپيتال» تاقىرىبىنا ارنالعان بيىلعى كونفەرەنتسياعا قاراعاندى وبلىسىنىڭ اكىمى ەرلان قوشانوۆ, وبلىستىڭ ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باسشىسى ەسەنعازى يمانعاليەۆ, ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى بيبىگۇل اسىلوۆا, «نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى» دببۇ-نىڭ باسقارما باسشىسى كۇلاش ءشامشيدينوۆا, قازاق اقپاراتتىق كوممۋنيكاتسيالار اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى شاحماردان سەيىلوۆ, «كەلىسىم» مەدياتسيا جانە قۇقىق ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى گۇلميرا نارباەۆا, ەكونوميكالىق جانە قۇقىقتىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ جەتەكشى عىلىمي قىزمەتكەرى ەسەت ەسەنعاراەۆ, «ورلەۋ» بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ ۇلتتىق ورتالىعىنىڭ وكىلدەرى, ءار دەڭگەيدەگى ءبىلىم بولىمدەرى مەن وقۋ-ادىستەمە ورتالىقتارىنىڭ باسشىلارى, ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ قۇرمەتتى ارداگەرلەرى مەن قىزمەتكەرلەرى, اتا-انالار, ونلاين رەجىمدە وبلىستىڭ بارلىق تۇكپىرلەرىنەن 20 مىڭنان استام ادام قاتىستى.
قاراعاندىداعى كەنشىلەر مادەنيەت سارايىندا وتكەن كونفەرەنتسيا باستالماس بۇرىن, جيىلعان كوپشىلىك عيمارات دالىزىندە ۇيىمداستىرىلعان تاقىرىپتىق كورمەنى تاماشالادى. بۇل جەردە بىزدەگى ءبىلىم سالاسىنىڭ قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرى, زاماناۋي ءبىلىم بەرۋ قۇرالدارىنىڭ ۇلگىلەرى كورىنىس تاپقان. بيىلعى وقۋ جىلىنان باستاپ مەكتەپتەردە حالىقارالىق «مىقتى عىلىم» جوباسى جۇزەگە اسىرىلا باستايدى. كورمەدە وسى جوبانىڭ ءمان-ماڭىزى دا ايقىن تۇسىندىرىلگەن. قىسقاشا ايتقاندا, باستاۋىش سىنىپ شاكىرتتەرىنە حيميا, فيزيكا, استرونوميا سياقتى كۇردەلى عىلىمداردىڭ نەگىزدەرى جەڭىلدەتىلگەن, بالاعا ۇعىنىقتى ادىستەرمەن تۇسىندىرىلە باستايدى. بۇل ولاردىڭ ناقتى عىلىمدارعا ەرتە جاستان قىزىعۋىنا ىقپال ەتۋى ءتيىس. ءبىر ايتارى, بۇل جوبانى اۋىلدىق مەكتەپتەردە ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ينتەرنەت جەلىسىنىڭ جەتىمسىزدىگى كەدەرگى كەلتىرەدى. وبلىس اكىمى ەرلان قوشانوۆ بۇل ماسەلەنى شەشۋدى اۋدان-قالا اكىمدەرىنە جۇكتەدى. وبلىستىڭ بارلىق ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىن ينتەرنەت جەلىسىنە قوسۋ بارىسىن وبلىستىڭ ءبىلىم باسقارماسى قاداعالايتىن بولادى.
– مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ ءبىلىم بەرۋ سالاسى ەكونوميكانىڭ جەكە سەكتورى رەتىندە قاراستىرىلۋى كەرەك ەكەنىن اتاپ وتكەن بولاتىن. ءبىلىمدى ادامدارسىز مەملەكەتتىڭ ەڭ قۇندى اكتيۆى – ادامي كاپيتالى بولمايدى. دەمەك, بۇگىنگى ءبىلىم بەرۋ شىعىندارىن الەۋمەتتىك شىعىندار دەپ ەمەس, اسا ماڭىزدى جانە بولاشاعى زور ينۆەستيتسيالار دەپ ەسەپتەۋ كەرەك. قارجىلاندىرۋ جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. بيىل ءبىلىم بەرۋ بيۋدجەتى 93 ملرد. تەڭگەدەن 100 ملرد. تەڭگەگە دەيىن ارتتى, – دەدى تامىز كەڭەسىندە بايانداما جاساعان وبلىس باسشىسى ە. قوشانوۆ. – مەكتەپتەردى جوندەۋگە بىلتىرعىدان ءبىر جارىم ەسە كوپ قارجى ءبولىندى. سونىڭ ارقاسىندا 230 ءبىلىم بەرۋ مەكەمەسى جوندەۋدەن وتكىزىلدى. پەداگوگتاردىڭ ماتەريالدىق جاعدايى دا ەسكەرۋسىز قالىپ وتىرعان جوق. جاڭا باعدارلامالار بويىنشا جانە اعىلشىن تىلىندە وقىتاتىن مۇعالىمدەرگە كەيىنگى ەكى جىلدا قوسىمشا اقى تولەنىپ كەلەدى. ال اتتەستاتتاۋدىڭ جاڭا مودەلى بويىنشا ەڭبەكاقىعا ايتارلىقتاي ۇستەمەلەر قوسىلادى. بىلتىرعى وقۋ جىلى جامان وتكەن جوق. اتقارىلعان جۇمىستاردى بيىل جالعاستىرىپ, ءار ءىستى سوڭىنا دەيىن جەتكىزۋ كەرەك. ماڭىزدى باستامالاردى مەن ءاردايىم ءوز باقىلاۋىمدا ۇستايمىن.
ەرلان جاقان ۇلى اتاپ وتكەندەي, ء«بارىن ايت تا, ءبىرىن ايت», ءبىرىنشى كەزەكتە ءاردايىم ءبىلىم بەرۋ ساپاسى بولۋى شارت. ەلىمىزدە ەكى جىل بۇرىن ءبىلىم بەرۋدىڭ جاڭا مازمۇنىنا كوشۋ ءىسى قولعا الىندى. ونىڭ جەمىستى بولۋى پەداگوگتار قاۋىمىنا, ولاردىڭ كاسىبي جاۋاپكەرشىلىگى مەن ىزدەنگىشتىگىنە بايلانىستى.
– 3 پەن 6 جاس ارالىعىنداعى بالالاردى مەكتەپكە دەيىنگى بىلىممەن قامتۋ كورسەتكىشى بيىل ەلىمىز بويىنشا 93 پروتسەنتتى قامتىپ وتىر, – دەدى ءوز سوزىندە ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى بيبىگۇل اسىلوۆا. ال قاراعاندى وبلىسىنىڭ بۇل ورايداعى جەكە كورسەتكىشى – 98 پروتسەنت. بۇعان بىلتىرعى جىلى قابىلدانعان سانيتارلىق نورمالار مەن ەرەجەلەر, مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەرگە بيزنەس سالاسىنىڭ دەن قويۋى وڭ ىقپالىن تيگىزگەن. رەسپۋبليكا بويىنشا كەيىنگى ءۇش جىلدا ىسكە قوسىلعان 1283 جەكەمەنشىك بالاباقشانىڭ قوماقتى بولىگى قاراعاندى وبلىسىندا.
بيبىگۇل امانگەلدىقىزى مالىمدەگەندەي, جاڭارتىلعان مازمۇنداعى ءبىلىم بەرۋگە كوشۋ ءىسى ساتىمەن جالعاسۋدا: ەلىمىزدەگى 1, 2, 5, 7 سىنىپ وقۋشىلارى بىلتىرعى وقۋ جىلىنان باستاپ جاڭا باعدارلامالار مەن وقۋلىقتار بويىنشا ءبىلىم الا باستاسا, بيىل ولاردىڭ قاتارىن 3, 6 جانە 8 سىنىپ وقۋشىلارى تولىقتىرماق. ەكى جىل ىشىندە جاڭارتىلعان باعدارلامالار بويىنشا 150 مىڭداي مۇعالىم وقىتىلسا, تاعى 73 مىڭدايى وقىتىلىپ جاتىر.
ۆيتسە-ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, قازىر ەلىمىزدە ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا جان باسىنا كەتەتىن شىعىن كولەمى ەسەپتەلۋدە. ياعني, ءاربىر شاكىرتتى وقىتۋعا جۇمسالاتىن قارجى ايقىندالادى. بۇل شارا رەسپۋبليكانىڭ جەتى وڭىرىندەگى 73 مەكتەپتە جۇزەگە اسىرىلۋدا. قارجىلاندىرۋدى جان باسىنا ەسەپتەۋ جاڭا وقۋ جىلىنان باستاپ استانا قالاسىندا, سونىڭ ىشىندە جەكە مەكتەپتەردە دە قولعا الىنباق. ايتا كەتۋ كەرەك, جان باسىنا كەتەتىن شىعىنداردى ەسەپتەۋ ارقىلى جەكە مەكتەپتەر سالىپ, ءۇش اۋىسىمداعى جانە اۆاريالىق جاعدايداعى مەكتەپتەر پروبلەماسىن شەشۋگە بولادى ەكەن. قاراعاندى وبلىسىندا وسىنداي كومەكتى قاجەتسىنىپ وتىرعان التى مەكتەپ بار.
ال كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋ ءۇشىن, بيبىگۇل امانگەلدىقىزى اتاپ وتكەندەي, «Worldskills» حالىقارالىق ستاندارتتارى بويىنشا تىڭ باعدارلامالار مەن جاڭا مودۋلدىك باعدارلامالار ەنگىزىلۋدە. «تەگىن تەحنيكالىق جانە كاسىبي ءبىلىم بارشاعا» جوباسى ءساتتى جۇزەگە اسىرىلۋدا, «جول كارتاسىنىڭ» وسى باعىتتاعى جاڭا جوبالارى جاسالدى. كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى ءۇشىن بۇگىنگە دەيىن نەگىزگى دەگەن 500-دەن استام شەتەلدىك وقۋلىقتار اۋدارىلعان. ارنايى پاندەر سولاردىڭ نەگىزىندە جۇرگىزىلەدى. سونىمەن قاتار, 10 مىڭداي وقىتۋشىلار مەن شەبەرلەر جاڭا مازمۇنداعى وقىتۋ كۋرستارىنان ءوتتى.
كوللەدجدەردى بەلگىلى ءبىر سالالارعا بەيىمدەۋ – زامان تالابى. قازىرگى ۋاقىتتا كاسىپكەرلەردىڭ «اتامەكەن» ۇلتتىق پالاتاسى كوللەدجدەر رەيتينگىن جۇرگىزۋدە. ونىڭ ناتيجەلەرى مەملەكەتتىك تاپسىرىستى قالىپتاستىرۋعا, ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن نارىق تالاپتارىن ەسكەرە وتىرىپ جاساۋعا نەگىز بولماق. ايتقانداي, جان باسىنا شاققانداعى قارجىنى ەسەپتەۋ بيىلدان باستاپ كوللەدجدەردە دە قولعا الىنادى. سىناما جوبانى جۇزەگە اسىرۋشىلار قاتارىندا قاراعاندى كوللەدجدەرى دە بار.
بيىل قوسارلى (دۋالدىق) وقىتۋ جۇيەسى كەڭەيتىلە تۇسپەك. «اتامەكەن» ۇكپ كوللەدج ستۋدەنتتەرىن كاسىبي تاجىريبەدەن وتۋگە تارتىپ, جاستارعا ءوندىرىس ورىندارىنان جەتەكشىلەر تاعايىندالادى.
سوڭعى ءۇش جىلدا وبلىستىڭ مەكتەپتەرىنە 1814 جاس مامان كەلسە, سونىڭ 884-ءى اۋىلدىق مەكتەپتەردە قىزمەت اتقارادى ەكەن. «ديپلوممەن – اۋىلعا» باعدارلاماسى بويىنشا تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋعا 203 جاس مامان نەسيە العان. سولاي دەگەنمەن, مەكتەپتەردە كەيبىر پاندەردەن ماماندار جەتىسپەۋشىلىگى ءالى دە بار. بىلتىر ءبىلىم وشاقتارىنا 568 مۇعالىم جەتىسپەسە, قازىر دە مەكتەپتەر 90 مۇعالىمدى قاجەت ەتىپ وتىر. ماسەلەنى شەشۋدىڭ جولى – مۇعالىمدەرگە جاعداي جاساۋ, اسىرەسە باسپانا ماسەلەسىن شەشىپ بەرۋ قاجەت. كەڭەستە وبلىس اكىمى اۋدان-قالا اكىمدەرىنە جاس وقىتۋشىلاردى تارتۋعا جانە ولاردىڭ جاعدايىن رەتتەۋگە باعىتتالعان جوسپار ازىرلەپ, شارالار قولدانۋدى تاپسىردى. وڭىردە بوس عيماراتتاردى قالپىنا كەلتىرۋ جولىمەن جاس مامانداردىڭ باسپانا پروبلەماسىن شەشۋ ءىسى قازىردىڭ وزىندە قولعا الىنعان.
ەلباسىنىڭ ءوزى باس بولىپ كوتەرگەن ستۋدەنتتەرگە ارنالعان جاتاقحانالار ماسەلەسى قاراعاندىدا دا بار. جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنتتەرىنىڭ ءوزى قازىرگى ۋاقىتتا مىڭ جارىمداي ورىنعا مۇقتاج. بۇل جەردە مەملەكەت پەن جەكەمەنشىك ارىپتەستىگىن ىسكە قوسۋ كوزدەلىپ وتىر. جاتاقحانالار سالۋعا بەس جەر تەلىمى ءبولىنىپ, ونىڭ ەكەۋىنىڭ جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاماسى دايىن بولعان. ياعني, كوپ ۇزاماي قۇرىلىس جۇمىستارى دا باستالادى. ءوڭىر باسشىسى قاراعاندىدا مينيسترلىك وسى ورايدا العا قويعان مىندەتتەر ءسوزسىز ورىندالادى دەپ سەندىردى.
تامىز كەڭەسى ادەتتەگىدەي سالتاناتتى شارامەن قورىتىندىلاندى. وبلىستىڭ ۇزدىك پەداگوگتارى ءبىلىم بەرۋ ىسىنە قوسقان ەرەكشە ۇلەسى ءۇشىن ارنايى توسبەلگىلەرمەن, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ قۇرمەت گراموتالارىمەن ماراپاتتالدى. وبلىس اكىمى ەرلان قوشانوۆ اقتوعاي اۋدانىنداعى ەكى مەكەمەگە – «فاكەل» ساۋىقتىرۋ لاگەرى مەن شاشۋباي كەنتىندەگى مەكتەپكە اۆتوبۋس ساتىپ الۋعا سەرتيفيكاتتار تابىس ەتتى. سونىمەن قاتار, ءوڭىر باسشىسى 9 جاس مامانعا نوۋتبۋكتار سىيلادى.
قايرات ءابىلدا,
«ەگەمەن قازاقستان»
قاراعاندى
