كاسىبي بىلىكتىلىك شىڭى

ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىل­دى­عى قارساڭىندا «كازاەروناۆي­گا­تسيا» كا­سى­بي دايىندىق ورتالى­عىن­دا 10 جاس اۋە ديسپەتچەرى كا­سىبي مامان­­دىق­تا­رىنىڭ ديپلوم­دا­رىن الدى. سوڭعى جىلدارى 200-دەن استام قا­­­زاق­ستان­­­دىقتار ءوز ەلىندە وسى قى­زىق­تى دا كۇردەلى, ءارى ينتەللەك­تۋالدى مامان­دىق­قا يە بولدى. بۇل ماماندىقتى ءبۇ­گىندە ءححى عاسىر ماماندىعى دەپ تە اتايدى. ال وسىدان بىرنەشە جىل بۇ­رىن عانا «اۋە لوتسمانى» مامان­­دىعىن يگە­رۋ ءۇشىن جاس قازاق­ستان­دىقتار شەت ەلدەرگە اتتاناتىن. «كازاەرو­­نا­ۆيگاتسيا» سوناۋ ءبىر وك­پەنى قىس­قان وتپەلى كەزەڭنىڭ وزىندە اۋە ديسپەتچەرلەرىن ءوز ەلىمىزدە دايارلاۋ ءمۇم­كىن­دىگىن ويلاس­تىرعان بولاتىن. ءسوي­­تىپ, 2004 جى­لى بۇل باستاما ەلىمىزدە ءىس جۇزىنە اسى­رىل­دى. سودان بەرگى وتكەن ۋاقىتتىڭ ىشىندە اۋە قوز­عالىسىنا قىزمەت كورسەتەتىن 212 كاسىبي مامان دايارلاندى. مىنە, تاعى ءبىر جاس تولقىن ماماندار ومىرگە جولداما الدى. ماماندار بولعاندا قانداي! ديپلوم العانداردىڭ ىشىندە مۇرات كونگرەەۆ, سەرگەي كالاشنيكوۆ, ۆالەري گۋششين جانە رۋستام ساتتاروۆ مامان­دىق بويىن­شا نەگىزگى پاندەردەن ۇزدىك باعا السا, اعىلشىن ءتىلى بويىنشا يكاو شەڭبە­رىن­دەگى بەسىنشى دارەجەگە يە بولدى. قالعان جاستار دا وقۋ­دى جاقسى ءبىتىرىپ, اعىلشىن ءتىلى بويىنشا حالىقارالىق اۆيا­تسيالىق ۇيىم­دار­دىڭ ءتور­تىن­شى دارەجەلى باعاسىنا يە بولدى. وقۋ بىتىرۋشىلەرگە ديپلومدار مەن ەسكەرتكىش توسبەلگىلەردى تاپسىرا تۇرىپ, «كا­ز­­­­­اەروناۆيگاتسيانىڭ» باس ديرەكتورى سەرگەي قۇلنازاروۆ ولاردىڭ ەلىمىزدىڭ اي­تۋلى مەرەكەسى تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىل­دى­عىندا كا­سىبي ماماندىققا يە بولىپ وتىر­عاندارىن اتاپ كورسەتتى. – ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىنىڭ جانە مەملە­كەتتىڭ ەرەكشە قولداۋىنىڭ ارقاسىندا بىزدە ۇشۋ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەتىن ءوس­كە­لەڭ تالاپتارعا ساي مىقتى تەحنيكا­لىق ين­فرا­قۇ­رىلىم قالىپتاستى, وعان قىز­مەت كور­سە­تەتىن كاسىبي قىزمەت ورنىق­تى. كەلەسى جىلى ءبىز ۇلتتىق اەروناۆي­گا­تسيا جۇيەسىن قۇرۋدى اياق­تايمىز. ول تۋرا­لى مونرەال قالاسىندا وتە­تىن يكاو-نىڭ 12-كونفە­رەن­تسياسىندا ءما­­­­­لىم­­دەيتىن بولا­مىز. بۇگىنگى كۇن ءبىزدىڭ ەلىمىزدە اەرونا­ۆي­گاتسيا جۇيەسىن مەملەكەت يەلىگىندە قال­دى­رۋ شەشىمىنىڭ دۇرىستىعىن دالەل­­­­دەپ وتىر. سولاي بولا تۇرسا دا كاسىپورىن ءوز قار­جى­سى ەسەبىنەن جۇمىس ىستەيدى. بۇل رەتتە بىزدە ەشقانداي كەلەڭسىزدىكتەرگە جول بەرىلىپ كورگەن جوق, – دەدى ول قۇتتىقتاۋ سوزىندە. تەحنيكا قانشالىقتى سەنىمدى بولعا­نى­مەن ادام ءبىلىمىنسىز تيىمدىلىك بەرمەيدى. كومپيۋتەرلەندىرىلگەن جۇيە دە, ەڭ وزىق ەلەكترونيكا دا ءبىلىمدى دە بىلىكتى اۋە ديسپەتچەرى بولماسا, ۇشاقتاردى ءدال بەلگىلەنگەن جەرگە قوندىرۋعا, جۇيەلى دە قاۋىپسىز ۇشۋ ساپارىن جالعاستىرۋعا مۇمكىندىك بەر­مەس ەدى. سوندىقتان دا, «كازاەروناۆي­گا­تسيا» كاسىبي دايىندىق ورتالىعى مامان­دار­دى وقىتۋعا جانە قايتا دايارلاۋعا ەرەك­شە كوڭىل ءبولىپ كەلەدى. اۆياتسيا ين­دۋسترياسى­نىڭ سوڭعى كەزدەگى دامۋ ۇدەرىسى بۇل سالادا بارلىق مامانداردىڭ ەرەكشە كاسىبي دايار­لىعىن قاجەت ەتەدى. ەگەر كەشەگى كەڭەس ءداۋى­رىندە ۇشۋ قىزمەتىنەن بوسا­تىلعان كەز كەلگەن ۇشقىش ديسپەتچەر قىز­مەتىن اتقارا بەرەتىن بولسا, قازىر «اۋە لوتسمانى» كاسى­بىنە ەرەكشە دايىندىق قا­جەت. ول ەرەكشە تەحني­كالىق بىلىممەن قا­تار, كومپيۋتەردى جان-جاق­تى مەڭگەرۋى جانە اعىلشىن ءتىلىن, اۆيا­تسيا­لىق فرازەو­لوگيالاردى جەتىك ءبىلۋى قاجەت. اۋە ديسپەتچەرلەرىن دايارلايتىن وقۋ ورىندارىنا قابىلداناتىن ۇمىتكەرلەردىڭ جوعارى ءبىلىمى, اعىلشىن ءتىلىن ءبىلۋى, سو­نى­مەن قاتار مىقتى دەنساۋلىعى, بەرىك ءجۇي­كە قابىلەتتىلىگى بولۋى كەرەك. مىنە, وسى قا­سي­ەت­­تەردىڭ ءبارىن وقۋعا قابىلدانار كەزدە ار­ناۋ­لى ساراپشىلار مەديتسينالىق باي­­قاۋ جانە تەست جاساۋ ارقىلى جان-جاقتى زەرتتەيدى. بۇل كاسىپ كۇردەلى ءارى جاۋاپكەرشىلىگى زور. سوندىقتان وقۋعا قابىل­دانۋشى­لار­­­دىڭ مىق­­تى دەنساۋلىعىن تەكسەرۋمەن قاتار, ولار­دىڭ ويعا ساقتاۋ قابى­لەتتەرى جانە ءسوي­لەۋ ديكتسيالارى دا مۇلتىكسىز تەكسەرىلەدى. وسى جولى وقۋ ءبىتىرۋشى ۇزدىكتەردىڭ قا­تارىنداعى ۆالەري گۋششين شاكارىم ات­ىنداعى سەمەي مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى­نىڭ اۋدارماشىلار دايارلايتىن ءبولىمىن ءتا­مامداعان. ول اعىلشىن ءتىلىن وتە جەتىك بىلە تۇرا اۋە ديسپەتچەرى ماماندىعىن تاڭداپ, وقۋىن جالعاستىرۋدى ءجون كوردى. – ءبىزدىڭ جۇمىسىمىز قىزىقتى ءارى وتە كۇردەلى. ويتكەنى, اۋە ديسپەتچەرلەرى وندا­عان ادامداردىڭ ومىرىنە جاۋاپ بەرەدى, – دەيدى اقتوبە اۋەجايىنا جولداما العان ۆالەري گۋششين. – ارينە, جاڭا تەحنولوگيا ديسپەتچەر قىزمەتىن ءبىرشاما جەڭىل­دە­تە­دى. ءبى­راق ول ەشقاشان ادام قابىلەتىن اۋ­ىس­تىرا ال­ماي­دى. سوندىقتان بۇل مامان­دىق يەلەرىنە جاۋاپكەرشىلىك, ءوز ەركىمەن شۇعىل شەشىم قابىلداي ءبىلۋ جانە بىلىكتىلىك وتە قاجەت. ءوز ەركىمەن شەشىم قابىلداي ءبىلۋ دەمەكشى, «كازاەروناۆيگاتسيا» باس ديرەك­تو­رى سەرگەي قۇلنازاروۆتىڭ ەسكە الۋىنشا, وسى­دان ءتورت جىل بۇرىن بوينگ ۇشاعىنىڭ بورتىندا ورىن العان توتەنشە جاعداي كەزىندە ديس­پەتچەردىڭ جوعارى جاۋاپكەرشى­لى­گىنىڭ ءناتي­جە­سىندە ۇشاقتى ورال اۋەجاي­ىنا ەشقانداي اپاتسىز قوندىرۋعا مۇمكىن بول­دى. بۇل اۋە ديسپەتچەرى چەحيادا ەرەكشە داي­ىندىقتان وتكەن بولاتىن. وقيعا بىلاي بولعان. ۇشاق بورتىندا بال ارا­لا­رىن الىپ كەلە جاتقان جولاۋشىنىڭ نەم­قۇ­رايدى­لى­عى­نان, ارالار اۋە ۇشاعىنىڭ تەتىكتەرىنە زا­قىم كەلتىرگەن. سونىڭ سال­دا­رىنان جوعا­رى تەمپەراتۋرا ورىن الىپ, ءورت قاۋپى تۋ­ىنداعان. ديسپەتچەر مەن ۇشاق ەكي­پاجىنىڭ بىلىكتى ارەكەتىنىڭ ءناتي­جەسىندە ۇشاق اپاتتان امان قالدى. وسى جولى وقۋ بىتىرگەن ۇزدىك­تەر­دىڭ قا­­تارىندا مۇرات كونگرەەۆ تە بار. ول ەلى­­مىز­دىڭ اۋە ديسپەتچەرلەرى وتباسى اۋلەتىنەن شىققان. مۇ­راتتىڭ اكەسى جاراس كونگرەەۆ شيرەك عاسىر اۋەجايدا ديسپەتچەر قىز­مەتىن اتقارعان. قازىر ول استا­نا­داعى ىشكى ىستەر قىزمەتى ورتالىعىن باسقارادى. – ارينە, مەنىڭ ماماندىق تاڭ­داۋىما اكەمنىڭ ىقپالى زور بول­دى. ول كوپ جىلدار بويى اۋە ديسپەتچەرى رەتىندە مىڭداعان ادام­­دار­دىڭ ومىرىنە جاۋاپكەرشىلىك العان بولا­تىن. ءبىز بىتىرگەن «كا­ز­اەروناۆيگا­تسيا» كاسىبي دايىندىق ورتالى­عى­ن­دا جان-جاقتى ءبىلىم الۋ ءۇشىن بار­­لىق جاع­داي جا­­سال­­عان. تۇلەكتەرگە بۇگىنگى زامان­نىڭ وزىق تەح­نو­لو­گيا­لارى مەن ترە­نا­جەر­لارى قىز­مەت كورسەتەدى, بىلىكتى وقى­تۋشى­لار ءدا­رىس بەرەدى, دەيدى مۇرات. ونىڭ اكەسى بۇرىنعى تەحنيكالارمەن قىز­مەت اتقارعان بولسا, ەندى مۇرات وزىق تەحنولوگيالارعا نەگىزدەلگەن جاڭا اسپاپتارمەن جۇ­­مىس جاسايتىن بولادى. قازىر اق­تو­بە­دە­گى, الماتىداعى, استانادا­عى اۋە­­جاي­لار تولىق اۆتوماتتان­دىرىل­عان باسقا­رۋ جۇيەلەرىنە نەگىزدەلگەن. جۇمىس كومپيۋتەرلىك باعدار­لا­مالار ارقىلى جۇزەگە اسىرى­لا­دى. مۇرات وسى 20 جىل ىشىندە ەلىمىز ءتاۋ­ەلسىزدىگىنىڭ ارقاسىندا «كاز­اەرو­ناۆيگاتسيا» سا­لا­سى زور دامۋ جولىنان وتكەندىگىنە سەنىمدى. سوندىقتان ول استانا اۋە­جايىنا كاسىبي بىلىكتىلىگىن شىڭداي وتىرىپ قىزمەت اتقارۋعا دايىن. «كازاەروناۆيگاتسيا» باس ديرەكتورى سەر­­­­گەي قۇلنازاروۆ مامانداردىڭ دايىن­دى­عىنا ەرەكشە ءمان بەرىلەتىندىگىن اتاپ كورسەتە كەلىپ, بۇل كاسىپورىننىڭ ەڭ سوڭ­عى راديو­لو­كاتسيا­لىق جابدىقتارمەن جا­راق­تان­­دىرىل­عا­نىنا دا بايلانىستى بو­لىپ وتىر­عاندىعىن ەسكەرتەدى. تەك سوڭعى ەكى جىلدىڭ ىشىندە مۇن­دا 21 جاڭا لوكاتور ورناتىلعان. بۇل ءبۇ­گىنگى زا­مان­نىڭ تەحني­كالارى الەمدىك ستان­دارت­تارعا تو­لىق جاۋاپ بەرەدى. بىزدە ورنا­تىل­عان قوندىر­عىلار ۋاقىتتىڭ ەڭ وزىق ءۇل­گىلەرى بولىپ تابى­لا­دى. ماسەلەن, قازاق­ستان­دا ءتاجىري­بە ءجۇزىن­دە قولدانىلىپ جات­قان جەكەلەگەن قون­­دىرعىلاردى اۆستراليا الداعى ۋاقىت­تا ءىس جۇزىندە قولدانۋ ماسە­لەسىن ويلاستىرۋدا. «كازاەروناۆيگاتسيا» ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى ۆيكتور ميحايلوۆتىڭ ايتۋىنشا, مۇندا جوعارى بىلىكتى نۇسقاۋشىلار ءدارىس بەرەدى. ولار نەگىزىنەن قازاقستاننىڭ جانە شەت ەلدەردىڭ وسىنداي الدىڭعى قاتارلى ورتالىقتارىندا تاجىريبەدەن وتكەن. «كازاەروناۆيگاتسيا» ءوز ەلىمىزدە وسىن­داي ماماندار دايارلاۋ تۋرالى دۇرىس شەشىم قابىلداعانىنا سەنىمدى. قازىر قازاق­­ستاندا بارلىعى 600-گە جۋىق اۆياديسپەتچەر ەڭبەك ەتەدى. «كازاەروناۆيگاتسيا» باس­شى­لارىنىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدىڭ اۋەجاي­لا­­رىن­دا ساپالى قىزمەت كورسەتۋ ءۇشىن وسى ماماندار ازىرگە جەتكىلىكتى. الايدا, «كاز­اەروناۆي­گاتسيا» كاسىبي دايىندىق ورتالى­عىن­دا ماماندار دايارلاۋ الداعى ۋاقىتتا دا جال­عاس­تىرىلاتىن بولادى. ويتكەنى, ەلى­مىزدىڭ ۇلان-عايىر اۋماعىندا اۋە قىزمە­تى­نىڭ ساپالى دەڭگەيدە بولۋى ءۇشىن, ۇشاق­تار­دىڭ قاۋىپسىز قوزعالىسى ءۇشىن جوعارى ءبىلىمدى, كاسىبي بىلىكتى ماماندار قاجەت. جىلقىباي جاعىپار ۇلى. سۋرەتتە: «قازاەروناۆيگاتسيا» باس ديرەكتورى سەرگەي قۇلنازاروۆ اۆياديسپەتچەر مۇرات كونگرەەۆكە ديپلوم تاپسىرۋدا.