ءوسىمنىڭ وڭ قارقىنى ساقتالدى
جيىندا 7 ايداعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ مەن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋىنىڭ قورىتىندىلارى تۋرالى ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ, قارجى ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆ جانە ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ولەگ سمولياكوۆ بايانداما جاسادى.
ءمالىم بولعانداي, بيىلعى جەتى ايدىڭ اياسىندا ءىجو ءوسىمى 4%-ءى قۇراعان. بۇعان ينفلياتسيالىق قىسىمنىڭ تومەندەۋى, جوعارى ينۆەستيتسيالىق بەلسەندىلىك جانە ەكونوميكانىڭ نەگىزگى سالالارىندا وڭ قارقىننىڭ ساقتالۋى اسەر ەتكەن. ماسەلەن, ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى ت.سۇلەيمەنوۆتىڭ مالىمدەۋىنشە, ينفلياتسيا ەڭ تومەنگى ءۇش جىلدىق دەڭگەيدە ساقتالۋدا. جىل باسىنان بەرى ول 2,7% قۇرادى, بۇل رەتتە جىلدىق ينفلياتسيا – 5,9%. 1 تامىزداعى جاعداي بويىنشا ەلدىڭ حالىقارالىق قورى $87,7 ملرد قۇرادى, ونىڭ ىشىندە ۇلتتىق قوردىڭ اكتيۆتەرى – $56,8 ملرد, التىن ۆاليۋتالىق قورلار – $30,9 ملرد قۇراعان.
«ەكسپورت كولەمى 21,8%-عا, يمپورت – 7,8% ءوستى. ەكسپورتتىڭ يمپورتتان ەداۋىر ءوسۋى تولەم بالانسىنىڭ اعىمداعى شوتىنىڭ تاپشىلىعىن تومەندەتۋگە نەگىز بولدى. ول ەكى ەسەگە $1,4 ملرد دەيىن قىسقاردى», دەدى ت.سۇلەيمەنوۆ.
ال ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى و.سمولياكوۆ ءوز كەزەگىندە 2018 جىلعى 1 شىلدەدەگى جاعداي بويىنشا زاڭدى جانە جەكە تۇلعالاردىڭ دەپوزيتتەرى وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 0,2%-كە ۇلعايىپ, 17,8 ترلن تەڭگەنى قۇراعانىن جەتكىزدى. ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر بەرگەن نەسيەلەر 1 شىلدەدەگى جاعداي بويىنشا 1%-كە, ياعني 12,8 ترلن تەڭگەگە دەيىن وسكەن. الدىن الا بەرىلگەن دەرەكتەر بويىنشا, قاڭتار-مامىر ايلارىندا سىرتقى ساۋدا اينالىمى $35,6 ملرد قۇراعان جانە 2017 جىلعى ءتيىستى كەزەڭمەن سالىستىرعاندا 18%-كە وسكەن, ونىڭ ىشىندە ەكسپورت – $23,3 ملرد (22,3% -عا ءوستى), يمپورت – $12,3 ملرد (10,7%-عا ارتىق) ارتقان.
و.سمولياكوۆتىڭ سونىمەن قاتار شىلدە ايىندا «7–20–25» پرەزيدەنتتىك باعدارلاماسى ويداعىداي ىسكە قوسىلعانىن اتاپ ءوتتى. قازىردىڭ وزىندە 1330 ءوتىنىم تۇسكەن, 6 ملرد تەڭگەدەن استام سوماعا نەسيە بەرىلگەن.
بۇدان ارى قارجى ءمينيسترى ب.سۇلتانوۆ رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋى تۋرالى باياندادى. ايتۋىنشا, وسى جىلدىڭ جەتى ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ نەگىزگى پارامەترلەرى وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا جاقسى ورىندالعان. ء«تۇسىم 6,264 ترلن تەڭگەنى نەمەسە ەسەپتى كەزەڭ جوسپارىنىڭ 101,9% قۇرادى. شىعىندار 6,466 ترلن تەڭگە نەمەسە 98% ورىندالدى. مەملەكەتتىك بيۋدجەت تاپشىلىعى 203 ملرد تەڭگە سوماسىندا قالىپتاستى. بۇل جوسپاردان ەكى ەسەگە تومەن», دەدى مينيستر.
مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە 4,351 ترلن تەڭگە كىرىس (ترانسفەرتتەردى ەسەپكە الۋسىز) تۇسكەن. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت كىرىستەرى 104,2%-كە ورىندالىپ, بيۋدجەتكە 3053 ملرد تەڭگە تۇسكەن. وتكەن جىلدىڭ وسىنداي كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا ءوسۋ قارقىنى 116,2%-ءى قۇراعان.
تاقىرىپتى تالقىلاۋ بارىسىندا تۇركىستان, پاۆلودار, اتىراۋ وبلىستارىنىڭ, استانا, شىمكەنت قالالارىنىڭ اكىمدەرى, سونداي-اق قىزىلوردا وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى دا وڭىرلەردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى تۋرالى باياندادى.
مارتەبەسى بيىكتەگەن باعدارلاما
ۇكىمەت وتىرىسىندا قارالعان كەلەسى ماسەلە – «بيزنەستىڭ جول كارتاسى – 2020» بيزنەستى قولداۋ جانە دامىتۋدىڭ وزەكتىلەندىرىلگەن باعدارلاماسىنىڭ جوباسى. بۇل رەتتە ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى ت.سۇلەيمەنوۆ مەملەكەتتىك باعدارلاما جوباسىندا كاسىپكەرلىكتى قارجىلىق جانە قارجىلىق ەمەس قولداۋدىڭ نەگىزگى قۇرالدارى ساقتالعانىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ىشىندە پايىزدىق مولشەرلەمەنى سۋبسيديالاۋ, نەسيەلەر بويىنشا كەپىلدەندىرۋ, گرانتتار ۇسىنۋ, جەتىسپەيتىن ينفراقۇرىلىمدى جۇرگىزۋ, وقىتۋ جانە بيزنەسكە كونسۋلتاتسيالىق قىزمەتتەر كورسەتۋ تەتىكتەرىنە باسىمدىق بەرىلگەن.
ايتقانداي, ازىرلەنگەن مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ جاڭالىعى جەكە كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرى شىعارعان وبليگاتسيالار بويىنشا كۋپوندىق سىياقى مولشەرلەمەسىن سۋبسيديالاۋ قۇرالىن ەنگىزۋ بولىپ وتىر. بۇل شارا بانكتىك جانە قور نارىقتارىنىڭ دامۋى ءۇشىن تەڭ باسەكەلەستىك جاعدايلاردى قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرمەك. تاعى ءبىر جاڭاشىلدىق – كاسىپكەرلىك بويىنشا مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىن ۇسىنۋ پروتسەستەرىن اۆتوماتتاندىرۋ جانە وڭتايلاندىرۋ.
«بۇل جۇمىس بيزنەسكە ارنالعان بىرىڭعاي پلاتفورما مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىن «بىرىڭعاي تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا ەلەكتروندى فورماتتا ۇسىنۋدى كوزدەيتىن «تسيفرلى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ شەڭبەرىندە جۇرگىزىلدى», دەدى ت.سۇلەيمەنوۆ. مەملەكەتتىك كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردى اۆتوماتتاندىرۋدى ەسكەرە وتىرىپ, سۋبسيديالار مەن كرەديتتەر بويىنشا كەپىلدىكتەر بەرۋ پروتسەسى اعىمداعى جىلعى قازاندا كرەديت سوماسىنا قاراماستان ەلەكتروندى ۇكىمەت پورتالىندا تولىق اۆتوماتتاندىرىلاتىن بولادى. سونداي-اق شەشىمدەر قابىلداۋ پروتسەسىنەن بىرقاتار كەزەڭدەر الىنىپ تاستالدى, بۇل كاسىپكەرلەرگە وسى قىزمەتتەردى ۇسىنۋ مەرزىمدەرىن ايتارلىقتاي قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قازاننان باستاپ, سۋبسيديالار مەن كەپىلدىكتەر بويىنشا شەشىم قابىلداۋ مەرزىمى 25 كۇننەن 5 كۇنگە دەيىن قىسقارتىلاتىن بولادى, دەدى مينيستر.
گرانتتار بەرۋ جانە جەتىسپەيتىن ينفراقۇرىلىمدى جەتكىزۋ قۇرالدارى بويىنشا وتىنىمدەر دە اقپاراتتىق جۇيە ارقىلى قابىلدانباق. اۆتوماتتاندىرۋدى ەسەپكە الا وتىرىپ, گرانتتار بويىنشا شەشىم قابىلداۋ مەرزىمدەرى اعىمداعى جىلعى قازانعا دەيىن 48 كۇننەن 16 كۇنگە دەيىن قىسقاراتىن بولادى, 2019 جىلى بۇل پروتسەسس 3 كۇندى قۇرايدى. جەتىسپەيتىن ينفراقۇرىلىمدى جەتكىزۋ بويىنشا شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىسىنىڭ ءوتىنىمىن قاراۋ جانە حاتتاما جازۋ مەرزىمى 27 كۇننەن 4 كۇنگە دەيىن قىسقارتىلعان.
بيىل شوب سۋبەكتىلەرىنە ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر نەسيەلەرى بويىنشا شامامەن 2200 سۋبسيديا مەن كەپىلدىك ۇسىنۋ, 6,6 ملرد تەڭگەدەن استام سوماعا شاعىن جانە ورتا بيزنەس جوبالارىنا جەتىسپەيتىن ينفراقۇرىلىمدى جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتۋ جانە 20 مىڭنان استام ادامدى قارجىلاي ەمەس قولداۋ شارالارىمەن قامتۋ كوزدەلگەن.
سونىمەن قاتار جيىندا «اتامەكەن» ۇكپ باسقارما توراعاسى ابىلاي مىرزاحمەتوۆ بايانداماسىندا 2014 جىلدان باستاپ پالاتا مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ ءتورتىنشى باعىتى بويىنشا وپەراتور قىزمەتىن اتقاراتىنىن ايتتى. ءتورت جىلدا 200-دەن استام جاڭادان باستاۋشى جانە بۇرىننان كەلە جاتقان كاسىپكەرلەر قىزمەت تۇرلەرىن الدى. اتاپ ايتقاندا 7600 جاڭا كاسىپورىن اشىلدى, 11 مىڭعا جۋىق جوبا ىسكە قوسىلدى. وسى جىلدىڭ جارتى جىلىندا 37 مىڭ كاسىپكەرگە قىزمەت كورسەتىلدى. وسىلايشا جىلدىق جوسپار ورىندالدى, دەدى ا.مىرزاحمەتوۆ.
ال ءوز كەزەگىندە پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ەربولات دوساەۆ «بيزنەستىڭ جول كارتاسى – 2020» باعدارلاماسىنىڭ مارتەبەسىن وزگەرتۋ تۇرعىسىنان جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن, «اتامەكەن» ۇكپ-مەن العا قويىلعان ماقساتتارعا قول جەتكىزۋ بويىنشا ءتيىستى بىرلەسكەن جۇمىس اتقارىلاتىنىن ايتتى. قورىتىندىسىندا پرەمەر-مينيستر ب.ساعىنتاەۆ بۇگىندە «بيزنەستىڭ جول كارتاسى–2020» باعدارلاماسى رەسپۋبليكاداعى كاسىپكەرلىككە كەشەندى قولداۋ كورسەتۋدىڭ ماڭىزدى قۇرالدارىنىڭ ءبىرى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. باعدارلاما ءوز ناتيجەلەرىن بەرىپ جاتقانىن جەتكىزدى. «قازىرگى تاڭدا مەملەكەت باسشىسىمەن كەلىسىلگەن تۇردە باعدارلاماعا مەملەكەتتىك مارتەبەسى بەرىلۋدە, وسىلايشا ول ىسكە اسىرۋدىڭ جاڭا دەڭگەيىنە وتەدى», دەدى ب. ساعىنتاەۆ.
كەڭ جولاقتى ينتەرنەتكە قولجەتىمدىلىك قاجەت
ۇكىمەت وتىرىسىندا كەڭىنەن تالقىلانعان كەلەسى تاقىرىپ – اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردى ينتەرنەتكە كەڭ جولاقتى قولجەتىمدىلىكپەن قامتاماسىز ەتۋ, 5G جانە داتا-ورتالىقتاردى دامىتۋ جوبالارىن ىسكە اسىرۋ جايى.
الەمدىك تاجىريبە كورسەتكەندەي, ۇيالى بايلانىس ستاندارتتارىنىڭ جاڭا بۋىنى ءار 10 جىل سايىن ازىرلەنىپ وتىرادى. 1981 جىلى ءبىرىنشى ستاندارت – 1G, 1992 جىلى – 2G, 2001 جىلى– 3G جانە 2010 جىلدىڭ اياعىندا – 4G ەنگىزىلدى. 2020 جىلعا قاراي 5G ستاندارتىن ەنگىزۋ كۇتىلۋدە. ال وسى قاتاردان قالىس قالماي, الەمدىك ستانداتتارعا ساي بولۋدى ەلىمىزدىڭ «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرادى. باعدارلامانىڭ نەگىزگى ماقساتى دا سول – ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ قارقىنىن تەزدەتۋ جانە تسيفرلى تەحنولوگيالاردى پايدالانۋ ارقىلى ەل تۇرعىندارىنىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ. مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى تەلەكوممۋنيكاتسيالىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ. وسىعان وراي بىرقاتار جوبالار, ماسەلەن, اۋىلدارعا ينتەرنەتتىڭ كەڭجولاقتى قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ, 5G جانە داتا-ورتالىقتارى ىسكە اسىرىلۋدا.
«اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردى تالشىقتى-وپتيكالىق بايلانىس جەلىلەرى تەحنولوگياسى بويىنشا كەڭجولاقتى قولجەتىمدىلىكپەن قامتاماسىز ەتۋ» جوباسىن ىسكە اسىرۋ ەلىمىزدىڭ 1249 اۋىلىنداعى مەملەكەتتىك ورگانداردى جانە بيۋدجەتتىك مەكەمەلەردى تالشىقتى-وپتيكالىق بايلانىس جەلىلەرى تەحنولوگياسىن قولدانۋمەن بايلانىس قىزمەتىنە قوسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, بايلانىس ارنالارىنىڭ جالپى وتكىزگىشتىك قابىلەتى كەمىندە 50 مبيت/سەك قۇرايتىن بولادى», دەدى اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار ءمينيسترى داۋرەن اباەۆ. سونداي-اق مينيستر 5G ۇيالى بايلانىسىن قازاقستان اۋماعىنا ەنگىزۋ حالىقارالىق ەلەكتروبايلانىس وداعىنىڭ 5G ستاندارتىن قابىلدانعاننان كەيىن مۇمكىن بولاتىنىن جەتكىزدى. بۇل شەشىمدى 2019 جىلى ەگيپەتتە دۇنيەجۇزىلىك راديوبايلانىس كونفەرەنتسياسىندا قابىلداۋ جوسپارلانعان. حالىقارالىق ەلەكتروبايلانىس وداعى 5G ستاندارتىن قابىلداعاننان كەيىن عانا تەلەكوممۋنيكاتسيالىق جابدىقتاردىڭ وندىرۋشىلەرى قابىلدانعان ستاندارت بويىنشا جۇمىس ىستەيتىن ءتيىستى قۇرىلعىلاردى جاپپاي ءوندىرۋدى باستايدى.
تاقىرىپتى تالقىلاۋ قورىتىندىسىندا پرەمەر-مينيستر ب.ساعىنتاەۆ قالالار مەن اۋىلداردى ينتەرنەتكە كەڭ جولاقتى قولجەتىمدىلىكپەن قامتاماسىز ەتۋ ۋاقىت تالابى ەكەنىن ايتتى. «ينتەرنەتكە كەڭ جولاقتى قولجەتىمدىلىكپەن قامتاماسىز ەتۋ تەك ءبىزدىڭ عانا تالابىمىز ەمەس. ءبىز ارتتا قالماۋىمىز كەرەك, قاجەتتى قۇجاتتار قابىلداندى, بارلىق شەشىمدەر بار. بۇل ۋاقىت تالابى, كوپتەگەن مەملەكەتتەردىڭ كۇن تارتىبىنە الىنعان. تەك بەلسەندى جۇمىس ىستەۋ كەرەك. نەگىزگى ماسەلە – وڭىرلەردەگى ينتەرنەت جىلدامدىعى: بايلانىس بار, ينتەرنەت بار, تەك جىلدامدىعى وتە تومەن. بۇل بيزنەسكە عانا قاتىستى ەمەس, حالىقتىڭ قاجەتتىلىگى», دەدى پرەمەر-مينيستر. وسىعان وراي اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار مينيسترلىگىنە مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ جىلدامدىقتى ينتەرنەتپەن قامتۋ بويىنشا شارالار قابىلداۋدى تاپسىردى. بۇل جۇمىستاردىڭ ورىندالۋىن باقىلاۋ پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى اسقار جۇماعاليەۆكە جۇكتەلدى.
قۇقىقتىق تالاپتى ساقتاسا شەتەل تەلەارنالارىنا شەكتەۋ جوق
ايتقانداي, ۇكىمەت وتىرىسى اياقتالعان سوڭ اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار ءمينيسترى داۋرەن اباەۆ جۋرناليستەردىڭ سۇراۋى بويىنشا سوڭعى كەزدە قوعامدا قىزۋ تالقىعا تۇسكەن تاقىرىپ – 88 تەلەارنانىڭ جابىلۋى ماسەلەسى جايىندا پىكىر ءبىلدىردى.
«88 تەلەارنانى جاۋىپ جاتقانىمىز تۋرالى جاريالاعان كەزدە, ءبىز ەكپىندى باسقا ماسەلەگە قويعان ەدىك. وسى ورايدا قازاقستاندا 219 شەتەلدىك ارنانىڭ وكىلدىكتەرى اشىلعاندىعىن ايتتىق. وسىعان دەيىنگى تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا مۇنداي بولماعان ەدى. قازىرگى كەزدە بارلىق شەتەلدىك تەلەارنالاردى قۇقىقتىق كەڭىستىككە شىعاردىق. ياعني, بارلىق شەتەل تەلەارنالارىنىڭ قازاقستاندا وكىلدىكتەرى بار. سايكەسىنشە, ولار تالاپقا ساي وكىلدىكتەردە جۇمىس ىستەپ جاتىر», دەدى مينيستر. دەمەك, ماقسات 88 ارنانى جابۋدا ەمەس, شەتەل ارنالارىنىڭ قۇقىقتىق نەگىزدە جۇمىس ىستەۋىنە تالاپتىڭ كۇشەيگەندىگىندە. سەبەبى, جابىلعان تەلەارنالار بولاشاقتا ەل اۋماعىندا جۇمىسىن قايتا جانداندىرۋ دا مۇمكىن. «ولاردىڭ جۇمىسىنا شەكتەۋ ەنگىزۋ – تەلەارنالاردىڭ الداعى ۋاقىتتا قازاقستان اۋماعىندا ەشقاشان جۇمىس ىستەمەيدى دەگەندى بىلدىرمەيدى. ەگەر دە ولار وزدەرىنىڭ وكىلدىكتەرىن اشقىسى كەلسە, زاڭنامامەن بەكىتىلگەن بارلىق راسىمدەردى ورىنداۋى ءتيىس. وسىدان كەيىن قازاقستان اۋماعىنا قايتا ورالۋ مۇمكىندىگىنە يە بولادى», دەدى د.اباەۆ.
دينارا بىتىك,
«ەگەمەن قازاقستان»
