ادەتتە ءبىز, قالامگەر جۋرناليستەر, ءوز ارىپتەستەرىمىزدىڭ قارىم-قابىلەتتەرىن جارىق كورگەن شىعارمالارىنا قاراپ باعالاۋعا ءازىر تۇرادى ەمەسپىز بە؟ بۇل ءبىر جاعىنان دۇرىس تا شىعار. ايتسە دە جۋرناليست ماماندىعىنىڭ بىلايعى جۇرت بىلە بەرمەيتىن قيىنشىلىقتارى مەن قىر-سىرى دا قىرۋار. قولعا تۇسكەن ماتەريالدى قورىتۋمەن قاتار, وقىرماندار ويىنان شىعاتىن وچەركتەر مەن سۋرەتتەمەلەر, ءازىل-وسپاق پەن فەلەتوندار, ساياسي تاقىرىپتارعا ارنالعان باس ماقالالار مەن شولۋلار, ەكونوميكالىق ساراپتامالار مەن تالداۋلار سياقتى, تاعى باسقا دا جانرلاردى نازاردان تىس قالدىرماي گازەتكە شىعارۋ ءۇشىن قانشاما ءبىلىم مەن كۇش-قايرات قاجەت دەسەڭىزشى! بەكەڭ سونىڭ ءبارىن بىزدەن بۇرىن قامتىپ, ءوزى باسقاراتىن بولىمدەر جۇمىسىن تاپ-تۇيناقتاي ەتىپ وتىراتىن.
قاي رەداكتسيادا بولسا دا بار اۋىرتپالىقتى ء وز يىقتارىمەن كوتەرىپ, قاسقايىپ قيىنشىلىققا قارسى تۇرا الاتىن ءبىردى-ەكىلى قالامگەر كەزدەسەتىنى كادىك. باسشىلار ولاردى «كيەلى كيتىمىز» دەپ قادىرلەپ, قۇرمەتتەپ وتىرادى. مىنە, وسى «كيتتەردىڭ» ەرەن ەڭبەگى جۇمىس اياعىنا تامان جوعارىدان تۇسەتىن رەسمي ماتەريالداردى ورىسشادان اۋدارىپ, رەداكتسيالاپ, كەلەسى كۇنگى نومىرگە بەرەر كەزدە ەرەكشە تۇلعالانا تۇسەتىنى ءسوزسىز. باسشى باكەڭ (باس رەداكتور بالعابەك قىدىربەك ۇلى) جورنالشى بەكەڭدى (بەكبولات ادەتوۆتى) ىزدەستىرىپ, «بۇگىنگى ۇيدەن وقيتىن كەزەكشىلىككە سونى قوسىڭدار» دەپ قايتا-قايتا تابىستاپ جاتقانىنا تالاي رەت كۋا بولعانىمىز بار.
بەكەڭ ءبىزدىڭ ورتامىزعا بىردەن توپ ەتىپ كوكتەن تۇسە قالعان جوق. «ەگەمەنگە» ەلدەن كەلدى. ەلدەن كەلدى دەگەندە ونىڭ ەڭ العاشقى ەڭبەك ەتكەن جەرلەرى اۋداندىق, وبلىستىق باسىلىمدار بولعانىن ايتقىمىز كەلىپ وتىر. الپىسىنشى جىلداردىڭ باس كەزىندە قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىن بىتىرە سالىسىمەن الماتى وبلىستىق «كوممۋنيزم تاڭى» (قازىرگى «جەتىسۋ»), قوستاناي وبلىستىق «جاڭا ءومىر» – «نوۆايا جيزن», تورعايدىڭ «تورعاي تاڭى» گازەتتەرىندە قىزمەت ەتكەن ول وسى وڭىردەگى ءبىرسىپىرا اۋداندىق باسىلىمدارعا دا باسشىلىق جاسادى. ۇلكەن جول, سوقپاقتى سۇرلەۋلەر مەن بەل-بەلەستەردەن ءوتتى. ء سويتىپ ء«بىزدىڭ ءىزىمىز ەلىمىزدىڭ ءوسىپ-وركەندەۋ جولىندا سايراپ جاتىر» دەپ ءوزى جازعانداي, ماڭگى وشپەستەي بولىپ بەدەرلەنىپ قالدى. «ەگەمەنگە» كەلگەندە ول وسى ءوسىپ-وركەندەۋ تاجىريبەسى مەن تالانتىن بارىنشا جارقىراتىپ كورسەتە ءبىلدى. ادەبيەت جانە ونەر, ناسيحات بولىمدەرىن باسقاردى. القا مۇشەسى بولىپ سايلاندى. اراكىدىك جاۋاپتى حاتشى مىندەتتەرىن دە اتقارىپ ءجۇردى.
الماتىدا ءبىز لەنين پروسپەكتىسى (قازىرگى دوستىق) مەن كومسومول كوشەسىنىڭ (قازىرگى ناۋرىزباي باتىر) قيىلىسىنداعى ۇيلەردە تۇرعاندا جاقسى ارالاستىق. ولار داڭعىلدىڭ ارعى – شىعىس جاعىندا, ء بىز بەرگى – باتىس بەتىندە تۇردىق. «كۇندىز دە بىرگە, تۇندە دە بىرگە» دەگەندەي, جۇمىس ورنىمىز دا تاياق تاستام جەردە, پانفيلوۆشىلار پاركىن كەسىپ وتسەك بولدى «ەگەمەننىڭ» ەسىگىنە تىرەلەمىز.
«كۇندىز دە بىرگە, تۇندە دە بىرگەنىڭ» كوكەسى كەيىن ءبىز – بەكبولات, سارباس (اقتاەۆ), سوۆەت, قويشىعارا (سالعارين), سابىرجان (شۇكىر ۇلى), سابىر (وتەپبەرگەنوۆ) جانە مەنىڭ تۋعان كۇندەرىمىزدى بىرگە اتاپ ءوتۋ ءداستۇرىمىز باستالعان كەزدە بولدى ەمەس پە؟ «ۆەليكولەپنايا سەميوركا» اتانىپ كەتكەن ءبىزدىڭ بۇل قۇپيامىزدى باسشىلار بىلگەنىمەن جۇمىسىمىزدا كىنارات بولماعاندىقتان «بۇلارىڭ نە؟» دەيتىندەي تەرىس قاباق تانىتا قويعان جوق.
تۋعان كۇنگە جينالعان سوڭ, ارينە, اششى-تۇششى ىشىمدىك ىشەسىڭ. ىشكەن سوڭ كوڭىلدەنەسىڭ. كوڭىل اركىمنىڭ ءوز پاتشاسى. شاتتاناسىڭ, بيلەيسىڭ, ءان ايتاسىڭ. بىراق ءبىز شەكتەن شىقپايتىنبىز. ويىمىزدا ارقاشان جۇمىس تۇراتىن. ونىڭ ۇستىنە ارامىزدا جالعىز ىشپەيتىن ادام – رەداكتوردىڭ ورىنباسارى اقتاەۆ وتىراتىن. ال ءسال-ءپال اسىپ-تاسىپ بارا جاتساق, «جىگىتتەر, بايقاڭدار, ەرتەڭ جۇمىس قوي» دەگەن ەسكەرتپەسىن ەمەۋرىنمەن جەتكىزىپ جاتاتىن.
بىردە وسىنداي باسقوسۋلاردىڭ ەرتەڭىندە ء(بىز تۋعان كۇنىمىزدى تەك قانا جۇما, سەنبى كۇندەرى عانا وتكىزەتىنبىز, دۇيسەنبىدە قىزمەتكە سەرگەك بارۋ ءۇشىن) ۇيدە ەلەگىزىپ وتىر ەدىم, بەكەڭ زۆونداي قالعانى.
– حال قالاي, بالا, – دەدى امان-ساۋلىقتان سوڭ وزىنە ءتان قارلىعىڭقى داۋسىن قىرناپ.
– «نەسىن سۇرايسىڭ, ايتسام ءوزىڭ دە جىلايسىڭ» دەدىم بەكەڭنىڭ ىلگەرىدە ستۋدەنت بولىپ جۇرگەن كەزىندە «لەنينشىل جاس» (قازىرگى «جاس الاش») گازەتىنە شىققان «قاسقىر مەن قويان» دەگەن ولەڭىنىڭ العاشقى جولدارى ەسىمە سارت ەتە قالىپ.
– وپپا! – دەپ بەكەڭ ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى دە, ءبىر ساتكە كىدىرىپ بارىپ, – سەنىڭ قولىڭ بوس بولسا, انا جازيراڭدى جەتەكتەپ بەرى, ءبىز جاقا قاراي وتسەڭشى, – دەدى. – بىردەڭەسىن ويلاستىرا جاتارمىز.
اعا-دوس ايتقاندا جان بار ما, الىپ-ۇشىپ جەتىپ كەلسەم, ول دا ءوزىنىڭ كىشكەنتايىنىڭ (نەمەرەسى مە, جيەنى مە بىلمەدىم) قولىنان ۇستاپ كۇتىپ تۇر ەكەن.
– ايدا, كەتتىك! – دەدى العا ءتۇسىپ, باياعىدا ارىپتەسىمىز ماعاۋيا ماشاقوۆتىڭ اكەسى اقىن ءسادۋ ماشاقوۆ ايتىپتى دەگەن تىركەستى قايتالاپ.
– قايدا؟ – دەپپىن, «ايدا كەتتىكتىڭ» ارتىندا قانداي تىركەستىڭ تۇراتىنىن سەزسەم دە بىلمەگەنسىپ.
– پۋگاسوۆ كوپىرىنە!
– اۋ, بەكە, مىنالاردى قايتەمىز؟ – دەپپىن ساسقانىمنان كىشكەنتايلاردى كورسەتىپ,
– قايتۋشى ەدىك, جۇرەدى دە ءوز اياقتارىمەن ويناپ, كوگالى كوپ جەر عوي.
پۋگاسوۆ كوپىرى – كومسومول كوشەسى تۇيىقتالىپ, ترامۆاي اينالاتىن تۇس. الماتى وزەنى وسى جەردەن وتەدى. ارعى بەتى گوركي پاركى. ەل دەمالاتىن جەر.
«اقىرعى ايالداما» دەپ اتالاتىن اينالما جولعا كەلگەن جۇرت شارشاپ-شالدىعىپ, شولدەپ قالماسىن دەگەندەي كاۋاپتى بۇرقىراتىپ سىراحانا اشىپ قويعان ەكەن. تاڭسىق ءيىس مۇرىن قىتتىقتايدى. تاڭەرتەڭگى ساف اۋامەن ارالاسىپ ادامنىڭ ارانىن اشا تۇسكەندەي. امالسىز بۇرىلاسىڭ.
بەكەڭ ەكەۋمىز قوس-قوستان كاۋاپ الىپ, ونىڭ مايى ازداۋ جەرىنەن ءبىر-ءبىر ءتۇيىرىن كىشكەنتايلاردىڭ اۋزىنا توستىق تا, ءوزىمىز سىراعا باستىق!
ءشولدى قاندىرىپ, باستى بابىنا كەلتىرىپ العان سوڭ پاركتىڭ وڭتۇستىك جاعىنداعى وڭاشالاۋ الاڭقايعا جايعاسىپ, كىشكەنتايلار ويناي تۇرسىن دەگەن ويمەن كودي-ءسودي اڭگىمەگە كوشتىك. قايدا, قانداي جاعدايدا جۇرسە دە تالىمدىك اڭگىمە ايتۋدان تانبايتىن بەكەڭ: «سەن مىنا شوپتەردى بىلەسىڭ بە؟» دەپ اينالامىزداعى كوك وسكىندەردىڭ اتتارىن سۇراي باستادى. باقباقتان باسقاسىن تاپ باسىپ تاني المايتىن مەن امالسىز تومەن قارادىم. سول-اق ەكەن بەكەڭ ماعان بوتانيكادان ساباق بەرىپ وتىرعان جانداي قولىنا ۋىستاپ العان گۇلدى شوپتەردىڭ اتتارىن رەت-رەتىمەن اتاي باستادى. ءبىرىن بىلسەم, ءبىرىن بىلمەيمىن. باس شۇلعۋدان باسقا امال قالمادى.
– بۇل جەردەگىلەردىڭ ءبارى مادەني وسىمدىكتەر عوي, – دەدى بەكەڭ قايتار كەزىمىزدە قايتادان باياعى اڭگىمەسىنە كوشىپ. – ناعىز شوپتەر تاۋدا. اللا جازسا, ونى دا كورسەتەرمىن.
اللا تاعالانىڭ ادامزات بالاسىنىڭ اقجارىلقاپ تىلەگى مەن ايتقان ءسوزىن اينا قاتەسىز الدان شىعارار قۇدىرەتىنە قالاي تاڭعالمايسىڭ! ارادا ءبىراز ۋاقىت وتكەن سوڭ ء«داۋىر» باسپاحانامىز تالعار جاقتان جۋرناليستەرگە ارناپ ساۋىقتىرۋ ورنىن اشتى دا سونىڭ العاشقى دەمالۋشىلارى قاتارىندا ءبىزدىڭ دە بولعانىمىز بار. كۇندىز جۇمىس ىستەيمىز دە, تۇنگە قاراي دەمالامىز. ارنايى بولىنگەن اۆتوبۋس بار. تاڭەرتەڭ الىپ كەلىپ, كەشكە قاراي الىپ كەتەدى. قىزمەتتەن قالمايمىز. راقات-اق! ءبىزدىڭ رەداكتسيادان ادەتتەگىدەي بەكەڭ باستاپ, سوۆەت قوستاعان ءبىراز جىگىتتەر بار.
«داندەگەن قارساق قۇلاعىمەن ءىن قازادى» دەگەندەي, ءبىز ەندى جۇمىس كۇنى ەمەس, ەكى كۇنىمىزدى دە وسى جەردە وتكىزەتىن بولدىق.
– ەرتەڭ تاۋعا شىعامىز! – دەدى بەكەڭ جۇما كۇنگى كەشكى اس ۇستىندە. – بارعىسى كەلەتىندەر بار بولسا, ەرتەڭگىلىك دايار تۇرسىن.
ءبارى «بارامىز» دەپ قۇلشىنعانىمەن تاڭەرتەڭ جينالعانداردىڭ قاراسى ازداۋ بولدى. وعان ونشا وكىنە قويعان جوقپىز. تاۋعا شىعۋ اركىمنىڭ ءوز ەركى عوي. جوعارىعا قاراي تارتىپ كەتتىك. بىراق ونىڭ ء وزى دە ماندىمادى. ءبىر بەل اسپاي جاتىپ زەينوللا سەرىكقاليەۆ پەن سوۆەت شيمانباەۆ باستاعان توپ قالىپ قويدى. بايمولدا ءمۋسيننىڭ جىگىتتەرى دە «ە, ءوزىمىز كۇندە شىعىپ جۇرگەن تاۋ ەمەس پە؟» دەپ تارتقىنشاقتاي باستادى. بەكەڭ ولاردىڭ ەشقايسىنا دا ءلام دەمەستەن العا تارتا بەردى. مەن سىر بەرمەۋگە تىرىسىپ باقتىم.
ءبىر كەزدە الدىمىزدان سىلدىراي اعىپ جاتقان وزەنشەگە تاپ بولدىق. «ەندى جوعارىعا شىعۋىمىزعا ءسال-ءپال جەڭىلدەۋ بولاتىنداي شىعار», دەدى بەكەڭ. باعانادان بەرى جوعارىدا كەلە جاتقان شىعارمىز دەپ ويلاعان مەن مۇنى نەگە ايتتى ەكەن دەدىم دە قويدىم.
شىنىندا دا وزەنشەنىڭ ەكى جاعىندا ادام جۇرە الاتىنداي ەسكى سۇرلەۋدىڭ سىلەمى بار ەكەن. سونىمەن ىلگەرى-كەيىندى جىلجۋ مانادان بەرى ءبىز ازاپتانىپ ازەر كەلە جاتقان نۋ جىنىستى جارىپ وتۋدەن الدەقايدا جەڭىلدەۋ سياقتى كورىندى. بىراق مەن قاتتى شارشاعان ەدىم. ەكى اياقتان ءال كەتىپ قايتا-قايتا شالىنىسا بەردى. مەنىڭ وسى ءحالىمدى سەزگەن بەكەڭ «شىدا, ەندى ءبىر-ەكى بەل اسساق, مەجەلى جەرگە دە جەتىپ قالارمىز», دەدى. ول قانداي جەر ەكەنىن سۇراۋدىڭ ءوزى كۇشكە ءتۇستى.
– قوي, بولماس, – دەدى اعا-دوس ءبىر الاڭقايعا كوتەرىلە بەرگەن كەزىمىزدە, – دەم الايىق. بايقايمىن, سەنىڭ دە مايىڭ تاۋسىلا باستاعان سىڭايلى. قايتارعا دا كۇش كەرەك.
جەتكەن جەرىمىزگە ەتپەتىمنەن ءتۇستىم دە, جاتا كەتتىم. قاتتى قالجىراعان ەكەنمىن, بەكەڭ تۇرعىزباسا ۇيىقتاپ قالار ما ەدىم, بويىمدى ارەڭ جيىپ الدىم.
قايتار كەزدە وزەن اڭعارىن بويلاي جۇردىك. بۇل ءوزى ءبىز كوتەرىلگەن جاقتان ءسال-ءپال بۇرىستاۋ بولسا دا, دۇرىستاۋ بولدى. جول-جونەكەي بەكەڭ جابايى وسىمدىك پەن جەمىستىڭ سان ءتۇرىن كورسەتىپ, ولاردى قاي كەزدە, قالاي جيناۋ كەرەك ەكەنىنە دەيىن تاپتىشتەپ تۇسىندىرۋمەن بولدى. مەن تۇڭعىش رەت راۋعاش پەن قىمىزدىقتىڭ ء دامىن تاتىپ كوردىم.
– ءبىز ءوزى قانشا تاۋ استىق, – دەپ سۇرادىم تومەنگى جازىققا تۇسكەن سوڭ.
– تاۋىڭ نە؟ بەلەس تە؟ ءبىز كوپ بولسا, ەكى-ءۇش بەل استىق-اۋ دەيمىن, – دەدى بەكەڭ ك ۇلىپ. – تاۋدىڭ توبەسىنە شىعۋ ءۇشىن ءالى وسىنشاما جەر ءجۇرۋ كەرەك ەدى.
– ءبارىبىر, مەن ءۇشىن بەل دە تاۋ. ءسىز ەلۋگە تولعاندا اماندىق بولسا «بەس تاۋ اسقان بەكەڭ» دەگەن ەستەلىك جازاتىن بولامىن.
– الدىمەن سوعان جەتىپ الايىق تا, – دەدى بەكەڭ ك ۇلىپ. – بەس تاۋ دەيسىڭ بە, بەس بەلەس دەيسىڭ بە, ءوزىڭ بىلەسىڭ عوي. اركىمنىڭ الدىنا قويعان ماقسات-مۇددەسى بار ەمەس پە؟ سوعان جەتۋ ءۇشىن ادامزات نەشە ءتۇرلى جولدان وتەدى. ال ونىڭ ءورى دە, قياسى دا بولادى. اللا عۇمىر بەرسىن!
بەكەڭ سول جاسىنا جاقسى جەتتى. شىعارماشىلىعى شىڭدالىپ, تاجىريبەسى تولىسا ءتۇستى. الپىسىن دا ابىرويلى اتقاردى. جەتپىس جاسىن تويلاعانىمىزدا جاس جىگىتتەي شاۋىپ جۇرگەنى كۇنى كەشە سياقتى ەدى. ەندى, مىنە, تاعى ءبىر ونجىلدىقتى ارتقا تاستاپ, ءومىر بەلەستەرى بيىكتەرىن ابىرويمەن الىپ كەلەدى.
ايتپاقشى, مەن ايتقان سوزىمدە تۇرا المادىم: بەكەڭنىڭ جارتىعاسىرلىق عۇمىرى تۋرالى ماتەريال بەرە المادىم. ونىڭ ء«مىنايى سەبەپتەرىن» (كەيىپكەردىڭ ءتول ءسوزى) كەزىندە دوس-اعانىڭ ءوزى جازىپ كورسەتكەندىكتەن, قايتالاپ جاتقىم كەلمەيدى.
بەكەڭ ەكەۋمىزدىڭ كوركەم ادەبيەتتەگى العاشقى شىعارمالارىمىز دا قاتار شىقتى. 1977 جىلى «جالىن» باسپاسىنان جارىق كورگەن كىتاپتارىمىزدىڭ كولەمى دە (5 باسپا تاباقتان), اتتارى دا (مەنىكى – «اق كۇمبەز», اعا-دوستىكى – «التىناي») ۇقساس بولاتىن. ونى ايتاسىز, سىرتقى ءپىشىمى مەن بەزەندىرىلۋى دە بىردەي ەكى كىتاپتىڭ مۇقابالارى دا سارى قاعازبەن قاپتالعان ەدى. اۆتورىن انىقتاپ وقىماسا, بىلايعى جۇرت بايقاي بەرمەيتىن ەگىزدىڭ سىڭارىنداي بۇل كىتاپتاردىڭ وزگەشەلىگى ىشىندە بولىپ شىقتى. ول كەزدە جاڭادان كورىنگەن اۆتورلارعا باعا بەرۋ ءۇشىن مىندەتتى تۇردە كىتاپتارىن رەتسەنزيالايتىن ءداستۇر بار-تۇعىن. مەنىكى سىنالدى, بەكەڭدىكى ماقتالدى. دوس-اعانىڭ بۇل باعىتتا دا وزىڭنەن وزىق تۇرعانىن امالسىز مويىندايدى ەكەنسىڭ.
بەكەڭ سول بەتىمەن كوركەم ادەبيەتپەن شىنداپ اينالىسا بەرگەندە, قۇداي بىلەدى, قازىر اتاقتى جازۋشىلار قاتارىندا ءتۇرلى سىيلىقتارعا تالاسىپ جاتار ما ەدى؟! جوق, «بايشەشەك» (1979 ج.) جانە «جەردەگى جۇلدىزدار» (1989 ج.) اتتى تاعى ەكى جيناق بەردى دە قاناعات ەتتى. كۇندەلىكتى جۋرناليستىك قاربالاس جۇمىس جەكە شىعارماشىلىقپەن شىنداپ اينالىسۋعا مۇمكىندىك بەرمەسى كادىك.
مەن وسى كىتاپتاردى ىجداعاتپەن تۇگەل وقىپ شىقتىم. تالداپ باعا بەرۋ سىنشىلاردىڭ ەنشىسىندە دەسەك تە, بەكەڭنىڭ ادامدار تاعدىرىن ءارتۇرلى جاعدايدا ءوز كەزەڭى مەن ورتاسىنا ساي نانىمدى دا شىنايى سۋرەتتەۋدەگى سۇڭعىلالىعىنا ءتانتى بولعانىمىزدى ايتا كەتكەنىمىز ءجون. كوركەم ءتىل, پاراساتتى وي ءار پوۆەسى مەن اڭگىمەسىنە ءتان. ء ستيلى جاعىنان قاليحان ىسقاقوۆتىڭ جازعاندارىنا كەلىڭكىرەيتىن سياقتى. بالالار مەن جاسوسپىرىمدەرگە ارناپ جازعان شىعارمالارىنىڭ ىشىندە مەكتەپتىڭ وقۋ باعدارلامالارىنا كىرۋگە سۇرانىپ تۇرعان ءتالىمدى اڭگىمەلەر مەن مىسالدار دا كەزدەسەدى. تەك ولاردى كورەتىن كوز كەرەك.
ب.ادەتوۆ اۋدارمامەن دە از اينالىسقان جوق. ءوزى ايتقانداي, ساياسي ادەبيەت بولسىن, قوعامدىق, عىلىمي, تانىمدىق ادەبيەت بولسىن, دەرەكتىسى بار, دەرەكسىزى بار تاۋ توبە. سونىڭ بەرەكەلى ءبىر ارناسى – كوركەم اۋدارما.بەكەڭنىڭ قازاقشالاۋىمەن ۆيتالي كوروتيچتىڭ «وشپەندىلىك ۇسقىنى», ميگەل استۋرياستىڭ «جۇگەرى ادامدار», «داۋىل», «كوردەگىلەردىڭ كوزدەرى», دراگو يانچاردىڭ «قاشقىن», ۆالتەر سكوتتىڭ «پۋريتاندار» روماندارى وقىرماندارعا جول تارتتى.
اۋدارما دەمەكشى, سەكسەنىنشى جىلدارى ءبىز بەكەڭ ەكەۋمىز قۇرىلىسشىلار مەن جۇمىسشىلارعا ارنالعان كىرپىشتەي ءبىر كىتاپتى اۋدارۋعا الىپ, قاتتى قينالعانىم بار. ورتاسىنان قاق ءبولىپ بەرىلگەن الگى دۇنيەنى مەن ەكى-ءۇش ايداي ءتارجىمالاپ قارا تەرگە ءتۇستىم. بىراق تولىق بىتىرە المادىم. بەكەڭ بولسا وزىنە تيەسىلى بولىگىن ديكتوۆكا جاساپ, ءبىر ايدىڭ ىشىندە تاپ-تۇيناقتاي ەتتى.
باسپاعا تاپسىرۋعا ءبىر-ەكى اپتاداي قالعاندا بەكەڭ مەندەگى بولىكتىڭ نە بولىپ جاتقانىن سۇرادى. ء«تورت-بەس بەتى قالدى» دەپ ەدىم «ە, وندا ماعان اكەپ بەرە سالسايشى, قاعىپ تاستايمىن عوي», دەگەنى. قۇتىلا الماي وتىرعان قول-جازبالارىمدى سول كۇنى-اق قولىنا تيگىزدىم. كاسىپتىك-تەحنيكالىق ۋچيليششە شاكىرتتەرىنە ارنالعان سول كىتاپتىڭ كەيىن باسىلىپ شىققانىن ەستىگەنىممەن, قولىما تۇسىرە المادىم. وتكەندە بەكەڭنەن سۇراسام «مەن دە كورگەن جوقپىن كىتاپحانالاردان ىزدەستىرۋ كەرەك شىعار, ءسىرا», دەيدى. قازاقتىڭ جۇمىسشى ماماندارىن دايارلاۋعا قوماقتى ۇلەس قوسارلىقتاي ونداي ەڭبەكتەردى تاۋىپ, باعدارلاماعا ەنگىزسە, نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى.
كەز كەلگەن كىسىگە كومەك كورسەتىپ, قامقورلىق جاساۋعا ءازىر تۇرۋ ب.ادەتوۆتىڭ قانىنا سىڭگەن قاسيەت پە دەپ بىلەمىن. بىردە تاعى دا سول تالعار جاقتاعى «اق قايىڭدا» جاتقانىمىزدا عوي دەيمىن, ءبىر پاپكە قولجازبا كوتەرىپ كەلگەنى بار. «بۇل نە؟» دەيمىز عوي باياعى ادەتپەن. «كىتاپ, دەيدى ادەتوۆ باسبارماعىن كورسەتىپ, قازاقتارعا قاجەتتى كىتاپ». كەيىن اتاقتى مەديك يشانباي قاراقۇلوۆ بىزگە قوناققا كەلگەندە بىلدىك, «قىرىق سۇراق ەكەن». اكادەميك اعامىز ءوز جيناعىن ءبىزدىڭ دوسقا «قاراپ شىعۋعا» بەرىپتى. قاراپ شىعۋ قايتا جازۋمەن بىردەي بولعانىن اۆتوردىڭ ءوزى مويىنداپ, العىس ايتقاندا ءبىز دە ريزاشىلىق بىلدىردىك. بۇل دا ءبىر قاجەتتى كىتاپ ەدى, كەيىنگى كەزدەرى سورەلەردەن كورىنبەي كەتتى.
تاعى بىردە بەكەڭنىڭ قولتىعىنان قوماقتى پاپكەنى بايقاپ قالىپ, «سوڭعى كەزدەرى ەلدىڭ قولجازبالارىن رەتسەنزيالاۋعا كوشكەنبىسىز بە», دەپ قالجىڭدادىق. بەكەڭ ەكى باسبارماعىن بىردەي كوتەردى. «بالا كەزدەن بىرگە وسكەن دوس دەپ ايتۋعا بولادى دەدى,– وتكەندى ەسكە الىپ, – «تاۋسۇگىردە» تانىسقان ەدىك. سودان بەرى جۇبىمىز جازىلعان ەمەس. قازىر ايتۋلى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ مامانى, عىلىمعا دا تالابى بار. كانديداتتىق قورعاماق, مىنا جازبالار سونىڭ جوباسى».
ادەتتەگىدەي ءازىل ايتتىق: «اۋ, باكە, ونداي دوسىڭىزبەن قالايشا ءبىز وسى ۋاقىتقا دەيىن تانىسا الماي ءجۇرمىز. «اسىقپا, ءبارى الدا» دەگەن اعا-دوس ءسوزىنىڭ اقيقاتتىعىن كەيىن ءبىز ەشىمبەت بايباراقوۆپەن تانىسا كەلە كوز جەتكىزگەندەي بولدىق. الماتىنىڭ تۇبىندەگى «اباي» قۇس شارۋاشىلىعى كەڭشارىنا جەتەكشىلىك ەتكەن ول كەيىن وسى شارۋاشىلىقتى ۇلكەن وندىرىستىك بىرلەستىككە اينالدىرا ءبىلدى. عىلىم كانديداتتىعىن, دوكتورلىعىن قورعادى. ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى. «ەگەمەننىڭ» بىردە-ءبىر مادەني شارالارىنان قالىس قالعان ەمەس.
بەكەڭنىڭ مەن جاقسى كورەتىن قاسيەتتەرىنىڭ ءبىرى – جەرشىلدىك, رۋشىلدىق دەگەن بولىنۋشىلىكتەن مۇلدە ادالدىعى. ادامداردى ادالدىعىنا, ىسكەرلىگىنە قاراي باعالاپ, دوس-جاراندى دا وسى تۇرعىدا تاڭدايدى. جاستارعا قامقورلىق جاساي ءبىلدى. رەداكتسيادا بولاشاق باسشىمىز بولعان ەرجۇمان سمايىلوۆتى تىكەلەي ءوز ء«ونىمى» دەسە دە بولعانداي. بولات شۋباەۆ, قادىر الىمقۇلوۆ, ساياسات بەيىسباەۆ, ءاليسۇلتان قۇلانباي, وتەگەن ورالباەۆ, قۋانبەك بوقاەۆ سياقتى تاعى باسقا دا ءار بۋىن وكىلدەرى بەكەڭنىڭ قامقورلىعىن از كورگەن جوق.
جاقسى باسشى دا بولا ءبىلدى. «اۋىل», ء«داۋىر – ۆرەميا» گازەتتەرى مەن «باسقارۋ مەكتەبى», «شكولا ۋپراۆلەنيە», «كازمبا جارشىسى» – «ۆەستنيك كازگاۋ» باسىلىمدارىنا جەتەكشىلىك ەتتى.
ب.ادەتوۆتىڭ كەزىندە جۋرناليستەر اراسىندا العاشقىلاردىڭ ء بىرى بولىپ «قۇرمەت بەلگىسى» وردەنىمەن ناگرادتالعانىنىڭ ءوزى نەگە تۇرادى دەسەڭشى! سەبەبى كەڭەس كەزىندە مۇنداي ماراپاتقا تەك ءبىرىنشى باسشىلار عانا ىلىگىپ, قالعان قالامگەرلەر مەدالدارمەن عانا شەكتەلەتىن.
ب.ادەتوۆ زەينەتكەرلىك دەمالىسقا شىققانان كەيىن دە بەلسەندىلىگىن ءبىر ساتكە باسەڭدەتكەن ەمەس. جەكە شىعارماشىلىعىمەن قاتار, قازاق ءتىلىنىڭ قازىرگى حال-جايى, بولاشاعى تۋرالى جازعاندارىن مەرزىمدى باسپاسوزدەن ءجيى وقىپ, ريزاشىلىق ءبىلدىرىپ وتىردىق. ونىڭ ەل اۋزىندا جۇرگەن «اياقتان سۇرىنسەك تە, تىلدەن سۇرىنبەيىك», «ساز بەن ءسوز»,«اقساقالدار ايتپادى دەپ جۇرمەسىن» دەگەن وي-تولعامدارى – وسى كەيىنگى كەزدەرى جاريالانعان دۇنيەلەر. جالپى, ءبىزدىڭ ورتامىزدا تۋعان انا ءتىلىمىزدىڭ تاعدىرى جونىندە سابىرجان شۇكىر ۇلى مەن بەكبولات ادەتوۆتەي ماسەلە كوتەرىپ, شىر-پىرى شىققان قالامگەرلەر نەكەن-ساياق.
ورنىقتى وتباسى. جان جارى نۇريپا جارقىنبەكوۆا دا «ەگەمەننىڭ» قىزمەتكەرى بولعان. مىنە, قازىر ەكەۋى دە دەمالىستارىن ءماندى دە ءساندى وتكىزىپ, نەمەرە-جيەندەرىن تاربيەلەپ جاتىر.
ادەتوۆتەر اۋلەتى ءوسىپ-وركەندەي بەرسىن!
ءادىل دۇيسەنبەك
