كۇيەۋى – كۇزەتشى, كەلىنى – اسپاز, ال ۇلى...
«قوعامدىق باقىلاۋ», «جاسىرىن تۇتىنۋشى» جوبالارى اياسىندا كوز تايسا بولدى زاڭدى بەلىنەن باسىپ, ەل مۇددەسىن ەمەس, الدىمەن تۋعان-تۋىستارىنىڭ قامىن كۇيتتەيتىن تالايلار زار يلەپ, جالعاننىڭ جالپاعىنا شىعىپ جاتىر. سولاردىڭ ءبىرى تيميريازەۆ اۋدانىندا ايمانداي بولىپ اشكەرەلەندى. ول جونىندە وبلىستىق مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل دەپارتامەنتى باسشىسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ەلەنا ستەپانەنكو مالىمدەدى.
ونىڭ سوزىنە قاراعاندا وسى اۋدانداعى يشيم اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى مەكتەپتە ورىن العان كەلەڭسىز جايتتاردىڭ توقتاتىلۋىن تالاپ ەتىپ, سەنىم تەلەفونى ارقىلى حابارلاعان. جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتەتىن ورىن – ءبىلىم ءۇيى عانا. ال ونىڭ باسشىسى بولسا كۇيەۋىن – كۇزەتشى, كەلىنىن – اسپاز, ۇلىن – پەش جاعۋشى ەتىپ قىزمەتكە الىپ, وزگەلەرگە شەكەسىنەن شەكىرەيە قاراپ كەلگەن. ارىز-شاعىم بويىنشا تەكسەرىس جۇرگىزىلىپ, بارلىق فاكتىلەر راستالعان. تۋعان-تۋىستارىنا بۇيرەگى بۇرعان باسشىعا سوگىس جاريالانىپ, ەكى تاراپتىق كەلىسىمشارتتار كۇشىن جويعان.
جىل باسىنان بەرى 425 مەملەكەتتىك قىزمەتشىگە ءتۇرلى تارتىپتىك جازا قولدانۋىنا, جارتى مىڭعا جۋىق زاڭ بۇزۋشىلىق ورىن العانىنا قاراعاندا قولىنان كەلسە قونىشىنان باسۋعا ۇمتىلاتىن شەنەۋنىكتەر قاتارى جۋىق ارادا ازايادى دەگەنگە سەنۋ قيىن.
جەمقورلىقتى اشكەرەلەپ, سىياقى الدى
سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگى ۇلتتىق بيۋروسىنىڭ وبلىستىق دەپارتامەنتى التى ايدا 68 قىلمىستىڭ انىقتالعانىن, ونىڭ 34-ءى اۋىر قىلمىس ەكەنىن جايىپ سالدى. وتكەن جىلعا قاراعاندا سىبايلاس جەمقورلىققا قاتىستى قۇقىق بۇزۋشىلىق سانى 2,6 ەسەگە كوبەيگەنى, وعان نەگىزىنەن مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر بەيىم ەكەنى بايقالادى. اتاپ ايتقاندا, لاۋازىم يەلەرىنىڭ قىزمەت بابىن اسىرا پايدالانۋى جانە بيۋدجەت قاراجاتىن قىمقىرۋى سالدارىنان 21 پاراقورلىق وقيعاسى تىركەلگەن. قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان 19 ادامنىڭ 7-ءۋى باسشىلىق قىزمەتتەگى تۇلعالار. ولاردىڭ قاتارىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ بۇرىنعى جەتەكشىسى ۆ.بەزلەر, تاعى باسقالارى بار. ونىڭ ورىنباسارى سوتتالىپ, تۇرمەگە توعىتىلعان. 43 قىلمىستىق ءىس سوتقا جولدانىپ, بىلتىرعى جىلمەن سالىستىرعاندا كورسەتكىش 7 ەسەدەي وسكەن. تۇيەنى تۇگىمەن, بيەنى بۇگىمەن تالعاۋسىز جۇتا بەرەتىن تويىمسىز وڭەشتەرگە كەتكەن قاراجاتتىڭ 217 ميلليون تەڭگەسى بيۋدجەتكە قايتارىلىپ, جەگەندەرى جەلكەسىنەن شىققان. سىبايلاس جەمقورلىق فاكتىلەرى جايلى حابارلاعان ءۇش ادامعا جارتى ميلليون تەڭگە سىياقى تولەنگەن.
ءىرى قىلمىستىق ىستەردىڭ ءبىرى پەتروپاۆل قالالىق تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى, جولاۋشىلار كولىگى جانە اۆتوموبيل جولدارى بولىمىنە قاتىستى قوزعالعان. ونىڭ لاۋازىمدى تۇلعالارى 200 ميلليون تەڭگەنى جىمقىرۋدىڭ امال-ادىستەرىن كۇنى بۇرىن ويلاستىرىپ, الدىن الا كەلىسكەن ءتارىزدى.
قىرۋار قارجى ماقساتسىز جۇمسالعان
ايىرتاۋ اۋدانىندا ورتالىق قازاندىقتىڭ جىلۋ جەلىلەرىن قالپىنا كەلتىرۋگە بيۋدجەتتەن بولىنگەن 83 ميلليون تەڭگە «ايىرتاۋ سۋ» جشس-ءى قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسىن وتەۋگە, قازاندىق پەن كومىر وتىنىن ساتىپ الۋعا, سالىقتارمەن ەسەپتەسۋگە جۇمسالعان. وسى قۇقىق بۇزۋشىلىق ءۇشىن كاسىپورىنعا 20 ميلليون تەڭگە ايىپپۇل سالىنعان. بۇل – وبلىستىق ىشكى مەملەكەتتىك اۋديت دەپارتامەنتى تەكسەرىسىنەن كەلتىرىلگەن مىسقالداي ءبىر مىسال عانا. تسيفرلاردى ودان ءارى «سويلەتسەك» قوماقتىلانا تۇسەدى. ماسەلەن, ساۋساق تيگىزبەگەن قۇرىلىس جۇمىستارى ءۇشىن «ەڭبەك-استانا» مەكەمەسى 13 ميلليون تەڭگەنى يەلەنگەن. بۇدان بولەك شاعىن ساۋلەت مۇسىندەرىن ورناتۋعا قاراستىرىلعان 9,5 ميلليون تەڭگەنى ەسكىلەرىن جوندەۋگە عانا جۇمساعان. قالالىق تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى, جولاۋشىلار كولىگى جانە اۆتوموبيل جولدارى بولىمىندە 24 ميلليون تەڭگەگە ساتىپ الىنعان نەگىزگى قورلار باسقا وپەراتسيالىق شىعىندارعا كىرگىزىلگەن, 2,2 ميلليون تەڭگە وتەلىم ەسەپتەلمەگەن. ع.مۇسىرەپوۆ اۋدانىندا تۇرعىن ءۇي قورىنداعى پاتەرلەر زاڭسىز جەكەشەلەندىرىلگەن. وسىنداي قيتۇرقى ارەكەتتەر ءۇشىن جاۋاپتى قىزمەتكەرلەردەن 96,2 ميلليون تەڭگە ايىپپۇل وندىرىلگەن.
كامەرالدىق باقىلاۋ قورىتىندىلارى بويىنشا 24,5 ميلليارد تەڭگەنىڭ 1242 مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ راسىمدەرى توقتاتىلعان. تۇتاستاي العاندا, 54 مەملەكەتتىك اۋديت نىسانىندا 63 تەكسەرۋ ءىس-شاراسى جۇرگىزىلىپ, ناتيجەسىندە 8,3 ميلليارد تەڭگە قارجى ماقساتسىز جۇمسالعانى انىقتالعان.
جالاقىسىن بەرمەي وتىر
ەڭبەك كودەكسى تالاپتارىن بۇرا تارتۋشىلىق تا وڭىردە ءجيى كەزدەسەدى. ەڭبەك ينسپەكتورلارى 146 مەكەمەنى تەكسەرىپ, 364 زاڭ بۇزۋشىلىقتى تىركەگەن. ولاردىڭ 38-ءى ەڭبەك قاۋىپسىزدىك شارالارىن ساقتاماۋعا قاتىستى بولسا, 21 جاعدايدا ەڭبەك كەلىسىمشارتتارى ورەسكەل تۇردە بۇرمالانعان. 9 جۇمىس بەرۋشى ازاماتتاردى ەشبىر قۇجاتسىز قابىلداعان. جالدانۋشىلاردىڭ جۇمىس ۋاقىتى نورماسىن بۇزۋ, ارنايى قورعانىس قۇرالدارىن بەرمەۋ, نۇسقاۋلىقتار جۇرگىزبەۋ سياقتى كەمشىن تۇستار دا از ەمەس. ءالى كۇنگە دەيىن ەكى جۇزگە جۋىق ادام تابان اقى, ماڭداي تەر جالاقاسىن داۋلاپ, ەسىك توزدىرىپ ءجۇر. بۇل رەتتە «ايىرتاۋ سۋ» جانە «قايرانكول استىق» كاسىپورىندارى وزىپ تۇر. الدىڭعىسى 137 جۇمىسشىعا 15 ميلليون تەڭگە بەرەشەك.
جىل باسىنان بەرى 41 كەلەڭسىز وقيعا تىركەلىپ, 2 ادام قازا تاپقان. 18 ادام اۋىر جاراقات الىپ, شۇعىل تۇردە اۋرۋحاناعا جاتقىزىلعان. كوميسسيا كىسى ولىمىنە سوقتىرعان ەكى جاعدايدا دا جۇمىس بەرۋشىلەر كىنالى دەگەن شەشىمگە كەلگەن. تالداۋ بارىسى كورسەتكەندەي, وقىس وقيعالاردىڭ ۇشتەن ءبىرى جۇمىس بەرۋشىلەر تاراپىنان ورىن العان. 59 جۇمىس بەرۋشى اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلىپ, 8,9 ميلليون تەڭگە ايىپپۇل تولەۋگە مىندەتتەلگەن.
ءومىر ەسقالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
