بيىل 12,1 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ۇيپايدالانۋعا بەرىلەدى
«ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ 11 شىلدە كۇنگى №129 سانىندا «باسپانالى بولۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىگى – «7 – 20 – 25» باعدارلاماسى ناقتى جۇزەگە اسىرىلا باستادى» دەگەن اتاۋمەن ماقالا جارىق كورگەن بولاتىن. وندا اتالعان باعدارلامانىڭ تالاپ-شارتتارى مەن جالپى ەرەجەلەرى ەگجەي-تەگجەيلى تۇسىندىرىلگەن ەدى. دەسە دە, باسپانالى بولۋعا نيەتتى قاۋىمنىڭ سان سۇراعىنا ءالى تولىق جاۋاپ بەرىلگەن جوق. بۇل رەتتە «7 – 20 – 25» يپوتەكالىق باعدارلاماسى مەن «نۇرلى جەر» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ ارا جىگىن انىقتاپ, ارتىقشىلىقتارى مەن تولىقتىرار تۇستارىنا توقتالۋدى ءجون كوردىك.
ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ۆيتسە-ءمينيسترى قايىربەك وسكەنباەۆتىڭ ايتۋىنشا, 2017 جىلدان بەرى ىسكە اسىرىلىپ جاتقان «نۇرلى جەر» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى مەن 2018 جىلعى شىلدەدە باستالعان «7 – 20 – 25» يپوتەكالىق باعدارلاماسى ءبىر-ءبىرىن تولىقتىرىپ, ازاماتتاردىڭ باسپانالى بولۋىن جەدەلدەتۋدى كوزدەيدى.
«7 – 20 – 25» باعدارلاماسىندا حالىققا تومەن پروتسەنتپەن جاڭادان سالىنىپ جاتقان تۇرعىن ۇيلەردەن پاتەر ساتىپ الۋعا يپوتەكا بەرۋ قاراستىرىلعان. باعدارلامادا رەسمي كىرىسى بار ءاربىر جۇمىس ىستەيتىن ازاماتقا 20 پروتسەنتتەن اسپايتىن مولشەردە باستاپقى جارنامەن 25 جىلعا دەيىنگى مەرزىمگە, 7 پروتسەنتتىك مولشەرلەمەمەن يپوتەكا راسىمدەلەدى. يپوتەكا الۋشىلارعا قويىلاتىن نەگىزگى تالاپتار: باستاپقى جارنانىڭ مىندەتتى تۇردە بولۋى, تۇراقتى تابىس كوزىنىڭ بولۋى, مەنشىكتە ەشقانداي تۇرعىن ءۇيدىڭ بولماۋى جانە دە يپوتەكاعا تەك جاڭا باسپانا بەرىلۋى ءتيىس.
تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكىنىڭ مالىمدەۋىنشە, «7 – 20 – 25» يپوتەكالىق باعدارلاماسى ىسكە قوسىلعاننان كەيىن بولىمشەلەردەگى كليەنتتەر سانى بىرنەشە ەسەگە وسكەن. اسىرەسە, استانا مەن الماتى قالالارىندا كۇنىنە 1500 – 1900 كليەنتكە قىزمەت كورسەتىلەدى.
− تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكىنىڭ استانا قالاسىنداعى بولىمشەلەرىندە «7 – 20 – 25» باعدارلاماسى بويىنشا كەڭەس بەرۋ مەن وتىنىمدەردى قابىلداۋدان وزگە, «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى اياسىندا 300-دەن استام نەسيە بەرۋ جانە راسىمدەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. بۇدان وزگە ء«وز ءۇيىم» باعدارلاماسى بويىنشا 162 پاتەر ساتىلۋدا. سونىمەن قاتار, بانك قازىرگى ۋاقىتتا اسكەري قىزمەتكەرلەرمەن بەلسەندى تۇردە جۇمىس جۇرگىزىپ جاتىر, دەدى ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ۆيتسە-ءمينيسترى.
ايتا كەتەرلىگى, «7 – 20 – 25» باعدارلاماسىنا 5 جىل ىشىندە 1 ترلن تەڭگە تارتۋ كوزدەلگەن. ياعني بيىل – 100 ملرد تەڭگە, كەلەر جىلى – 150 ملرد تەڭگە, 2020 جىلى – 200 ملرد تەڭگە, 2021 جىلى – 250 ملرد تەڭگە, 2022 جىلى – 300 ملرد تەڭگە قاراجات تارتىلماق. بيىل اتالعان باعدارلاماعا قاتىسۋشى بانكتەر 100 ملرد تەڭگەگە شامامەن 6,6 مىڭ نەسيە بەرۋدى جوسپارلاپ وتىر. ياعني ءبىر نەسيەنىڭ ورتاشا سوماسى 15 ملن تەڭگە مولشەرىندە ەسەپتەلگەن.
بۇعان قوسا, بيىل رەسپۋبليكا بويىنشا كەم دەگەندە 12,1 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇيدى پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانعان. ال بىلتىر 11,2 ملن شارشى مەتر بولاتىن 100,8 مىڭ تۇرعىن ءۇي سالىنعان.
«نۇرلى جەر» باعدارلاماسى بويىنشا 54 مىڭ تۇرعىن ءۇي سالىنادى
بيىلعى ءى جارتى جىلدىقتىڭ قورىتىندىسى بويىنشا «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى اياسىندا 49,7 مىڭ تۇرعىنعا جاڭا ءۇي پايدالانۋعا بەرىلىپ, ونىڭ ىشىندە جەكە ءۇي سانى 20,5 مىڭدى قۇراسا, كوپقاباتتى ۇيلەردەن بەرىلگەن پاتەر سانى 29 مىڭعا جەتىپ وتىر. جىل سوڭىنا دەيىن شامامەن 54 مىڭ تۇرعىن ءۇي سالۋ جوسپارلانعان.
ايتا كەتەرلىگى, «7 – 20 – 25» يپوتەكالىق باعدارلاماسى ىسكە قوسىلعاننان كەيىن ۇكىمەتتىڭ 2018 جىلعى 22 ماۋسىمداعى قاۋلىسىمەن «نۇرلى جەر» باعدارلاماسىنا بىرقاتار وزگەرىس ەنگىزىلدى. سونىڭ ىشىندە تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسى بويىنشا ازاماتتاردىڭ يپوتەكالىق نەسيەلەرىن سۋبسيديالاۋ باعىتى الىنىپ تاستالدى.
– جاڭا «7 – 20 – 25» باعدارلاماسىنىڭ ەنگىزىلۋىنە بايلانىستى «نۇرلى جەر» تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسىنان «يپوتەكالىق نەسيەلەندىرۋدىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ» باعىتى الىنىپ تاستالدى. بىراق «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى بويىنشا 3336 ازامات جەڭىلدەتىلگەن يپوتەكا بويىنشا تۇرعىن ءۇي راسىمدەپ ۇلگەرگەن. ونىڭ ىشىندە بىلتىر 1196 ادام يپوتەكالىق نەسيە السا, بيىل 2140 ادام نەسيە ارقىلى تۇرعىن ۇيگە قول جەتكىزدى, – دەدى ق. وسكەنباەۆ.
ەلىمىزدەگى تۇرعىن ءۇي سالاسىندا بۇعان دەيىن بولعان بارلىق مەحانيزمدەر «نۇرلى جەر» باعدارلاماسىندا تولىق قاراستىرىلىپ وتىر. تۇرعىن ۇيگە قارجى جيناۋ, يپوتەكا راسىمدەۋدەن بولەك, جەكە تۇرعىن ءۇي سالۋ ماسەلەسى اتالعان باعدارلامادا جان-جاقتى قامتىلىپ, نارىققا بارىنشا بەيىمدەلۋ كوزدەلگەن. اسىرەسە باعدارلامانىڭ وزعان تۇسى, الەۋمەتتىك جاعىنان از قامتىلعان ازاماتتار ءۇشىن ارنايى باسپانالار سالىنباق. ماسەلەن, ءى توپتاعى مۇگەدەكتەر مەن جەتىم بالالار ارەندالىق ءۇيدى الا الادى. بىراق ونى جەكەشەلەندىرۋگە رۇقسات بەرىلمەگەن. ارەندالىق پاتەردى سالۋ ءۇشىن بيۋدجەتتەن جىل سايىن 25 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ وتىر. بۇل قاراجاتقا ايماقتاردا 3 مىڭ پاتەر سالىنىپ, ءاربىر وبلىستا شامامەن 180 ارەندالىق باسپانا پايدالانۋعا بەرىلەدى. ال جالعا الۋ اقىسى, شارشى مەترى ءۇشىن اي سايىن 100 تەڭگە. ماسەلەن, پاتەردىڭ اۋدانى 50 شارشى مەتر بولسا, ءبىر ايلىق تولەماقىنىڭ كولەمى 5000 تەڭگەنى قۇرايدى.
«نۇرلى جەر» باعدارلاماسى بويىنشا الداعى 5 جىلدا ۇلتتىق بانكتەن 1 ترلن تەڭگەگە جاڭا تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋ ءۇشىن 66 مىڭنان استام نەسيە بەرۋ جوسپارلانىپ وتىر. ءبىر يپوتەكانىڭ ورتاشا سوماسى 15 ملن تەڭگە كولەمىندە بولادى دەپ ەسەپتەلگەن. ەلىمىزدىڭ باس قالالارى استانا مەن الماتىدا تۇرعىن ءۇي جيناقتارى بويىنشا سالىناتىن باسپانانىڭ كولەمى – 30 ملرد تەڭگە. وسىلايشا, پاتەر كەزەگىندە تۇرعان ازاماتتار تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى ارقىلى استانا مەن الماتىدا ءۇيدىڭ شارشى مەترىن 180 مىڭ تەڭگەگە ساتىپ الا الادى. ال ايماقتاردا ءبىر شارشى مەتردىڭ باعاسى 140 مىڭ تەڭگە بولماق. بۇگىندە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكىندە تۇرعىن ءۇي دەپوزيتتەرى بارلار 1 ملن ادامنان اسىپ وتىر. ال اكىمدىكتەردە رەسمي تىركەلگەن ازاماتتاردىڭ سانى 492,5 مىڭ ادامدى قۇرايدى. بىلتىرعى كورسەتكىش بويىنشا جالپى ەلىمىزدە باسپانا كەزەگىندە تۇرعاندار سانى – 2 ملن 300 مىڭ ادامعا جەتكەن. بۇدان بولەك 1 ملن 300 مىڭ ادام جەر الۋ ءۇشىن كەزەكتە تۇر.
«نۇرلى جەر» باعدارلاماسى اياسىندا سالىناتىن تۇرعىن ۇيلەردىڭ كولەمىن ۇلعايتۋ, قۇرىلىس الاڭدارىن كەڭەيتۋ ماقساتىندا ينفراقۇرىلىمدى قارجىلاندىرۋدى ارتتىرۋ كوزدەلىپ, سالىنعان نىسانداردى اكىمدىكتەردىڭ ساتىپ الۋىنا مۇمكىندىك بەرىلدى. بۇعان قوسا, تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكىنىڭ سالىمشىلارىنا دا, ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ (ەدب) كليەنتتەرى ءۇشىن دە نەسيەلىك تۇرعىن ءۇيدى ساتۋ قاراستىرىلىپ وتىر. باعدارلاماعا جاڭادان ەنگەن وزگەرىستەردىڭ ءبىرى, مەملەكەتتىك جانە مەملەكەتتىك ەمەس كاسىپورىندار جۇمىسكەرلەرىنە تۇرعىن ءۇي الۋعا قارىز بەرۋىنە, ءتىپتى باستاپقى جارنانى دا وتەۋگە مۇمكىندىك بەرىلگەن.
بۇل باعدارلاماعا قاتىسۋعا نيەت بىلدىرۋشىلەر الدىمەن حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارىنا بارىپ, ءوتىنىش تولتىرىپ, اكىمدىكتەردىڭ كەزەگىنە تۇرۋى قاجەت. باعدارلامادا ءبىرىنشى كەزەكتە ارداگەرلەر, جەتىم بالالار, الەۋمەتتىك جاعىنان از قامتىلعان جاندار, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر مەن بيۋدجەت سالاسىنىڭ ماماندارىن باسپانامەن قامتۋ قاراستىرىلعان. ەسكەرەتىنى, الەۋمەتتىك جاعىنان از قامتىلعان ازاماتتار 11 ساناتقا بولىنگەن. مىسالى, كوپبالالى ءيا بولماسا تولىق ەمەس وتباسىلار دەپ جەكەلەي تىركەلەدى. اتالعان باعدارلامانىڭ شارتى بويىنشا ۇيگە ءوتىنىش بەرۋشىنىڭ اتىندا سوڭعى 5 جىلدا ەشقانداي باسپانا تىركەلمەۋى ءتيىس. سودان كەيىن استانا مەن الماتى قالالارىندا ءۇي الۋعا نيەتتى ادامدار كەمىندە 2-3 جىل تىركەۋدە تۇرۋى قاجەت. بۇل تالاپتىڭ ەنگىزىلۋى قاراسى قالىڭ كوپشىلىكتىڭ جاپپاي استانا, الماتى قالالارىنا قونىس اۋدارۋىمەن بايلانىستى بولىپ وتىر.
«نۇرلى جەر» باعدارلاماسىندا قارجىلاندىرۋدىڭ كوزدەرى – بيۋدجەتتىك قاراجات, جەكە ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ ارقىلى جانە حالىق تاراپىنان كوزدەلگەن. ال
«7 – 20 – 25» يپوتەكالىق باعدارلاماسىنىڭ قارجىلاندىرىلۋى «باسپانا» يپوتەكالىق كومپانياسى ارقىلى جۇزەگە اسادى. وعان اۋدارىلعان قاراجات ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرگە باعىتتالماق.
ەركەجان ايتقازى,
«ەگەمەن قازاقستان»
