توتەنشە وقيعالاردا كىناسىز ادامدار جاپا شەگەدى

جاڭاوزەندەگى قايعىلى وقيعا ەشكىمدى بەيجاي قالدىرمادى. ءتو­تەنشە وقيعالاردا اركەزدە دە كىناسىز ادامدار جاپا شەگەتىنى بەلگىلى. مەم­لەكەت باسشىسى ءتىپتى قاۋىپ­سىز­دىك كەڭەسى وتىرىسىن دا وتكىزدى. اتالعان ماسەلەگە وراي كەشە ءبىر­قا­تار بۇقارالىق اقپارات قۇرالد­ا­رى­نا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ ساياسي ماسە­لە­لەر جونىندەگى كەڭەس­شىسى ەرمۇحامەت ەرتىسباەۆ تۇسىنىك بەردى. اتالعان كەلەڭسىز جاعدايدىڭ تۋرا 16 جەلتوقساندا – تاۋەلسىزدىك كۇ­نى ورىن الۋى ەل تۇرعىندارىن قىن­جىلتقانى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى.  مەن بۇنى ادەيى ۇيىمداستىرىلعان اكتسيا دەپ ويلامايمىن. ايتسە دە ونداي اقپارات تا بولعان. بىراق كەز كەلگەن ەڭبەك داۋلارىن, الەۋمەتتىك قاقتى­عىستاردى بانديتتىك ەلەمەنت­تەردەن ءبولىپ قاراستىرۋ كەرەك, دەدى ە.ەرتىسباەۆ. ەگەر دە ادام وزگە ءبىر ادامنىڭ جانىن قياتىن بولسا, وندا ول قىل­مىسكەر بولىپ شىعا كەلەدى. مۇنى بارلىعى دا ناقتى ءتۇسىنۋى ءتيىس. ول وسى رەتتە جاڭاوزەندەگى وقي­عانى بارلىق قازاقستان ازاماتتارى, كوپ ۇلتتى قازاقستان حالقى كىنا­لاپ, مەملەكەت باسشىسىمەن بىرگە جاپا شەككەندەردىڭ وتباسىنا قاي­عىرىپ كوڭىل ايتادى دەگەن نىق سەنىمىن دە ورتاعا سالا كەتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, پرەزيدەنت وسى قيىن ۋاقىتتا جاپا شەككەندەردىڭ وتبا­سىنا بارىنشا ماتەريالدىق كومەك كورسەتۋدى جەكە ءوزىنىڭ باقىلاۋىنا العان. ورىن العان قايعىلى وقيعانىڭ سەبەبىنە توقتالعان پرەزيدەنت كە­ڭەسشىسى ونىڭ الەمدىك رەتسەسسيا – قار­جى داعدارىسىنان تۋىنداۋى ءمۇم­­كىن ەكەندىگىمەن دە بولىسە كەتتى. ويتكەنى, سوڭعى ەكى-ءۇش جىلدا ءتىپتى دامىعان ەلدەردىڭ وزىندە جاعداي شيەلەنىسە تۇسكەن. ۇستىمىزدەگى جىل­­دىڭ تامىزىندا لوندوندا وسىنداي جاعداي بولعان-دى. وندا دا ادام ءولدى. اشىقتان-اشىق توناۋشىلىق, بۇزاقىلىق, اۆتوكولىكتەر مەن عيما­راتتاردى ورتەۋ اكتسيالارىنا لوندون تۇرعىندارى قاتىستى. سول سياق­تى مۇنداي وقيعا گرەكيادا دا جالعاسىن تاپتى. «دەي تۇرعانمەن, قارجىلىق داعدارىستىڭ الەۋمەتتىك قاقتىعىستاردى شيەلەنىستىرىپ جىبەرگەنى سونشا, تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعى كەڭىستىگىندەگى تۇر­اق­­تىلىق ارالى سانالاتىن قازاق­ستان تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعىن مەرەكەلەۋ كەزىندە مۇنداي جايتتەن اي­نالىپ وتە المادى», دەدى پرەزي­دەنتتىڭ ساياسي ماسەلەلەر جونىندەگى كەڭەسشىسى وسى ورايدا. قازىر ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ باسشىلىعىمەن جەدەل-تەرگەۋ توبى قۇرىلىپ, باس پروكۋرورمەن بىرگە ورىن العان وقي­عانىڭ سالدارىن مۇقيات, وبەكتيۆتى جانە ترانسپارەنتتى تۇردە تەرگەۋ جۇمىستارى باستالىپ كەتكەن. وسى ماسەلەگە قاتىستى سوزىندە ە.ەرتىسباەۆ مەملەكەت باسشىسى تاۋەلسىز ساراپشىلاردىڭ بولۋى مۇمكىندىگىن ايتقاندىعىن دا تىلگە تيەك ەتە كەتتى. «بۇل ءبىزدى اشىق تەرگەۋ ءجۇر­گىز­بەدى دەپ ايىپتاماۋ ءۇشىن وتە ما­ڭىزدى, كەرىسىنشە, ءبىز وعان مۇددە­لى­مىز. قايتا قىلمىستى ارەكەت­تەر­دىڭ اتى اتالىپ, تەرگەۋدىڭ وبەك­تيۆتى بو­­­­لۋىنا ءبىز مۇددەلىلىك تا­نىتا­مىز», دەدى ول ءسوزىن ساباقتاي ءتۇسىپ. مۇن­داي بارىنشا وبەكتيۆتى تەرگەۋ نە ءۇشىن قاجەت؟ ونىڭ سەبەبىن ەل­با­سى كەڭەسشىسى اتالعان جايتتەر قاي­تا­لان­باۋى ءۇشىن كەرەكتىگىمەن ءتۇ­سىن­دىردى. سونداي-اق وقي­عا ورىن العان جەرگە ارنايى قۇ­رىلعان ۇكىمەتتىك كوميسسيا بارا­تىن بو­لادى. اتالعان كوميسسيا جاع­دايدىڭ ءمان-جايىن, ورىن الۋ سەبەپتەرىن جان-جاقتى ءارى تولىق زەرتتەيتىن بولادى. «ەشقاشاندا بىرنەشە ايلارعا سوزىلعان ەڭبەك داۋلارىن بەيبىت تۇر­عىندار مەن قۇقىق قورعاۋ ور­گان­دارىنا قول كوتەرگەن بانديتتىك ەلە­مەنتتەردىڭ قاتارىنا قويۋعا بول­مايدى», دەپ ءسوزىن تۇيىندەگەن ە.ەرتىسباەۆ مەملەكەت باسشىسىنىڭ بار­شا حالىقتى تاۋەلسىزدىك جىلدا­رىن­دا قول جەتكەن تۇراقتى دامۋعا, ءال-اۋقاتتى ارتتىرۋعا, بەيبىتشىلىك پەن تىنىشتىقتى ساقتاۋعا, ەڭ اسىل قۇندىلىقتاردى ساقتاۋعا شا­قىرىپ وتىرعاندىعىن دا جەتكىزدى. مەن ءبىز وسى باعىتتان تايماي­تى­نىمىزعا نىق سەنىمدىمىن, دەدى پرەزيدەنت كە­ڭەسشىسى. وسى ساتتە, ەلىمىز تاۋەل­سىز­دىگىنىڭ 20 جىلدىعى كۇنىن­دە بارلىق قازاقستاندىقتاردىڭ بۇل ماسەلەنى ءوزىنىڭ جەكە باقىلاۋىندا ۇستاپ وتىرعان پرەزيدەنت, ۇلت كوش­باس­شىسى اينالا­س­ىنا جۇمىلا ءتۇسۋ قاجەتتىگىن جەتە سەزىنەدى, دەپ اتاپ كورسەتتى كەڭەسشى. قا­زىر جاڭا­وزەن­دەگى جاعدايدى تۇراق­تان­دىرۋ ءجو­نىندە شارالار قابىل­دانىپ وتىر. مەملەكەت باسشى­سى­نىڭ جارلىعى­مەن الداعى جىلعى قاڭتاردىڭ 5-ىنە دەيىن ۋاقىتشا ءتو­تەن­شە جاعداي جا­ريالاندى. ەرتىس­با­ەۆتىڭ پايىمىن­شا, بۇل شارا ءوزىن اقتاۋى ءتيىس. ەگەر قولىندا قارۋى بار ادامدار ونى بەيبىت تۇرعىندار مەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىز­مەتكەرلەرىنە قار­سى قولدانسا, وندا مۇنداي شا­رانى ەنگىزۋ حالىق­ارا­لىق قۇقىقتىق نورماعا ساي كەلەدى. الەمنىڭ كەز كەلگەن ەلىندە وسىن­داي وقيعالار ورىن العان كەزدە مەملەكەت با­سىن­داعى ادام اتالعان شارا­لار­دى ءجۇ­زەگە اسىرۋعا تولىق قۇقىلى. ءسوزىنىڭ سوڭىندا ە.ەرتىسباەۆ كەيبىر تۇسىنىگى تاياز ادامداردىڭ ما­عى­ناسىز قىلمىستىق ارەكەتتەرىنىڭ ناتيجەسىندە قازا تاپقانداردىڭ وت­با­سىنا جەكە ءوز اتىنان كوڭىل ايتتى. اسقار تۇراپباي ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان».