قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى – ۇلت كوشباسشىسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىنا ارنالعان سالتاناتتى جينالىستا سويلەگەن ءسوزى
قىمباتتى وتانداستار!
بار يگىلىگىمىزدىڭ باستاۋى بولعان قۇتتى تاۋەلسىزدىگىمىزگە 20 جىل تولدى! بۇل – بايتاق ەلىمىز ءۇشىن تەڭدەسى جوق تاريحي كۇن! بابالار اڭسارىن اقيقاتقا اينالدىرعان ەلىمىز ءۇشىن ۇلان-اسىر توي! ەندەشە, بارشاڭىزدى ۇلىستىڭ ۇلى كۇنىمەن – تاۋەلسىزدىك مەرەكەسىمەن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتايمىن!!!ارداقتى الەۋمەت!
ءبىز التىن تاققا وتىرعان اسقاق داۋىرلەردى دە, وزگەنىڭ بوداۋىندا بولعان كەر زاماندى دا باستان كەشكەن ەلمىز. سوندىقتان حالقىمىز ازاتتىق رۋحىن تەرەڭ سەزىنىپ, جان-جۇرەگىمەن تۇسىنە بىلەدى. بىرلىگى كەتىپ, بەرەكەسى قاشقان حالقىمىز «اقتابان شۇبىرىندى, القا كول سۇلامادا» قىناداي قىرىلعان. الاساپىران زاماندا اعايىننىڭ الاۋىزدىعىنان باسىنا بۇعالىق ءتۇسىپ, بۇلت ۇيىرىلگەن بۇلدىر كۇندەر ورنادى. سوندىقتان دانىشپان اباي «باس-باسىنا بي بولعان وڭكەي قيقىم, مىنەكي بۇزعان جوق پا ەلدىڭ سيقىن؟» دەپ كۇڭىرەندى. بىراق, تاعدىردان تالاي تەپەرىش كورسە دە, حالقىمىزدىڭ رۋحى جاسىماعان. ازاتتىق – ۇلى دالانى مەكەن ەتكەن اتالارىمىزدىڭ اسىل ارمانى ەدى. ءبىز وسى اسقاق ارمانعا قول جەتكىزدىك. ەركىندىك اڭساعان قازاق حالقىنىڭ ءورشىل مىنەزى, نامىستى جانىعان جاستار بۇلقىنىسى جەلتوقساندا جانارتاۋداي جارق ەتىپ, جاڭا تاريحىمىزعا ەلەۋلى ءىز قالدىردى. جاستار جۇرەگىنە جارا سالعان جەلتوقسان كۇندەرىن جۇرت جادىندا ماڭگى قالدىرۋ ماقساتىندا كوپتەگەن شارالار اتقارىلدى. قىرشىننان قيىلىپ, جەلتوقساننىڭ سيمۆولىنا اينالعان قايرات رىسقۇلبەكوۆكە «حالىق قاھارمانى» اتاعى بەرىلدى. استانا, الماتى جانە ەلىمىزدىڭ بارلىق ىرگەلى قالالارىندا جەلتوقسان اتىنداعى كوشەلەر بار. الماتىدا ەسكەرتكىش اشىلدى. زارداپ شەككەندەرگە ءتۇرلى قولداۋ كورسەتىلۋدە. بوستاندىقتى باعالاۋدان, ازاتتىقتى ارداقتاۋدان, تاۋەلسىزدىككە ءتاۋ ەتۋدەن ارتىق باقىت جوق. تاۋەلسىزدىك – تاۋەكەل ەتكەننىڭ عانا تاعدىرىنا بۇيىراتىن باقىت! ەگەمەندىك الۋ – وڭاي ەمەس, ال ەڭسەسىن تىكتەگەن ەل بولۋ ءتىپتى قيىن. ءبىزدىڭ الدىمىزدا تاۋەلسىزدىكتى قورعاۋ, تاتۋلىقتى ساقتاۋ, تۇراقتىلىقتى ورنىقتىرۋ سياقتى اسا كۇردەلى تاريحي ىستەر تۇر. بىزگە مىڭجىلدىقتار توعىسقان الماعايىپ كەزەڭدە مەملەكەت قۇرۋ, ەل بولۋ مىندەتى جۇكتەلدى. كەلەر ۇرپاق الدىنداعى بۇل ۇلان-عايىر ىستەردى ءبىز ابىرويمەن اتقارىپ شىقتىق. دۇنيە ءجۇزى تاريحىندا ەشبىر مەملەكەت ازاتتىعىنىڭ العاشقى 20 جىلىندا وسىنشا قارقىندى ورلەۋ ۇلگىسىن كورسەتە العان ەمەس. بۇل – قازاقستاننىڭ ءسوزسىز مويىندالعان دارا دامۋ داڭعىلىنىڭ ايقىن كورىنىسى.ارداقتى اعايىن!
باق باعالاعاننىڭ باسىندا تۇرادى, دەيدى. قاستەرلەي بىلمەسە, قاسيەتتىڭ دە قۇنى قالمايدى. كۇلتەگىن ۇستىنىندا «ەلدى تۇزەگەن, ءبارىن بەيبىت ەتكەن, ازدى كوپ قىلعان, كەدەيدى باي قىلعان, تاتۋ ەلگە جاقسىلىق قىلعان» دەگەن سوزدەر بار. وسىنىڭ ءبارى ماعان بۇگىنگى قازاق ەلى ءۇشىن ايتىلعانداي اسەر قالدىرادى. جۇلدىزدى جيىرما جىلدا ءبىز ەلدىڭ كوشىن اۋدارماي, شاڭىراعىن شايقالتپاي, ىرگەسىن بەكىتىپ, شەكاراسىن زاڭ جۇزىندە شەگەلەدىك. مەملەكەتتىك قۇرىلىمدارىن نەگىزدەپ, التىن ارقاۋى ءۇزىلىپ قالعان ەلدىك ءداستۇردى قايتا جالعاپ, ونى بەرىك ورنىقتىردىق. ەلتاڭبانى ايشىقتاپ, كۇن استىندا التىن قىرانى قالىقتاعان كوك بايراقتى شارىقتاتىپ, ءانۇراندى شىرقاتتىق. جۇلدىزدى جيىرما جىلدا ۇلتتى ۇيىستىرىپ, قايماعى بۇزىلماعان بەرەكەلى بىرلىك ورناتتىق. ۇلتارالىق كەلىسىم مەن ءدىني تۇسىنىستىككە نەگىزدەلگەن بىرەگەي قوعام قالىپتاستىردىق. ەلدىگىمىز ەڭسەلەنىپ, دۇنيە ءجۇزى قازاقتارىنىڭ قۇرىلتايلارىن وتكىزدىك. تاعدىردىڭ تالايىمەن الەمگە تارىداي شاشىلىپ كەتكەن قانداستارىمىزدى قۇتتى قارا شاڭىراققا قايتا جينادىق. ءبىز الەمدىك ۇيلەسىمنىڭ, ەتنوستار اراسىندا جاراسىمنىڭ بىرەگەي ۇلگىسىنە اينالعان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىن قۇردىق. ادامزاتتى جاپپاي قىرىپ-جوياتىن جويقىن قارۋدان ءبىرجولاتا باس تارتقان ەلىمىز بەيبىتشىلىكتىڭ بەلدەۋىنە اينالدى. ءبىز الەمنىڭ الپاۋىت مەملەكەتتەرىمەن تەرەزەسى تەڭ جاعدايدا ارىپتەستىك قارىم-قاتىناس ورناتتىق. كەتكەنىمiز كەلدى, كەمىسىمiز تولدى, ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىز ۇلىقتالا باستادى.قىمباتتى وتانداستار!
بارشاڭىز بىلەسىزدەر, قازاقستان حالقىن بىرىكتىرەتىن قۋاتتى قۇرال – ءبىزدىڭ مەملەكەتتىك ءتىلىمىز. جويىلۋدىڭ الدىندا تۇرعان قازاق ءتىلى مەملەكەتتىك مارتەبە الىپ, تاۋەلسىزدىكپەن بىرگە قايتا تۇلەدى. ءبىز تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا قازاق تىلىندە ءبىلىم بەرەتىن مىڭنان اسا مەكتەپ تۇرعىزدىق. 1991 جىلى قازاق تىلىندە ءبىلىم العان شاكىرتتەر سانى 32 پايىز بولسا, ول كورسەتكىش بۇگىندە 85 پايىزدان استى. ەندى 2020 جىلى مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرگەن وتانداستاردىڭ ۇلەسىن 95 پايىزعا جەتكىزەمىز. بۇل مەجەگە ءبىز كەزەڭ-كەزەڭمەن جەتۋدى كوزدەپ وتىرمىز. قازىر ەلدەگى وزگە ەتنوس وكىلدەرىنىڭ 30 مىڭنان استام بالالارى قازاق تىلىندە ءبىلىم الۋدا. تاۋەلسىزدىك جىلدارى قازاق حالقى – ۇلىستىڭ ۇيىتقىسىنا, قازاق ءتىلى – تۇتاس ۇلىستىڭ ورتاق ءتىلىنە اينالدى. ارينە, ءتىل ماسەلەسى – ۋاقىتتىڭ ەنشىسىندە. ساننىڭ ارتۋى, سانانىڭ ورنىعۋىمەن بارلىعى ءوز ورنىنا كەلەدى. بۇل ورايدا, ءبىزدىڭ باستى بايلىعىمىز – ەل بىرلىگى ەكەنىن ەشۋاقىتتا ۇمىتپاۋىمىز كەرەك! ەلىمىز قۋاتتى بولسا, مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ بولاشاعى دا سونشالىق شۋاقتى بولماق. دۇنيەدە قازاق دەگەن ەل باردا قازاق ءتىلى ماڭگى جاساي بەرەدى!!! تاۋەلسىزدىك ارقىلى مادەنيەتىمىز قۇلاشىن كەڭگە جايىپ, قارقىندى دامۋعا زور مۇمكىندىك الدى. مەنىڭ تاپسىرماممەن باستالعان «مادەني مۇرا» باعدارلاماسى بۇعان ۇلكەن سەرپىن بەردى. شەت ەلدەردەن قازاقتىڭ تاريحى مەن مادەنيەتىنە قاتىستى بەس مىڭنان اسا قولجازبالار مەن كوشىرمەلەر اكەلىندى. سونىڭ ءبارى ەل يگىلىگى مەن مەملەكەت مۇددەسى ءۇشىن, ەڭ باستىسى, قازاق حالقى ءۇشىن اتقارىلۋدا. وسى جىلداردا كوپتەگەن تاريحي جادىگەرلەر تابىلىپ, 700-دەن استام تاريحي ەسكەرتكىشتەر قالپىنا كەلتىرىلدى. قازاقتىڭ مىڭ ءانى, قازاقتىڭ مىڭ كۇيى جارىققا شىقتى. قازاقتان شىققان كەمەڭگەرلەردىڭ كىتاپتارىن اۋدارتىپ, قايتا شىعاردىق. بۇل ءبىزدىڭ قازاقتى دۇنيە جۇزىنە پاش ەتۋ ءۇشىن, ەلىمىزدىڭ دانا تۇلعالارىنىڭ بار ەكەندىگىن ءبىلدىرۋ ءۇشىن جاسالعان بولاتىن. ەگەمەندىك ارقىلى اتا ءدىنىمىز وركەن جايىپ كەلەدى. ءبىز تاۋەلسىزدىك جوق جەردە ءدىننىڭ دە بولمايتىنىن تاياۋ تاريحىمىزدان جاقسى بىلەمىز. وسى ورايدا تاريحقا جۇگىنىپ, ءبىر ءجايتتى ەسكە سالعىم كەلەدى. ءدىننىڭ دىڭگەگى – داستۇرمەن بەرىك. وزگەنىڭ قاڭسىعى بىزگە تاڭسىق بولا المايدى. ءبىزدىڭ عاسىرلار بويى قالىپتاسقان ونەگەلى سالتىمىز, ءداستۇرلى قالپىمىز, اتا-بابامىزدان قالعان ايقىن باعىتىمىز بار. سول جولمەن جۇرگەن ابزال. ەلدى بىرلىككە باستاعان ابىزدار مەن جىراۋلاردىڭ قازىرگى جالعاسى – زيالى قاۋىم وكىلدەرى بولىپ سانالادى. بۇگىنگى قوعامدا تاۋەلسىزدىك ساناسىن ورنىقتىرۋ – وسى زيالى قاۋىمنىڭ قاستەرلى بورىشى. ارقالى اقىندار ازاتتىقتى جىرلاپ, جازۋشىلار ەگەمەندىكتى ارقاۋ ەتۋى قاجەت. بابالارىمىز «ەگەمەن بولماي ەل بولماس» دەپ جىرلاعانداي, ءبىز ءۇشىن تاۋەلسىزدىكتەن اسقان تاقىرىپ بولماۋى كەرەك. تاۋەلسىزدىك سانامەن بىرگە ەلشىل مۇددە, مەملەكەتشىل مۇرات نىعايادى. ءبىزدىڭ جاسامپاز تاريحىمىزدى ەلدىڭ ءاربىر ازاماتى ماقتان ەتۋگە ءتيىس. جۇلدىزدى جيىرما جىلدا ءبىز قۋاتتى ەكونوميكا قۇرىپ, قارقىندى دامىتتىق. ءبىز ۇزاق مەرزىمدى ستراتەگيالىق ءىرى جوسپارلار جاساپ, ىرگەلى باعدارلامالار قابىلداپ, ونى ءساتتى جۇزەگە اسىرىپ كەلەمىز. جۇلدىزدى جيىرما جىلدا ءبىز استانامىزدى الاتاۋ باۋرايىنداعى ارۋ الماتىدان ارقاداعى اقمولاعا كوشىردىك. ازاتتىقتىڭ التىن قازىعىنداي اسقاق استانا از جىلدا جاھاندىق باستامالارعا جول سالاتىن اقجولتاي قالاعا اينالدى. وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر, ءبىز ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ تىزگىنىن تمد جانە ازيا ەلدەرى ىشىنەن العاش رەت قولعا الدىق. الەمدىك دەڭگەيدەگى مۇنداي مارتەبەلى ميسسيا قازاق بالاسىنا بۇرىن-سوڭدى سەنىپ تاپسىرىلىپ كورگەن ەمەس ەدى. ۇيىمنىڭ مىڭجىلدىقتاعى العاشقى سامميتىندە ادامزات تاعدىرى تارازىعا ءتۇسىپ, استانا رۋحى ىزگىلىك شۋاعىن شاشتى. وسىلايشا, ءبىز استانادا, ياعني قازاق تورىندە باتىس پەن شىعىستى توعىستىرىپ, ازيا مەن ەۋروپانى جالعادىق. وسىنىڭ ءبارى – ءسىز بەن ءبىزدىڭ, بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ ەڭبەگى ارقىلى ەنشىمىزگە بۇيىرعان ەرەن باقىت. سوندىقتان مەن بارشا وتانداستارىما شىن جۇرەگىممەن ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن. ازاتتىقتىڭ العاشقى ءتاي-ءتاي باسقان جىلدارىندا جانىمدا بولىپ, بىرگە قىزمەت اتقارعان سەرىكبولسىن ءابدىلدين, سەرگەي تەرەششەنكو, ەرىك اسانباەۆ, ساعادات نۇرماعامبەتوۆ جانە تاعى باسقا ازاماتتارعا بۇگىنگى مەرەكە كۇنى شىن جۇرەگىممەن ريزاشىلىعىمدى ايتىپ, ولارعا جاقسىلىق پەن دەنساۋلىق تىلەيمىن. وسى اسقار اسۋدا قالتقىسىز سەنىم ارتىپ, قاپىسىز امانات جۇكتەگەن مەرەيلى حالقىما, ءمارتەبەلى ەلىمە ولشەۋسىز ريزامىن! مەن ءۇشىن ەل سەنىمىن ارقالاۋدان ارتىق ابىروي جوق.قادىرلى الەۋمەت!
قازاقستان حح عاسىردىڭ اياعىندا, بىرقاتار يمپەريالار كۇيرەگەن تۇستا جاڭا مەملەكەت رەتىندە ىرگە تىكتەدى. الىپ يمپەريانىڭ ءبىرى – كەڭەس وداعى ءبىزدىڭ كوز الدىمىزدا قيرادى. ءبىز ودان وراسان زور زارداپ شەكتىك. ماسەلەن, ۇلى داعدارىس اقش ەكونوميكاسىنا 29 پايىز كولەمىندە زيان اكەلدى. كەڭەس وداعىنىڭ تاراۋى بۇرىنعى كەڭەستىك ەلدەرىنىڭ ەكونوميكاسىن 50 پايىزدان اسا قۇلدىراتتى. كەڭەس قۇرامىنداعى 15 ەلدىڭ ىشىندە قازاقستان 13-ءشى ورىندى يەلەنەتىن ەدى. كوپشىلىك ءبىزدى ءوزارا تارتىسقا ءتۇسىپ جاتقان كەدەي ەل دەپ ەسەپتەيتىن. ەستەرىڭىزدە بولسا, 1998 جىلى بەلگىلى ساياساتتانۋشى زبيگنەۆ بجەزينسكي قازاقستاننىڭ ەۋرازيادا عانا ەمەس, ءتىپتى ورتالىق ازيانىڭ وزىندە ەلەۋسىز, بولاشاعى ب ۇلىڭعىر ەل ەكەنىن ايتقان ەدى. ال ەندى بيىل, 2011 جىلى ەۋروپا كەڭەسىنىڭ باس حاتشىسى يانگلاند مىرزا ەكەۋارا اڭگىمە كەزىندە بىلاي دەدى: «الەمنىڭ كەز كەلگەن تۇرعىنى قازاقستاننىڭ تەك وڭىردە عانا ەمەس, الەمدىك دەڭگەيدە زور تابىسقا جەتكەنىن ايتا الادى». مۇنداي پىكىرلەردى ايتىپ ءجۇرگەن ساياساتكەرلەر از ەمەس. بۇل – ءبىزدىڭ جاس مەملەكەتىمىز ءۇشىن ۇلكەن باعا. قازىر حالىقارالىق ساراپشىلار ءبىراۋىزدان قازاقستان – جەمىستى مەملەكەتتىك جوبا دەپ سانايدى. مەن مۇنىمەن تولىق كەلىسەمىن.مەنىڭ قىمباتتى قازاقستاندىقتارىم!
قىمباتتى دوستار!
مەن سىزدەردى قازاقستان حالقىنىڭ ۇلىق مەرەكەسى – قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىمەن قۇتتىقتايمىن!!! بۇگىن ءبىزدىڭ نەدەن باستاعانىمىزدى ەسكە تۇسىرەتىن كۇن. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا تۇرعىنداردىڭ 40 پايىزى كەدەيشىلىك شەگىندە ءومىر ءسۇردى. ءوندىرىس ونىمدەرى 1990 جىلمەن سالىستىرعاندا 2 ەسە, ال اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسى ءۇشتىڭ بىرىندەي دەرلىك تومەندەدى. 1995 جىلى ورتاشا ايلىق ەڭبەكاقى 1991 جىل دەڭگەيىنىڭ تەك 35 پايىزىن قۇراسا, ال زەينەتاقى تەك 29 دوللار بولدى. ينفلياتسيا 2 مىڭ پايىز دەڭگەيىنە دەيىن قۇلدىرادى. ءبىز ءتيىمدى ەكونوميكالىق جاڭعىرتۋلاردان باستادىق. ءبىزدىڭ قازاقستان جولى باعانى ىرىقتاندىرۋدان, ۇلتتىق ۆاليۋتانى ەنگىزىپ, بانك جۇيەسىن قۇرۋدان, مەملەكەتتىك مەنشىكتى جەكەشەلەندىرىپ, شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ مەن نارىقتىق قاتىناستارعا وتۋدەن باستاۋ الدى. مۇنىڭ مەنىڭ ەسىمدە ماڭگىلىك ساقتالعانىن ەسكە تۇسىرمەي تۇرا المايمىن. وسى جولدىڭ جۇلدىزدارعا باعىت ۇستاعانىنىڭ نىشاندىق ءمانى بار. توقتار اۋباكىروۆ پەن تالعات مۇساباەۆ عارىشتى باعىندىرعان ءبىزدىڭ جەرىمىزدىڭ العاشقى ۇلدارى بولۋى ءۇشىن جەكە ءوزىمنىڭ قانشالىقتى تاباندىلىق تانىتىپ, كۇش-جىگەر جۇمساعانىم ەسىمدە. ءبىز بۇكىل الەمنىڭ سەنىمىن يەلەندىك. ەلىمىزگە شەۆرون, بريتيش پەترولەۋم, ميتتال, دجەنەرال ەلەكتريكس, دجەنەرال موتورس سياقتى اسا ءىرى ينۆەستورلار كەلدى. 1999 جىلدان 2007 جىلعا دەيىن ءىجو-ءنىڭ جىل سايىنعى ءوسىمى ورتاشا ەسەپپەن جىلىنا 10 پايىزدى قۇرادى. بۇل 2030 جىلعا دەيىنگى دامۋ ستراتەگياسى ورىندالۋىنىڭ العاشقى ناتيجەلەرى بولاتىن. قازاقستان نارىققا ءوتۋدى تمد-نىڭ وزگە ەلدەرىنە قاراعاندا تابىستى جۇزەگە اسىردى. تاۋەلسىزدىك ۋاقىتىندا شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنىڭ نىسانى 35 ەسەدەن استامعا كوبەيدى. 1993 جىلعى 19 مىڭنان 2011 جىلى 675 مىڭنان استامعا دەيىن. ءبىزدىڭ 2 ميلليوننان استام ازاماتتارىمىز وسى سالادان جۇمىس تاپتى. سوڭعى ون جىلدا ەكونوميكانىڭ وسى سەكتورىنىڭ وندىرگەن ءونىمى 20 ەسە ءوسىپ, شامامەن 7 تريلليون تەڭگەنى قۇرايدى. وسى جىلى بيزنەستى جۇرگىزۋ جونىندەگى دۇنيەجۇزىلىك بانك رەيتينگىندە قازاقستان تمد-نىڭ بارلىق ەلدەرىن سوڭىندا قالدىرىپ, قۇرمەتتى 47 ورىن الدى. ۇلتتىق بانكتىڭ جيىنتىق رەزەرۆى ۇلتتىق قور اكتيۆتەرىن قوسا العاندا 80 ميلليارد دوللارعا جاقىنداپ كەلەدى. ەگەر 1993 جىلى جان باسىنا شاققانداعى ءىجو 700 دوللار بولسا, بۇگىندە ءبىز 11 مىڭ دوللاردان استام كورسەتكىشكە جەتىپ وتىرمىز. بۇل – ءوسىم 16 ەسە دەگەن ءسوز! 1993 جىلى بىزگە ۇلتتىق ۆاليۋتامىزدى ەنگىزۋ قاجەت بولعان كەزدە ۇلتتىق بانكتىڭ قامتاماسىز ەتەتىن قارجىسى بولۋى ءتيىس ەدى. بىزدە ۇلتتىق ۆاليۋتانى ەنگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن 500 ميلليون دوللار دا بولعان جوق. ءبىز اقشانى باسىپ شىعارۋ ءۇشىن اعىلشىن كومپانياسىنا تولەۋىمىز قاجەت بولدى. ال بۇگىن – رەزەرۆىمىز شامامەن 80 ميلليارد دوللار. دۇنيەجۇزىلىك بانك كلاسسيفيكاتسياسىنا سايكەس, ءبىز تابىس دەڭگەيى ورتاشادان جوعارى ەلدەر توبىنا ەندىك. دامۋدىڭ وسىنداي قارقىنى مەن ءومىردى قامتاماسىز ەتۋ كورسەتكىشىنىڭ جاقسارۋى بۇعان دەيىن الەمدىك ەكونوميكادا ەشقاشان جانە ەشقايدا بايقالعان ەمەس. ءبىز قاشاندا وڭتۇستىك-شىعىس جولبارىستارىنان ۇلگى الىپ كەلدىك. مىسالى, وڭتۇستىك كورەيادا ەگەمەن دامۋدىڭ العاشقى 20 جىلىندا جان باسىنا شاققانداعى ءىجو بار-جوعى 3 ەسە, مالايزيادا – 2 ەسە, سينگاپۋردا – 4 ەسە, ۆەنگريادا – 5 ەسە, پولشادا 4 ەسە ءوستى. ال, بىزدە – 16 ەسە. بريتان ماماندارىنىڭ باعامداۋى بويىنشا, ءححى عاسىردىڭ العاشقى ون جىلدىعىنداعى ەڭ ىرعاقتى 25 ەكونوميكا ىشىندە قازاقستان تەك الدىنا قىتاي مەن كاتاردى عانا جىبەرىپ, ءۇشىنشى ورىندا تۇر. 2006 جىلدان ءبىز بالالى وتباسىلارىن قولداۋدىڭ ءبىرتۇتاس جۇيەسىن ەنگىزدىك. ماسەلەن, ەگەر 2003 جىلى ەلىمىزدە 250 مىڭ بالا دۇنيەگە كەلسە, 2010 جىلى جاڭا تۋعاندار سانى 360 مىڭنان استى. بۇگىندە قازاقستان حالىقارالىق ستاندارتتار بويىنشا دامىعان ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى بار ەلدەر توبىنا كىرەدى. تەك سوڭعى 10 جىل بەدەرىندە عانا ءبىلىم بەرۋگە شىعىندار 9 ەسە ءوسىپ, 100 ميلليارد تەڭگەدەن 900 ميلليارد تەڭگەگە دەيىن جەتتى. ءبىز تمد-دا ءبىرىنشى بولىپ مىڭداعان جاس قازاقستاندىق شەت ەلدەردە وزىق ءبىلىم الىپ, بۇگىندە ءوز ەلىنىڭ يگىلىگى ءۇشىن جۇمىس ىستەپ جۇرگەن بىرەگەي «بولاشاق» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىردىق. جاستارىمىز وقۋلارىن جالعاستىرۋدا. ەلىمىزدە يننوۆاتسيالىق ينتەللەكتۋالدىق مەكتەپتەردىڭ جەلىسى قۇرىلدى. ولار 20 بولسا, كوپشىلىگى قازىردىڭ وزىندە پايدالانۋعا بەرىلىپ ۇلگەردى. وزگەرىستەردىڭ فلاگمانى نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى بولدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى تۇبەگەيلى وزگەردى. 1991 جىلمەن سالىستىرعاندا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن قارجىلاندىرۋ كولەمى 107 ەسە ءوسىپ, ۇستىمىزدەگى جىلى 640 ميلليارد تەڭگەدەن استى. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا ءوزدەرىنىڭ تۇرعىن ءۇي جاعدايلارىن ءبىر جارىم ميلليوننان استام قازاقستاندىق جاقسارتتى. تەك 2005-2007 جىلدارى عانا 17 ميلليون شارشى مەتردەن استام تۇرعىن ءۇي سالىندى. تەگىندە, ءبىز ۇلەستىك قاعيدات بويىنشا تۇرعىن ءۇي سالعانداردىڭ قاتەسى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى موينىنا العان بىردەن-ءبىر ەل بولىپ تابىلامىز. وسى جىلى ءبىز الدانعان ۇلەسكەرلەردىڭ پاتەرلەرىن قايتارۋدى تولىقتاي اياقتادىق. 2003 جىلى قابىلدانعان دامۋدىڭ 2003-2015 جىلدارعا ارنالعان يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق ستراتەگياسى ءبىزدىڭ ەكونوميكامىزدى ءارتاراپتاندىرۋ باعىتىنىڭ باستاۋى بولدى. 2010 جىلدان ۇدەمەلى يننوۆاتسيالىق يندۋستريالاندىرۋدىڭ كەزەڭى باستالدى. ەگەر 90-شى جىلداردىڭ باسىندا ونەركاسىپ ءونىمىنىڭ كولەمى بار-جوعى 0,2 ميلليارد تەڭگەنى قۇراسا, 2011 جىلى ول 12 تريلليون تەڭگەگە جەتتى. اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ جالپى ءونىم كولەمى سوڭعى 10 جىلدا 4 ەسە ءوستى. مەن ەلىمىزگە وسى مەرەيتويلى جىلى رەكوردتىق ءونىم – 30 ميلليون تونناعا جۋىق استىق سىيلاعان اۋىل ەڭبەككەرلەرىنە ەرەكشە ريزاشىلىعىمىزدى بىلدىرۋگە ءتيىسپىز عوي دەپ ويلايمىن! ەسكى ولشەم بويىنشا بۇل 2 ميلليارد پۇتقا جۋىق. 1990 جىلى قازاقستان باسقا ەلدەرگە ەشتەڭە ەكسپورتتاعان جوق. بۇگىندە قازاقستان ەكسپورتى 75 ميلليارد دوللاردان اسادى. ونىڭ ۇستىنە وڭدەۋشى ونەركاسىپ ەكسپورتىنىڭ كولەمى 21 ميلليارد دوللاردى قۇراسا, قازاقستان ونىمدەرى الەمنىڭ 126 ەلىنە بەلگىلى. يندۋستريالىق ساياساتتىڭ ءناتيجەسى سول, وڭدەۋشى كاسىپورىننىڭ دايىن ءونىمى قازىردىڭ وزىندە الەمدىك رىنوكتا ءوزىنىڭ ورنىن تاۋىپ ۇلگەردى. يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىنىڭ ارقاسىندا تەك سوڭعى 2 جىلدا 350-دەن استام ءتۇرلى ءوندىرىستەر پايدالانۋعا بەرىلدى. وسىمەن ءبىز ادامدار بۇرىنعىعا قاراعاندا اناعۇرلىم كوپ اقشا تاباتىن 200 مىڭ بىلىكتى يندۋستريالىق جۇمىس ورنىن قۇردىق. 2015 جىلعا دەيىن شامامەن وسىنشا جاڭا جوبالاردى جۇزەگە اسىرىپ, وسىنشا جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ كەرەك. ءبىز تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا مۇناي ءوندىرۋدى 3 ەسەدەن استامعا ارتتىردىق. بۇگىندە كومىر سالاسى ەل ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ 78 پايىزىن قامتاماسىز ەتەدى. ەۋروپا مەن ازيا اراسىندا ستراتەگيالىق ورىن الا وتىرىپ, ءبىز ءتيىمدى ترانزيت الەۋەتىنە يەمىز. قازىر بىرەگەي «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» ءترانزيتتى ءدالىزىن جۇزەگە اسىرۋ ءجۇرىپ جاتىر. وسى جىلى ءبىز 2 700-ءدىڭ 1000 شاقىرىمىنان استامىن سالاتىن بولامىز. تراسسالار قۇرىلىستارىندا 50 مىڭ ادام جۇمىس ىستەپ ءجۇر. الداعى جىلى ءبىز بۇل جولدى قىتاي شەكاراسىنان رەسەي شەكاراسىنا دەيىن اياقتايمىز. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا بارلىعى ءبىر جارىم مىڭ شاقىرىمنان استام تەمىر جول تارتىلدى. 40 مىڭ شاقىرىمنان استام اۆتوموبيل جولدارى سالىندى جانە جوندەلدى. ءوزىمىزدىڭ تاريحىمىزدا ءبىز ەشقاشان وسىنشاما ينفراقۇرىلىمدىق نىسانداردى سالعان ەمەسپىز. بۇل جولدار, تەمىر جول ستانسالارى مىڭداعان ادامعا جۇمىس بەرىپ, ەلىمىزدىڭ ترانزيتتىك الەۋەتى كوپتەگەن ەسە ۇلعايادى. ءبىز اشىق ىرىقتى ەكونوميكا مەن دەموكراتيالى ساياسي جۇيە قۇردىق. ءبىز قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىنە تۇبەگەيلى رەفورمالار جۇرگىزۋدەمىز. الەمدىك قوعامداستىق ءبىزدىڭ كوررۋپتسيامەن دايەكتى كۇرەسىمىزدى اتاپ كورسەتىپ وتىر. سوڭعى 3 جىلدا قازاقستان الەمدىك كوررۋپتسياعا قارسى رەيتينگتە ءوزىنىڭ كورسەتكىشىن 45 پوزيتسياعا جاقسارتتى. بۇل – تمد-داعى ەڭ وزىق ناتيجە. ەلىمىزدە پارلامەنتاريزم مەن كوپپارتيالى جۇيە جۇمىس ىستەسە, 5 مىڭنان استام ۇەۇ قۇرىلعان, شامامەن 2,7 مىڭ باق شىعادى. بار-جوعى 20 جىلدا ءبىز ۇلى مۇرا – قۋاتتى مەملەكەت, جاڭا ەكونوميكا, ءبىرتۇتاس قوعام قۇردىق. ءبىز جاڭا ەلوردامىز – استانانى, ەۋرازيانىڭ جاڭا عاجايىبىن سالدىق. استانا بىرىكتىرۋشى يدەيا, مەملەكەتىمىزدىڭ ەكونوميكالىق, مادەني جانە ساياسي ءومىرىنىڭ ەپيتسەنترى بولدى. ءبىزدىڭ ەلوردامىزدا ەقىۇ-نىڭ تاريحي ءسامميتىن وتكىزۋ الەمدىك ساياساتتى «استانا رۋحىنىڭ» جاڭا تۇسىنىگىمەن بايىتتى. ەگەر تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ بەسىگى الماتى بولسا, استانا – ءبىزدىڭ بولاشاعىمىزدىڭ بەسىگى. ءبىزدىڭ ءبارىمىز, وسى زالدا, تەلەديدار ەكراندارىنىڭ الدىندا وتىرعاندار, وسى مەرەكەلى كۇندەرى جۇمىس ىستەيتىندەر – ديقاندار مەن ۇلان-عايىر دالاداعى قويشىلاردان زەرتحانالارداعى عالىمدارعا دەيىنگى, شەكاراشىلاردان مەتاللۋرگتەرگە, مۇعالىمدەرگە, دارىگەرلەر مەن قۇرىلىسشىلارعا دەيىنگى بارلىق قازاقستاندىقتار ەلىمىزدىڭ يگىلىگى ءۇشىن وزدەرىنىڭ جۇرەكتەرىن, جاندارىن, بارلىق كۇشتەرىن سالدى. مەن بارلىق قازاقستان ازاماتتارىنا قولداۋلارى, سەنىمدەرى مەن توزىمدەرى, وتان جولىنداعى شارشاۋسىز ەڭبەكتەرى ءۇشىن ريزامىن! بۇگىن ءبىز جەتىستىكتەر تۋرالى ايتامىز. بىراق ءالى دە شەشىلمەگەن مىندەتتەر بار. ءبىز ولاردى ورىنداۋ ءۇشىن جۇمىس ىستەيتىن بولامىز. بۇعان يندۋستريالاندىرۋ مەن جۇمىسپەن قامتۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ مەن ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋ باعدارلامالارى باعىتتالعان. وسىلايشا ءبارىمىز بىرلەسىپ, ەلىمىزدەگى بارشاعا جاقسى بولۋى ءۇشىن بىرلەسە جۇمىس ىستەپ, ءبىزدى بولاشاقتا كۇتىپ تۇرعان جاڭا بيىكتەردى باعىندىراتىنىمىزعا سەنىمدىمىن!قىمباتتى وتانداستار!
ءححى عاسىر بۇكىلالەمدىك ارحيتەكتۋرانى قوزعالىسقا ءتۇسىردى. بىرىنشىدەن, تاياۋداعى 10-15 جىلدا الەمدى جاڭا تەحنولوگيالىق توڭكەرىس كۇتۋدە. بۇل – جاڭا جۇزجىلدىقتاعى ەڭ باستى سىن-قاتەر. ەكىنشىدەن, تۇبەگەيلى وزگەرىستەر جاڭا ەكونوميكالىق الەم قۇرىلىسىنىڭ نەگىزدەرىن ايقىندايدى. الەم جاھاندىق دەپرەسسيانىڭ شەگىندە تۇر. الەمدىك ەكونوميكانىڭ تىكەلەي جوعالتقاندارىنىڭ ءوزى عانا تريلليونداعان دوللارمەن ەسەپتەلەدى. ەشكىمنىڭ دە جاھاندىق اپاتتىڭ اساۋ تەڭىزىندە موپ-موماقان كەمەجاي بولىپ قالا المايتىنى انىق. بۇل ەۋروپادان جانە باسقا دا ەلدەردەن بايقالادى. ءبىزدى دە وڭاي ەمەس كەزەڭ كۇتىپ تۇر. ۇشىنشىدەن, ءححى عاسىردا الەم اشتىق پەن ەپيدەميا, تازا سۋ مەن قۇنارلى جەر جەتىسپەۋشىلىگى قاتەرلەرىنەن قۇتىلا المايدى. بۇل جاعدايلار تۇرعىندارى تەز ءوسىپ وتىرعان وڭىرلەر ءۇشىن شىندىق بولسا, مۇنىڭ بىزگە دە قاتىسى بار. مەن مۇنى ەگجەي-تەگجەيلى ايتىپ وتىرعان سەبەبىم, الداعى ونجىلدىق بۇكىل الەم ءۇشىن كۇردەلى بولادى. ءبىز كەز كەلگەن قيىندىقتارعا دايىن بولۋعا ءتيىسپىز.قۇرمەتتى قازاقستاندىقتار!
تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى ونجىلدىعىندا ءبىز مىقتى ەكونوميكا مەن كۇشتى مەملەكەت قالىپتاستىردىق. ەكىنشى ونجىلدىق ءوسىم مەن كۇش جيناقتاۋ كەزەڭى بولدى. ءۇشىنشى جانە ءتورتىنشى ونجىلدىقتار ءبىزدىڭ ەلىمىز ءۇشىن العا تاريحي سەكىرىس ءداۋىرى بولۋى ءتيىس. ءبىز بارلىق ماقساتتارىمىزعا قول جەتكىزىپ, «قازاقستان – 2030» ستراتەگياسىن جۇزەگە اسىرۋدى لايىقتى اياقتايمىز. بارىنشا اشىق ايتايىن. قازاقستان عاسىرلار بويى وركەندەي بەرە مە نەمەسە ۋاقىت ماڭگىلىگىندە بار بولعانى جارىق مەتەور بولىپ قالا ما دەگەن تاۋەلسىزدىكتىڭ ءتۇبىرلى ديلەمماسى ءدال وسى كەزەڭدەردە شەشىلەدى. مەن وسى زالدا وتىرعانداردىڭ ءبارىنىڭ, بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ جاراتۋشىنىڭ ءبىزدىڭ يىعىمىزعا سالعان وراسان زور اۋىرتپالىعىن مەنىمەن بىرگە سەزىنگەنىن قالايمىن. بىزگە ءبىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىمىزدى قازىرگى ۋاقىتتا جانە بولاشاقتا قانداي بۇلاقتاردىڭ قورەكتەندىرەتىنىن جانە نىعايتاتىنىن ناقتى ءبىلۋدىڭ ماڭىزى زور. ءبىرىنشى. ءبىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ەڭ باستى جەتىستىگى جانە ونى نىعايتۋدىڭ شارتى – حالىقتار بىرلىگى. بۇل قۇندىلىق قازاقستان دامۋىنىڭ كەز كەلگەن ساتىسىندا ماڭىزعا يە بولماق. ەكىنشى. يندۋستريالاندىرۋ. ءبىزدىڭ الدىمىزدا پوستيندۋستريالىق الەمنىڭ بەلسەندى بولىگى بولۋ جونىندە اسا جوعارى مىندەت تۇر. ءبىزدىڭ جاڭا يندۋستريالاندىرۋ – تاۋەلسىزدىكتىڭ ماڭگىلىك قوزعالتقىشى. بۇگىندە قازاقستاندا ەلەكترونيكانىڭ, ماشينا جاساۋدىڭ, اۆياتسيا قۇرىلىسىنىڭ, لوكوموتيۆتەر مەن ۆاگوندار ءوندىرىسىنىڭ, قۇرىلىس يندۋسترياسىنىڭ جاڭا سالالارى مەن ەلىمىزدە بۇرىن ەشقاشان بولماعان باسقا دا سالالار قۇرىلۋدا. جاڭا يندۋستريالاندىرۋ – جاڭا عاسىردىڭ كەڭ اۋقىمدى ءوركەنيەتتى جوباسى. بۇكىل حالىق وسى جوبانىڭ قاتىسۋشىسى بولۋى ءتيىس. ءۇشىنشى. يننوۆاتسيالار. بۇل ەكونوميكانى عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە قوعامنىڭ باسقا دا بارلىق سالالارىن قامتيتىن تاريحي جۇيە. بۇل ءححى عاسىرداعى الەمدىك دامۋدان قالىپ قويماۋدىڭ ءبىردەن-ءبىر جولى. سوندىقتان مەن قازاقستاننىڭ يننوۆاتسيالىق دامۋىنىڭ جول كارتاسى – «ءجۇز يننوۆاتسيا» باعدارلاماسىن ازىرلەۋدى ۇسىندىم. بىزگە ءوندىرىستى, عىلىم مەن ءبىلىم بەرۋدى ماڭگىلىككە جىمداستىرۋ قاجەت. بىزدە ول ءۇشىن قاجەتتىنىڭ ءبارى بار. ءبىز تەڭدەسى جوق عىلىمي-تەحنولوگيالىق بازا قۇردىق. ءبىز كەز كەلگەن عالىم ءوزىنىڭ جاساعاندارىن اقىرىنا دەيىن جەتكىزە الاتىن بۇكىل قازاقستان بويىنشا ورتالىقتاندىرىلعان زەرتحانالار قۇردىق. بىزدە عالىمداردىڭ وندىرىسكە ەنگىزۋدى كۇتىپ تۇرعان تالدامالارى, يننوۆاتسيالىق جوبالارى بار. يننوۆاتسيالىق دامۋ – قازاقستاندىق بارىستىڭ بولاشاققا ارشىندى سەكىرىسى. ءتورتىنشى. ءبىز وڭىرلىك جانە جاھاندىق ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەرگە بەلسەندى قاتىسپايىنشا ءححى عاسىردا قازاقستاننىڭ شىنايى تاۋەلسىزدىگى بولماق ەمەس. ينتەگراتسيا – بولاشاققا اپاراتىن كۇرەجول. ول – قازاقستاندىق بيزنەس پەن بارشا قازاقستاندىقتار ءۇشىن وراسان زور مۇمكىندىكتەر. ەكونوميكالىق تۇيىقتالعان ەلدەردىڭ بولاشاعى جوق. ول – ءبىزدىڭ ەگەمەندىگىمىز بەن تۇتاستىعىمىزدىڭ سەنىمدى حالىقارالىق كەپىلدىكتەرى. ول – وڭىرلىك قاۋىپسىزدىكتىڭ بارلىق ولشەمدەر بويىنشا العانداعى بەرىك ارقاۋى. جاھاندىق الەمدە ەگەر ونىڭ كورشىلەرى كەدەي, تۇراقسىز جانە تاۋەكەلدەرگە بەيىم بولسا, بىردە-ءبىر ەل ءوز بولاشاعىنا سەنىمدى بولا المايدى. ەۋرازيالىق وداق تۋرالى مەنىڭ يدەياما دا ءدال وسى كوزقاراستار نەگىز قالادى. بۇگىندە ول ومىردە جۇزەگە اسىرىلۋدا. بەك ارقاسىندا قازاقستان ءوزىنىڭ گەوەكونوميكالىق جاعدايىن جاقسارتىپ, ورتالىق ازيا ەلدەرى ىشىندە ءبىرىنشى بولىپ قۇرلىقتىق شەكتەۋلىلىكتەن قارا ءۇزىپ شىعادى. ءبىز رەسەيلىك جانە بەلارۋستىك كولىك ينفراقۇرىلىمىنا جەڭىلدىكتى جاعدايدا قول جەتكىزەتىن بولامىز, ءىس جۇزىندە باتىستا – ەۋرووداق شەكارالارىنا, شىعىستا جاپونيا مەن ازيا-تىنىق مۇحيت قوعامداستىعىنىڭ باسقا دا ەلدەرىنىڭ رىنوكتارىنا شىعامىز. ءبىزدىڭ ارىپتەستەرىمىز ءبىز ارقىلى قىتايدىڭ ۇلكەن رىنوگىنا شىعاتىن بولادى. بەسىنشى. بۇرىن دا بىرنەشە رەت ايتقانىمداي, ءادىل الەۋمەتتىك قورعاۋ, ءبىلىم بەرۋ مەن دەنساۋلىق ساقتاۋدىڭ ءادىل جۇيەسى, ءادىل جاستار جانە تۇرعىن ءۇي ساياساتى – قازاقستاندىق دامۋدىڭ جاڭا كۇن ءتارتىبىنىڭ ماسەلەلەرى, مىنە, وسىلار. سوندىقتان قوعامدى الەۋمەتتىك جاڭعىرتۋدىڭ ناقتى ستراتەگياسىن ازىرلەۋ قاجەت. وندا ءبىر مەزگىلدە بولاشاق جوباسى بولۋعا ءتيىس باستى باسىمدىقتاردى ايقىنداۋ قاجەت. بىرىنشىدەن, ول «ءومىر ساپاسى-2030» جالپىۇلتتىق باعدارلاماسى. وندا ءبىز ءار ادامنىڭ 5, 10 جانە 20 جىلدان كەيىن قول جەتكىزەتىن تۇرعىندار ءال-اۋقاتىنىڭ ناقتى كورسەتكىشتەرىن بەلگىلەۋىمىز قاجەت. ول لايىقتى جۇمىس, قولجەتىمدى تۇرعىن ءۇي, ساپالى دەنساۋلىق ساقتاۋ مەن ءبىلىم بەرۋ. بۇل باعدارلامادا قارقىن الىپ كەلە جاتقان ۋربانيزاتسيا ۇدەرىسى سياقتى سىن-قاتەرگە جاۋاپ بەرۋ قاجەت. بۇگىندە اۋىل يندۋستريالاندىرۋ جولىنا كوشۋدە. جاستار سوندا ورنىعۋى ءتيىس. بۇل جاستارعا جۇمىس بەرىپ, قولداۋ كورسەتۋ قاجەت. ال جەدەل ءوسىپ كەلە جاتقان قالالارعا وقۋعا جانە جۇمىس ىستەۋگە باراتىن جاستار ءۇشىن تۇرعىن ۇيمەن, جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ, ءبىلىم بەرۋ مەن مەديتسينالىق قىزمەتكە قولجەتىمدىلىكتىڭ ناقتى جوبالارى قاجەت. ءبىز ونىمەن اينالىساتىن بولامىز. ەكىنشىدەن, ول – «دەنى ساۋ ۇلت-2030» جالپىۇلتتىق باعدارلاماسى. دەنساۋلىق ساقتاۋدىڭ مەديتسينالىق تەحنولوگيالارى مەن ينفراقۇرىلىمىن دامىتا وتىرىپ, ءبىز قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ جاسىن ۇزارتاتىن بولامىز. مىنە, بۇل سالاعا سالىنعان مول قارجىنىڭ ناتيجەسى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى مەن ۇكىمەت جۇمىسىنا باعا بەرۋ كريتەريى دە وسى بولىپ تابىلادى. بىزگە دەموگرافيالىق ءوسىمنىڭ, جالپى, انا مەن نارەستە ءولىمى تومەندەۋىنىڭ, تۋدى ىنتالاندىرۋدىڭ ءدال ەسەپتەلگەن پارامەترلەرى قاجەت. باعدارلامادا ەلدە دەنە شىنىقتىرۋ مەن سپورتتى جانە ءبىزدىڭ ازاماتتارىمىزدىڭ سالاماتتى ءومىر سالتىن دامىتۋدىڭ ۇزاق مەرزىمدى شارالارى قاراستىرىلۋى ءتيىس. ۇشىنشىدەن, الەۋمەتتىك جاڭعىرۋدىڭ شەشۋشى باعىتتارى – اقپاراتتىق قوعامنىڭ دامۋى. بىزگە «اقپاراتتىق قازاقستان-2030» جالپىۇلتتىق باعدارلاماسى قاجەت. وندا ءبىز قوعامدى تولىقتاي كومپيۋتەرلەندىرۋ, اقپاراتتىق كەڭىستىكتى تسيفرلاندىرۋ مىندەتتەرىن قويۋىمىز كەرەك. قازاقستاندا ۇزدىك ءبىلىم بەرۋ, ۇزدىك دەنساۋلىق ساقتاۋ, ۇزدىك مەملەكەتتىك باسقارۋ, ۇزدىك ءادىل سوت بولۋى ءتيىس. جاڭا الەۋمەتتىك ستراتەگيا – ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ يگىلىگى جونىندەگى مەنىڭ قامقورلىعىم. بۇل ءبىزدىڭ ەلىمىزدەگى بارلىق اتقارۋشى بيلىكتىڭ دە قامقورلىعى بولۋعا ءتيىس. مەن ءوزىمنىڭ قازاقستان حالقىنا جاڭا جولداۋىمدى وسى ماسەلەگە ارناعالى وتىرمىن. ۇكىمەت پەن اپپاراتقا وسىنداي ستراتەگيالىق قۇجاتتى دايىنداۋدى باستاۋدى تاپسىرامىن.قىمباتتى قازاقستاندىقتار!
ەندىگى ءسوزىمدى الەمدىك قوعامداستىققا ارناسام دەيمىن. 2009 جىلدىڭ ەڭ باسىندا, داعدارىس قىزىپ تۇرعان شاقتا, مەن الەمدىك قارجى رەفورماسى تۋرالى باستاما كوتەردىم. «داعدارىستان شىعۋ كىلتى» جانە «بەسىنشى جول» اتتى ماقالالاردا مەن داعدارىسقا قارسى كوسمەتيكالىق شارالاردىڭ الەمدى داعدارىستىڭ جاڭادان ۇستەمەلەنىپ كەلە جاتقان تولقىنىنان قۇتقارا المايتىنىن ايتقان بولاتىنمىن. وقيعالار بارىسى مەنىڭ ول ءسوزىمدى راستادى. ازىرگە كونسەنسۋستىق نەگىزدە قابىلداۋعا بولاتىنداي الەمدىك داعدارىسقا قارسى جوسپاردى ەشكىم دە ۇسىنا الماي وتىر. وكىنىشكە قاراي, G20 جانە G8 پىشىندەرى تيىمسىزدىگىن كورسەتىپ وتىر, ولاردا ءتىپتى الەمدىك داعدارىسقا قارسى جوسپاردى تالقىلاۋدىڭ ءوزى دە باستالعان جوق. مەن الەم ءۇشىن داعدارىسقا قارسى شەشىمدەر ىزدەۋگە قاتىسۋشىلاردىڭ سانىن تۇبەگەيلى ۇلعايتۋدى ۇسىنامىن. مەن جاڭا كوممۋنيكاتيۆتى الاڭقايدى «G global جوباسى» دەپ اتاۋدى ۇسىنامىن. ول برەتتون ۆۋد ەلەكتروندى جەلىلىگى ءتارىزدى ءومىر سۇرە الادى. ول ءۇشىن استانا ەكونوميكالىق فورۋمى جۇمىس الاڭقايى بولا الار ەدى. قازاقستان يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمى مەملەكەتتەرىمەن بىرگە, 2012 جىلى داعدارىسقا قارسى بۇكىلالەمدىك كونفەرەنتسيا وتكىزۋ جونىندە باستاما كوتەرەدى. وعان الەمنىڭ بارلىق ەلدەرى قاتىسىپ, بۇۇ-نىڭ داعدارىسقا قارسى جوسپارى بولا الاتىنداي الەمدىك رەفورمالار جوسپارىنىڭ جوباسىن قالىپتاستىرۋىنا بولار ەدى. ءبىزدىڭ ەگەمەن ەلىمىز وسى جىلدار ىشىندە الەمدىك قوعامداستىقتىڭ سەنىمدى ارىپتەسى بولا بىلگەندىكتەن دە مەن تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعىنىڭ ءدال وسى مىنبەرىنەن باستاما كوتەرىپ تۇرمىن. بۇگىندە ءبىز يادرولىق قارۋسىز الەم ءۇشىن بۇكىلالەمدىك قوزعالىسىنا باسشىلىق جاسايمىز, بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىندا لايىقتى ورنىمىز بار. ءبىزدىڭ وكىلىمىز قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇگىندە ءبىزدى بۇۇ-دا ۇيىم توراعاسىنىڭ ورىنباسارى رەتىندە تابىستى وكىلدىك ەتۋدە. ءبىز ەقىۇ-عا تابىستى توراعالىق ەتتىك, استانادا ەقىۇ-نىڭ ءححى عاسىرداعى ءبىرىنشى جانە ازىرشە جالعىز ءسامميتىن وتكىزدىك. بيىلعى جىلى ءبىز يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىن باسقارۋدامىز. بىزدە الەمدىك دىندەر سەزدەرى ءوتىپ ءجۇر. استانادا حالىقارالىق كونفەرەنتسيالار وتكىزۋدى كوپتەگەن ۇيىمدار ۇناتادى. مەن مۇنى سانامالاپ وتىرعان سەبەبىم, «G global»-دى ۇسىنا وتىرىپ, بۇگىندە قازاقستانعا الەمدىك قوعامداستىقتىڭ سەنىمى بار ەكەنىن ايتقىم كەلەدى. ءبىزدىڭ الەمگە ارناپ ءۇن قاتۋعا مانداتىمىز بار جانە ءبىزدىڭ ءۇندەۋىمىزدىڭ قۇلاقتارعا جەتەتىنىنە مەنىڭ سەنىمىم مول.قىمباتتى قازاقستاندىقتار!
تاياۋداعى 20 جىل, مەنىڭ ايتقانىمداي, ءبىزدىڭ ەلىمىز ءۇشىن قيىن دا شەشۋشى جىلدار بولادى. ول قازاقستاندىقتاردىڭ قازىرگى بۋىنى ءۇشىن عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە ءبىزدىڭ ۇرپاقتارىمىز ءۇشىن دە شەشۋشى. تۇڭعىش پرەزيدەنت جانە ۇلت كوشباسشىسى رەتىندەگى مەنىڭ تاريحي بورىشىم حالقىمىزدى تاۋەلسىزدىكتىڭ تار جول, تايعاق كەشۋلەرىمەن الىپ ءوتۋ. مەن ءوز ءومىرىمدى, ءوزىمنىڭ بۇكىل كۇش-جىگەرىمدى وتانىمنىڭ جولىنا تىكتىم. بۇل مەنىڭ تاعدىرىم, مەنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىم, تاۋەلسىزدىك يدەالدارىنا دەگەن مەنىڭ تەرەڭ بەرىلگەندىگىم.
قىمباتتى دوستار!
ءححى عاسىردىڭ ەكىنشى ونجىلدىعىنا ءبىز ەشقانداي ەلەسسىز, بىراق بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ تۇراقتى جانە قاۋىپسىز ومىرىنە دەگەن سەنىممەن كىرەمىز. كوپ عاسىرلىق بىرىگۋ مەن ساباقتاستىق قانا, ۇرپاقتان ۇرپاققا بەرىلىپ كەلە جاتقان ورتاق ماقساتتار عانا ۇلتتى وسى عاسىردىڭ مىندەتتەرىن شەشۋ ءۇشىن توپتاستىرۋعا قابىلەتتى. مەن ءبىزدىڭ ءبارىمىز ءبىر ۇرپاقتىڭ ءومىرى ءبىز ارماندايتىن قۋاتتى مەملەكەت قۇرۋ ءۇشىن جەتپەيتىنىن تۇسىنەمىز عوي دەپ ويلايمىن. تاۋەلسىزدىكتىڭ ءۇشىنشى ونجىلدىعىنىڭ ساياسي كۇنتىزبەسىنىڭ العاشقى ماڭىزدى وقيعاسى تاريحتا تۇڭعىش رەت ەكى پارتيادان كەم بولمايتىن ءماسليحاتتار مەن ءماجىلىس سايلاۋى بولۋىنىڭ دا سيمۆولدىق ءمانى بار. قازاقستاندىقتاردىڭ تۇراقتىلىق پەن كەلىسىم باعىتىن, ۇدەمەلى يندۋستريالاندىرۋ, يننوۆاتسيالىق دامۋ مەن ينتەگراتسيا باعىتىن قولدايتىنىنا مەن ەش كۇماندانبايمىن, ويتكەنى وعان بالاما جوق. بۇل – ءبىزدىڭ ورتاق مىندەتىمىز. قازاقستان – ءبىرتۇتاس جەر, ءبىرتۇتاس حالىق, ءبىرتۇتاس بولاشاق. مەن بارشا قازاقستاندىقتاردى ۇلتارالىق جانە كونفەسسياارالىق كەلىسىمدى ودان ءارى نىعايتۋعا شاقىرامىن. ولار ءبىزدىڭ ماڭگىلىك قۇندىلىقتارىمىز. وسىناۋ بۇلجىماس اقيقاتتى ساقتاي وتىرىپ قانا ءبىز ماڭگى حالىق, ماڭگى ەلوردا جانە ماڭگى مەملەكەت تۋرالى ايتا الامىز. مەن ءححى عاسىردىڭ ءبىزدىڭ حالقىمىز تاريحىندا, قازاقستان تاريحىندا ەڭ جاقسى عاسىر بولاتىنىنا بەك سەنىمدىمىن. ول ءبىزدىڭ تاريحىمىزعا بەيبىتشىلىك پەن جاسامپازدىقتىڭ ءجۇز جىلدىعى رەتىندە ەنەتىن بولادى. ءبىز قيىن جولداردان وتتىك. اۋىرتپالىقتار مەن تابىستار توپتاستىرعان, ورتاق تاعدىر بىرىكتىرگەن ءبىز بۇگىنگى ۇلى كۇنگە ۋاقىت ءبىزدى تاڭدادى جانە ءبىز ءوزىمىزدىڭ تاريحي مۇمكىندىگىمىزدى جۇزەگە اسىردىق دەگەن سەنىممەن كەلىپ وتىرمىز. وسى ۇلىستىڭ ۇلى كۇنىندە مەن ەندىگى ءسوزىمدى ەلىمىزبەن بىرگە كەمەلدىك كەزەڭگە قادام باسقان جاستارعا ارنايمىن. ءبىز سەندەردىڭ بىلىكتى مامان, بولاشاعى جارقىن وتانشىل ازامات بولىپ وسۋلەرىڭ ءۇشىن بارلىعىن جاساپ كەلەمىز. ءبىز سەندەر ءۇشىن ءبىلىم بەرۋ مەن عىلىمنىڭ ەڭ وزىق جۇيەسىن جاساۋدامىز. سەندەردىڭ الدارىڭنان اتا-بابالارىڭ ارمانداپ كورمەگەن عالامات مۇمكىندىكتەر اشىلۋدا. ءبىزدىڭ جەڭىستى جولىمىز بەن جاسامپاز ءداستۇرىمىزدى سەندەر لايىقتى جالعاستىرۋعا ءتيىسسىڭدەر! تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلىندا جاسالعان بار جاقسىلىق سەندەرگە ارنالدى! ەلدىك پەن تاۋەلسىزدىكتىڭ كيەلى كوك تۋىن ءححى عاسىردا اسقاقتاتا جەلبىرەتەتىن – جاستار, سەندەر بولاسىڭدار! ەل بىرلىگىن كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاڭدار! قۋاتتى قازاقستاننىڭ قۇتتى ىرگەسىن قالاۋشى ءبىزدىڭ بۋىننىڭ ابىرويلى اماناتىنا لايىق بولا بىلىڭدەر! سوندا عانا قازاقستان جاس ۇرپاقتىڭ جانقيار ەڭبەگى ارقىلى وركەندەيتىن بولادى دەپ سەنەمىن. تاريح توعىستىرعان, تاعدىر تابىستىرعان بۇگىنگى ۇلى كۇنگە ءبىز بەرىك سەنىممەن جەتىپ وتىرمىز: بۇل ءداۋىر ءبىزدى تاڭدادى. ءبىز بەرىلگەن تاريحي مۇمكىندىكتى تاماشا پايدالانا بىلدىك. كەلەر ۇرپاق تا سولاي ەتۋى كەرەك.قىمباتتى قازاقستاندىقتار!
ىرگەسى بەرىك, بىرلىگى بەكەم ەلىمىزدىڭ الدىندا اسقار اسۋ, بيىك بەلەستەر بار. مىڭ قۇبىلعان الماعايىپ دۇنيەنىڭ نە ۇسىنعالى تۇرعانىن بولجاۋ قيىن. ءبىزدىڭ ەلىمىز – جاس, جەرىمىز – ۇلان-عايىر, حالقىمىزدىڭ سانى بولسا – كوپ ەمەس. سوندىقتان ەلباسى رەتىندە ەلىمنىڭ بولاشاعىن ويلاپ الاڭدايمىن. ەندى بىرنەشە عاسىردان كەيىنگى قازاقستاننىڭ كەلەشەگى – كەلىستى, كەلبەتى كورىكتى بولۋىن ارماندايمىن. مەنىڭ تۇتاس تاعدىرىم, قاجىر-قايراتىم مەن بىلىك-ءتاجىريبەم تاۋەلسىزدىكتى نىعايتۋعا, وتانىمدى كوركەيتۋگە ارنالىپ كەلەدى, بۇدان بىلاي دا ارنالا بەرەدى. بۇل رەتتە تاۋەلسىزدىگىمىزدى تۇعىرلى, مەملەكەتىمىزدى عۇمىرلى ەتۋ – ءبىزدىڭ ورتاق مۇددەمىز. وسى جولدا ءبىز تاۋەلسىزدىكتىڭ جالعىز تىرەگى بىرلىك ەكەنىن ەشۋاقىتتا ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. بىزگە قازاقتىڭ بىرلىگى, جالپى ەلىمىزدىڭ بىرلىگى قاجەت. ءبىزدىڭ وتانىمىز – ورتاق, تىلەگىمىز – ءبىر, ماقساتىمىز – جالعىز. ول – جەرى جۇماق, ەلى باقىتتى وتانىمىز, قازاقستانىمىز! بۇل ورايدا مەنى بۇگىنگى جاس ۇرپاقتىڭ قارىشتى قادامى قۋانتادى, سەرگەك ساناسى تەبىرەنتەدى. ماسەلەن, «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىندە جەتى جاستاعى جامبىل دەگەن بالا بىلاي دەپ جازىپتى: كوك تۋىم شالقىپ تورىمدە, ەلىمنىڭ باعى تايماسىن. جاس بولىپ ارۋ استانام, قۇلپىرىپ كۇندەي جايناسىن. تاۋەلسىزدىگىم – ءتاتتى سىي ءتاڭىردەن كەلگەن, اعايىن. بار قازاعىم باقىتتىڭ جيىرماسىنشى جىلىن تويلاسىن! مەكتەپ تابالدىرىعىن جاڭا اتتاعان قارشاداي بالانىڭ بۇلاي جىرلاۋى ءۇمىتىمىزدى ارتتىرادى, وسىلاي ويلاۋى ءبىزدى قۋانتادى. ءبىز وسىنداي جاستاردى تاربيەلەۋىمىز كەرەك. ەندەشە, ءبىزدىڭ بولاشاعىمىز – جارقىن, كەلەشەگىمىز – كەمەل!قۇرمەتتى اعايىن!
تاۋەلسىزدىگىمىزدى تۇعىرلى ەتۋ جولىنداعى ابىرويلى بەلەستە بارشاڭىزعا تولايىم تابىستار تىلەيمىن! تاۋەلسىزدىگىمىز جاساسىن! مەرەكە قۇتتى بولسىن!استانا قالاسى, تاۋەلسىزدىك سارايى, 2011 جىلدىڭ 15 جەلتوقسانى.
