ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى الەمدىك تاريح كوزىمەن قاراعاندا, بۇل – كىشكەنتاي عانا ۋاقىت ارالىعى, ال جاس تاۋەلسىز مەملەكەت ءۇشىن بۇل – دەگەن جاس!
ءيا, وسىناۋ اسقارالى اسۋ – ايتۋلى جەتىستىكتەر مەن ايقىن جەڭىستەردىڭ كەزەڭى. بۇگىنگى قازاقستان ءوز الدىنا تاۋەلسىز مەملەكەت رەتىندە الەمگە ءوزىن مويىنداتتى. از عانا ۋاقىتتا ەگەمەن ەل بولۋدىڭ وزىندىك جولىن تاڭداي الدى. تولاعاي تابىسىمىزدىڭ قازاقستاندىق كىلتى – بۇل ەڭبەكسۇيگىشتىك, ۇلتتىڭ بىرلىگى مەن تاباندىلىعى, ناقتى ماقسات-مىندەتتەردى جانە وعان قول جەتكىزۋدى انىقتاۋ جانە ىسكە اسىرۋ, قوعامدى دامىتۋدا ايقىن دا باتىل شەشىمدەر قابىلداۋ.
«تاۋەلسىزدىك – اتا-بابالارىمىزدىڭ ءجۇزدەگەن جىلدارمەن ولشەنەتىن ارمان اڭسارىنىڭ جۇزەگە اسقان اقيقاتى. سول سەبەپتى تاۋەلسىزدىكتىڭ ءاربىر جىلىنىڭ ءبىز ءۇشىن ءمانى بولەك, ماڭىزى ايرىقشا», – دەپ ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ حالىققا ارناعان جولداۋىندا اتاپ كورسەتكەندەي, قازاقستان تاۋەلسىزدىگى – ەڭ الدىمەن ۇلتىمىزدىڭ ەجەلدەن بوستاندىققا دەگەن اسقاق رۋحىنىڭ, وشپەس جىگەرىنىڭ جەڭىسى.
ەجەلدەن ەركىندىك اڭساعان ەر قازاقتىڭ ەڭ اسىل مۇراتى ەڭسەلى ەل بولۋ ەدى. ارعى زامانداردى ايتپاعاننىڭ وزىندە, تەك كەيىنگى ەكى عاسىردىڭ ىشىندە حالقىمىزدىڭ ءوز بوستاندىعى جولىندا ەكى جۇزدەن استام ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىستەرگە شىققانى وسىنىڭ دالەلى. بۇدان 20 جىل بۇرىن قازاق جەرىندە اتقان تاۋەلسىزدىك تاڭى اتا-بابالارىمىزدىڭ قاسيەتتى كۇرەسىنىڭ زاڭدى جەمىسى, ناقتى ناتيجەسى.
حالقىمىزدىڭ اقتالعان ۇمىتتەرى مەن ەلىمىزدىڭ وراسان زور تابىستارىن ءتىزىپ شىعۋ ارينە, وڭاي ەمەس. الەمدىك قاۋىمداستىقتا قازاقستاننىڭ بەت-بەينەسىنە اينالىپ, ءجۇزەگە اسىرىلعان جالپى مەملەكەتتىك جوبالار مەن باعدارلامالاردى اتاۋدىڭ ءوزى جەتكىلىكتى. يادرولىق قارۋدان باس تارتۋ, ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك جۇيەسىن قۇرۋ, ينتەگراتسيالىق باستامالار, ەلىمىزدىڭ الەمدىك دەڭگەيدەگى جاڭا استاناسىن سالۋ. وسىلاي جالعاسىپ كەتە بەرەدى.
وسىدان 20 جىل بۇرىن قازاقستان جايلى مۇلدەم بىلمەيتىن ەلدەردىڭ باسشىلارى ءبۇگىندە قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ اقىل-ويىن ەرىكسىز مويىنداپ, ونىمەن ساناساتىن, قۇرمەتپەن سىيلايتىن بولدى. ونىڭ مىسالى دا, كورىنىسى دە, دالەلى دە جەتكىلىكتى. بۇل ورايدا قازاقستاننىڭ تۇراقتى دامۋىنىڭ ايقىن كورسەتكىشتەرىنە اينالعان قازاقستان جەرىندە ءوتىپ, جىل سايىن الەمدى ەلەڭ ەتكىزگەن ايتۋلى وقيعالاردى تىزبەكتەپ ايتۋعا بولادى. سونداي-اق تاريحىمىزدا تۇڭعىش رەت بابالاردان قالعان ۇلان بايتاق جەرىمىزدىڭ بارلىق كورشىلەس مەملەكەتتەرمەن شەكاراسى ەكىجاقتى كەلىسىممەن بەكىتىلىپ, زاڭداستىرىلدى. ول قۇجاتتار بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىندا ماقۇلداندى.
وسىنداي يگى ىستەردىڭ وڭدى شەشىمىن تابۋىندا, ءوز اۋماعىمىزدىڭ ينتەللەكتۋالدىق جانە يننوۆاتسيالىق دامۋىنا قوماقتى ۇلەس قوسۋدا ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتىمىزدىڭ دە الاتىن ورنى ەرەكشە. م.ح. دۋلاتي اتىنداعى تاراز مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى رەسپۋبليكامىزداعى ەڭ ءىرى مەملەكەتتىك جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى ەكەندىگى بارشاعا ءمالىم. وسى ۋاقىتقا دەيىن ەلباسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا, 2006 جىلدان باستاپ ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىندە وتكىزىلەتىن «جوو-نىڭ ءۇزدىك وقىتۋشىسى» اتتى بايقاۋدا ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتتىڭ 15 وقىتۋشىسى وسى قۇرمەتپەن ماراپاتتالسا, ۋنيۆەرسيتەتتىڭ الدىڭعى قاتارلى عىلىمي كادرلارى دوكتورانتۋرا بويىنشا رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك ءبىلىم ستاندارتىن جاساۋعا قاتىستى. وسىنداي ءناتيجەلى كورسەتكىشتەردىڭ ارقاسىندا, ۋنيۆەرسيتەتىمىز قازاقستاننىڭ عىلىمي ماماندىقتارى بويىنشا دوكتورلىق (PھD) باعدارلامالارىن جاساۋ تاپسىرىلعان 5 جوو-نىڭ قۇرامىنا كىرەدى.
2006 جىلدىڭ 15 قىركۇيەگىندە بولون (يتاليا) قالاسىندا وتكەن ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ ۇلى حارتياسى پرەزيديۋمىنىڭ شەشىمى ءبىلىم ورداسىنىڭ ەڭ ۇلكەن جەتىستىگى بولىپ تابىلادى. ياعني, م.ح. دۋلاتي اتىنداعى تارمۋ ۇلتتىق ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى الەمنىڭ 600 كوشباسشى ۋنيۆەرسيتەتىن بىرىكتىرەتىن حارتيا كوللەگياسىنىڭ تولىق مۇشەسى بولدى. تارمۋ-دىڭ ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ ۇلى حارتياسىنا كىرۋى – ءبىز ءۇشىن ماڭىزدى وقيعا. بۇل الەمدەگى كوشباسشى جوعارى وقۋ ورىندارىمەن ءبىلىم, عىلىم سالاسىندا عانا ەمەس, مادەني, ساياسي سالادا دا ىنتىماقتاسا جۇمىس ىستەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
2007 جىلى ۋنيۆەرسيتەتىمىزدىڭ باستاماسىمەن قازاقستاندىق جوعارى ءبىلىم وردالارىنىڭ ىنتىماقتاستىعىن كۇشەيتۋ ماقساتىندا تارمۋ-دىڭ جانە ەلىمىزدىڭ ءىرى جوو اراسىندا قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ مەموراندۋمىنا قول قويىلدى. بۇل قۇجاتتا قازاقستاندىق جوعارى وقۋ ورىندارى جۇمىسىنىڭ نەگىزگى قاعيدالارى كورسەتىلگەن. قازاقستاندىق جوو-نىڭ ىنتىماقتاستىققا دەگەن قۇلشىنىسىن بىلدىرەتىن اتالمىش مەموراندۋم وتاندىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ جولىنداعى جاڭا دەڭگەي بولىپ تابىلادى.
تارمۋ تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا وقىتۋدىڭ كرەديتتىك تەحنولوگياسىنا تولىعىمەن كوشكەن الدىڭعى قاتارلى وقۋ ورنىنىڭ ءبىرى. ۋنيۆەرسيتەت نەگىزىندە كرەديتتىك جۇيەمەن وقىتۋدى جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا رەسپۋبليكالىق كونسالتينگ ورتالىعى جوعارى دەڭگەيدە قىزمەت ەتەدى.
2005 جىلى م.ح. دۋلاتي اتىنداعى تارمۋ يسو – 9000-2001 حالىقارالىق ستاندارتىنا سايكەس سەرتيفيكات الدى. جان-جاقتى باسقارۋ «ۋنيۆەرسيتەت» ينتەگراتيۆتى ءبىلىم جۇيەسىن جاساۋ مەن ەنگىزۋ, ياعني Visual Fox Pro جانە Delphi باعدارلامالاۋ تىلىمەن SQL Server پلاتفورماسىنىڭ بازاسى جولىمەن ساپالى جانە ۇزدىكسىز اقپارات الماسۋعا قول جەتكىزدى.
2008 جىلى باسقارۋ ۇردىسىنە «Tamos University Suite» ءبىلىم پورتالى ەنگىزىلدى. سونىمەن قاتار, قازاقستانداعى 10 جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ىشىندە ۋنيۆەرسيتەتىمىزدە 2007 جىلى «زەرتتەۋدىڭ نانوينجەنەرلىك ءادىستەرى» اتتى عىلىمي-زەرتتەۋ زەرتحاناسى قۇرىلدى. قازىرگى ۋاقىتتا ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارى شەت ەل ماماندارىمەن بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋدە. مىنە, وسىنىڭ بارلىعى تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا قول جەتكىزگەن تولاعاي تابىستار.
تاۋەلسىزدىك جىلدارىنىڭ باستى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى – جاستارعا پاتريوتتىق جانە ادامگەرشىلىك, مادەني تاربيە بەرۋ. ەل ءتاۋەلسىزدىگىنىڭ جيىرما جىلدىعىنا وراي ۋنيۆەرسيتەتتە ستۋدەنتتەر اراسىندا سپارتاكيادا, كوركەمونەرپازدار كونكۋرسى, عىلىمي جوبالار مەن شىعارماشىلىق جۇمىستار بويىنشا كونكۋرستار, ەلىمىز بەن شەتەلدىك عالىمداردىڭ قاتىسۋىمەن عىلىمي-ءتاجىريبەلىك كونفەرەنتسيالار وتكىزىلۋدە. «جاس وتان» جاستار قاناتى, «ستۋدەنتتىك پارلامەنت» «قازاقستان ستۋدەنتتەر اليانسى», «جاسىل ەل» جەج, «سىمبات», «ءتاج» كلۋبتارى, «سۇڭقار» سپورت كلۋبى, ستۋدەنتتىك كاسىپوداق ۇيىمدارى تابىستى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. الەۋمەتتiك جۇمىس پەن جاستاردىڭ تاجiريبە الماسۋى, مادەني جانە ەكونوميكالىق ماسەلەلەرگە قاتىستى سەمينارلار, كونفەرەنتسيالار مەن دوڭگەلەك ۇستەلدەر وتكiزiپ, وزەكتi ماسەلەلەر جونiندە بiر مامiلەگە كەلۋ, ورتاق شەشىمدەر تابۋ ءداستۇرلى ىستەرگە اينالعاندىعى قۋانتادى. تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ تاريحىندا تۇڭعىش رەت وقىتۋ مەن تاربيەنىڭ باستى قاينار كوزى رەتىندە پەداگوگتىڭ بەدەلىن كوتەرۋ ماسەلەسى قويىلدى. ەلىمىزدىڭ الدىڭعى قاتارلى ۋنيۆەرسيتەتتەرى سەكىلدى بىزدە دە جاڭا وزىق عىلىمي باعىتتاعى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ كەلەدى. ءبىز ينتەللەكتۋالدى ۇلتتىڭ جاڭا بۋىنىن تاربيەلەپ وتىرمىز. قازىردىڭ وزىندە ءبىزدىڭ جاستارىمىز بارىنشا ويشىل, كرەاتيۆتى جانە ەركىن بولىپ ءوسىپ كەلەدى. ولارمەن جۇمىس جۇرگىزۋ ءۇشىن ءبىز, اعا ۇرپاق, ءوز كۇش-قۋاتىمىزدى ۇنەمى جەتىلدىرىپ وتىرۋىمىز قاجەت.
ازاتتىقتىڭ 20 جىلدىعىن تاريحىمىزدىڭ التىن كەزەڭى بولدى دەپ ايتۋعا بۇگىندە تولىق نەگىز بار. قازاقستان دۇنيە جۇزىنە ايگىلى, الەمدىك قوعامداستىققا ءوزىن مويىنداتقان مەملەكەتكە اينالدى, ال ەلباسىمىز ادامزات تاريحىنىڭ كەلەشەكتەگى باعىت-باعدارىن انىقتاپ وتىرعان الەمدىك كوشباسشىلاردىڭ قاتارىنا قوسىلدى.
الدىمىزدا ءالى تالاي اسۋلار مەن بەلەستەر بار. ارينە, ءالى كوپتەگەن سىنداردىڭ كەزدەسەرى انىق. ءار ازاماتتىڭ جۇرەگىنە ەرتەڭگە دەگەن سەنىمدى بەرىك بەكىتكەن – ەل تاۋەلسىزدىگى, شىن مانىندە قىمبات تا قادىرلى ۇعىم. تاۋەلسىزدىكتى ساقتاۋ – بولاشاق ۇرپاق الدىنداعى ءبىزدىڭ قاسيەتتى مىندەتىمىز.
ءاشىمجان احمەتوۆ, م.ح.دۋلاتي اتىنداعى تارمۋ رەكتورى,
تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور.
تاراز.
