ءومىر دەگەن – ءوسۋ, دامۋ, جاڭارۋ. «ەلۋ جىلدا – ەل جاڭا». ون جاسىمنان بەرگى كورگەندەرىمنىڭ ءوزى قيال-عاجايىپ دۇنيە. مەن وسكەن ءۇشارال اۋىلى نەگىزىنەن قوي شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىندىقتان, تالاس اسىل تۇقىمدى قوي زاۋىت دەپ اتالاتىن. اسا باعالى قاراكول ەلتىرىسى بۇكىل وداققا جىبەرىلەتىن. يەن دالادا قىسى-جازى كوشىپ-قونىپ جۇرەتىن, جايلاۋ, قىستاۋدا جالعىز ءۇي بولىپ وتىراتىن شوپان ءومىرى ماعان جاقسى تانىس. ول كەزدە ءجوندى جول دا جوق, تەحنيكا تاپشى, ەلەكتر جارىعى جەتە بەرمەيدى. ازىق-ت ۇلىك, اۋىز سۋ ماسەلەسى تىم كۇردەلى. قاراڭعى تۇندە جورتاتىن قاسقىر دا كوپ. جىلان, شايان دەگەنىڭىز ءورىپ جۇرەدى. قىستا – بوران, جازدا – اپتاپ, كيىز ءۇيدى سولقىلداتىپ ۇشىرىپ جىبەرە جازدايتىن دالانىڭ دۇلەي داۋىلى تاعى بار. اسىرەسە, بالالارى اۋىرىپ, ايەلدەرى تولعاتىپ قالسا, تىپتەن قيىن. قازاقتىڭ «ءۇش جىل قوي باققاننان اقىل سۇراما» دەيتىنى دە سوندىقتان شىعار. وسىنىڭ ءبارىن بىلگەندىكتەن دە, كەڭەس وكىمەتى قويشىلاردى ىنتالاندىرۋ ءۇشىن بىرىنە كىلەم, بىرىنە اۆتوكولىك, بىرىنە وردەن-مەدال بەرىپ, ءجيى ماراپاتتاپ جاتاتىن. ءبىر عانا تالاس اۋدانى بويىنشا 56 سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى اتاعى مال شارۋاشىلىعى ەڭبەككەرلەرىنە, شوپاندارعا بەرىلدى. بىراق سول اۋىر بەينەتتىڭ يەلەرى «بالامىز مال باقسىن, شوپان بولسىن» – دەمەيتىن ەدى. ايتاتىندارى «بالام ءبىلىم السىن, ۇلكەن شاھاردا تۇرسىن, ۇلكەن ادام بولسىن» ەدى.
ءۇشارال مەكتەبىنىڭ جانىنان مالشىلاردىڭ بالالارىنا ارنالعان ينتەرنات اشىلعان. وندا كىلەڭ قازاق بالالارى جاتادى. اۋىلىمىزدا ستاليندىك دەپورتاتسيا كەزىندە ەرىكسىز قونىستاندىرىلعان وننان اسا ۇلت وكىلدەرى تۇرادى. بۇرىننان مەكەن تەپكەن ورىستارىمىز دا بار. ءۇيىنىڭ ءبىر شەتىن بوساتىپ بەرىپ, ءوز نەسىبەسىنەن ءبولىپ, اۋزىنا توسىپ, بارىنشا باۋىرىنا تارتقان جۇرتتى كورىپ, مۇنداي دا مەيىربان, كەڭپەيىل حالىق بولادى ەكەن-اۋ, – دەپ جۇرەكتەرى جىلىعان ولار دا ءبىر ءۇيدىڭ بالاسىنداي جاراسىپ كەتكەن ەدى. اتا كاسىبى بولماعان سوڭ با, بۇلاردىڭ ەشقايسىسى قوي باقپايدى, بىراق يگىلىگىن كورەدى. ءبىزدىڭ حالقىمىز ەش ۇلتتىڭ وكىلىنە قىسىم-قىسپاق كورسەتپەگەن. «ول دا ادامنىڭ بالاسى عوي» – دەيدى. جەر باسقان پەندەنىڭ ءبارى ادام اتادان تارايتىنىن مەڭزەيدى. يماندىلىق پەن ىزگىلىكتىڭ شىنايى كورىنىسى وسى ەمەس پە؟
اۋىلىمىزدا قازاق جانە ورىس مەكتەپتەرى بولدى. بۇكىل ەلدى-مەكەندە ءبىر عانا كىتاپحانا بار. شەتىمىزدەن كىتاپقۇمارمىز. جاڭا ءتۇسكەن شىعارمالاردى كەزەكپەن وقيمىز. ءبىز بىلىمگە شىن قۇشتار بولدىق. ىشىنە شوق سالاتىن شويىن ۇتىك بولاتىن. ءارى-بەرى سەرمەلەپ, قىزدىرىپ جىبەرىپ قىزىل گالستۋگىمىزدى «قاتىرىپ» ۇتىكتەپ مەكتەپكە قاراي اسىعاتىنبىز. ساباقتان بوس كەزدە اۋىل ورتاسىنداعى جالعىز قۇدىقتان قىزدار يىناعاشپەن قازداي ءتىزىلىپ سۋ تاسيدى.
«قۇموزەكتىڭ» ار جاعىندا كۇمبەزى بيىك كەلىستى مەشىت بار. مال كىرمەسىن دەپ ەسىگىن اعاشپەن قاعىپ تاستاعان. ادام كىرۋگە رۇقسات جوق...
ءبىزدىڭ بىلىمگە سۋساپ تۇرعان جان دۇنيەمىز بەن ۇستازدارىمىزدىڭ مۇددەلەرى دە ساي كەلدى. قانداي كەرەمەت مۇعالىمدەردەن ساباق العانبىز! ديرەكتورىمىز ەرمەك دۇرىمبەتوۆ تاڭ قاراڭعىسىنان مەكتەپكە كەلىپ, شام جاعاتىن. سودان كەيىن باسقالار بىرتىندەپ كەلە باستايتىن. ءالى كۇنگە دەيىن ەسىمدە – ول كىسىنىڭ ساباقتان قاشقان بالانى اتىنا مىنە سالىپ, قايتارىپ كەلەتىنى. ءوز ىستەرىنە شەكسىز بەرىلگەن ۇستازدارىمىز – اسا جاقسى ءان سالاتىن جاراتىلىستانۋ ءپانىنىڭ مۇعالىمى ءامىربەك بايگەلديەۆ, اسكەري تەڭىزشى بولعان, تەمىردەي ءتارتىپتىڭ ادامى ورىس ادەبيەتىنىڭ بىلگىرى يستايبەك يسيمباەۆ, دومبىرانىڭ قۇلاعىندا وينايتىن ماتەماتيك جاڭابەك ءابدىرايىموۆ, اباي ولەڭدەرىن جاتقا ايتۋدان جالىقپايتىن ادەبيەتشى كەرىمبي امانتاەۆ, اسا سۇلۋ اپايىمىز, نەمىس ءتىلىنىڭ مۇعالىمى رايسا اباەۆا جانە باسقالارى ءبىزدىڭ ساپالى ءبىلىم الۋىمىز ءۇشىن بۇكىل قايراتى مەن ماحابباتىن جۇمسايتىن ەدى. بۇل كىسىلەر مۇعالىم, ۇستاز دەگەن ۇعىمعا شىن مانىندە لايىق بولاتىن. سول كىسىلەردىڭ جۇرەگىمىزگە جاققان ءبىلىم شىراعىن وشىرمەي, ءبىز وقۋدى جالعاستىرۋ ءۇشىن قازاقستاننىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنە اتتانعان ەدىك.
مەن سول كەزدەگى جامبىل قالاسىنداعى مەدۋچيليششەگە وقۋعا ءتۇستىم. ساباق تەك قانا ورىس تىلىندە جۇرەدى. اۋىلدىق جەرلەردەن كەلگەن جاستاردىڭ كوبى ورىس تىلىنە شورقاق ەدى. وقۋ وڭاي بولعان جوق. حيميا ءپانىنىڭ مۇعالىمى قوعامعا كوڭىلى تولمايتىن, كوزى قاراقتى ورىس ۇلتىنىڭ وكىلى ەدى.
تى ي ۋبوگايا...
تى ي زابيتايا...
ماتۋشكا – رۋس! – دەپ, ن.نەكراسوۆتىڭ اتاقتى ولەڭىن ءۇزىپ, كۇيزەلىپ قايتالاپ وتىرعاندا, ءبىز دە ونىڭ ءسوزىنىڭ استارىن اڭعارعانداي بولاتىن ەدىك.
قالا تۇرمىسى دا جۇدەۋ ەدى. وقۋعا, ومىرگە دەگەن قۇشتارلىعىمىز تاپشىلىقتى بىلدىرمەي, جاقسىلىققا تالپىندىق.
وسى وقۋ ورنىنىڭ قابىرعاسىندا ءجۇرىپ, قالالىق ونەر بايقاۋىندا ءوز ولەڭىمدى وقىپ, الدىڭعى ورىندى يەمدەنىپ, ماقتاۋ قاعازىن الدىم. وبلىستىق «ەڭبەك تۋى» گازەتىنىڭ جانىنداعى ادەبي ۇيىرمەگە قاتىسىپ ءجۇردىم. باتتال جاڭاباەۆ, مەيىرحان قۋانىشباەۆ, كارىم باياليەۆ, اناربەك ايتباەۆ, جاقسىلىق ساتىبەكوۆ, ءالديحان قالدىباەۆ سىندى اعالاردىڭ جىلى لەبىزدەرىن ەستىدىم. ادەبيەت ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, اقىن وكىم جايلاۋوۆ اعامىزدىڭ العىسوزىمەن ءبىر توپ ولەڭدەرىم وبلىستىق گازەتتە جارىق كوردى. كيەلى ءاۋليەاتا ونەردەگى جولىمدى اشتى.
مەدۋچيليششەنىڭ ءۇشىنشى كۋرسىندا جاس اقىن رەتىندە الماتىدا وتكەن قازاقستان جازۋشىلارىنىڭ V سەزىنە دەلەگات بولىپ قاتىستىم. ۇلكەن ونەردىڭ ەسىگىن اشىپ, ادەبيەت الەمىنە قادام باسقانىمدى ءتۇسىندىم. ول كەزدە اقىن-جازۋشىلارعا قامقورلىق ايىرىقشا ەدى. ويتكەنى, ولار كەڭەستىك يدەولوگيانىڭ جىرشىلارى بولۋعا ءتيىس ەدى. سولاي بولدى دا.
تارازدىڭ تار كوشەلەرى, پەشپەن جىليتىن الاسا ۇيلەرى جابىرقاۋلى كورىنەتىن. ادامداردىڭ ءبارى ءبىر ىزبەن جۇرەتىن سياقتى ەدى. بۇگىنگىدەي بيىك ۇيلەر, كورىكتى ونەر-ءبىلىم وردالارى از بولاتىن. شاعىن دۇكەندەردەن كەرەكتى زاتىمىزدى تابا الماساق تا, قالاعان كيىمىمىزدى كيە الماساق تا, ءبىلىم الىپ جاتقانىمىزعا قاتتى قۋاناتىن ەدىك. ءبىزدىڭ ەڭ ۇلكەن بايلىعىمىز – جاستىعىمىز ەدى.
ول كەزدەگى جاستاردىڭ ارمانى – الماتىدا وقۋ. بىلىمگە دەگەن قۇشتارلىق مەنى دە الاتاۋدىڭ اياسىنداعى سۇلۋ قالاعا الىپ كەلدى. قازاقتىڭ ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنە ءتۇستىم. مۇندا دا تاماشا ۇستازداردان ءدارىس الدىق. ءبىر عاجابى, ول كەزدە ۇستاز بەن شاكىرت اراسىندا ءبىر-بىرىنە دەگەن كەرەمەت ىقىلاس, پەيىل بولاتىن. ءبىز قۇرمەتتەي بىلدىك, ول كىسىلەر بالاپانداي باۋلي ءبىلدى.
تۇز-ءدام بۇيىرىپ, الماتىدا قالدىق. شاڭىراق قۇرىپ, قىزمەتكە تۇردىق. ەڭ جاقسى جىلدارىمىز پاتەر ىزدەۋمەن ءوتتى. الماتىعا بەرىك ورنىعىپ العان دياديا ۆانيا, تەتيا سيمالار بوپەسى بار جاس وتاۋ يەلەرىنەن ات-تونىن الا قاشادى, قوناعىڭدى دا ۇناتپايدى. ورىسشا سويلەۋىمىزدى تالاپ ەتەدى. ءوز اتىمىزبەن اتامايدى. كوليا, گۋليا دەيدى. كونبىستىگىمىزدى بىلەدى. قانشا ءتوزىمدى بولساق تا, نامىسىمىزعا تيگەن سايىن ءبىز دە شيرىعا تۇسەمىز. ۇلتىمىزدى, دالامىزدى ونان سايىن جاقسى كورەمىز.
العاشقى جىر جيناقتارىم شىعا باستادى.
ىستىق مەكەنىم!
تىنىشتىعىڭدى بۇزباۋى ءۇشىن بوتەن ءۇن,
باسىمدى تىگىپ وتەمىن...
باقىتىم مەنىڭ –
بابامنىڭ بايتاق مەكەنى
ءوزىمنىڭ جەرىم, ۇلىمنىڭ جەرى ەكەنى!
وسىنداي شۋماقتاردى سىنالاپ كىرگىزىپ, جۇرەك تۇبىندەگى ارماندى بىلدىرەمىز.
نەنى جازۋعا بولاتىنىن, نەنى قوزعاماۋ كەرەك ەكەنىن جەتەمىزگە جەتكىزىپ قويعان زامان! جازعانىڭنىڭ ءجىتى قاداعالاۋدان وتەتىنىن بىلەتىندىكتەن دە ءوزىڭنىڭ ىشىڭدە دە ءبىر قىراعى كوز بولاتىن.
ابايلاپ سويلەۋىمىزگە سەبەپ – الدىڭعى تولقىننىڭ قاسىرەتتى تاعدىرى.
اسىل ەلىم! جانىم ساعان شىن قۇشتار,
بايتەرەك بوپ كوگەرمەيدى سىنعىش تال.
اتان تۇيە التىن بەرەم دەسە دە,
قاسيەتىڭدى كەمىتپەسپىن ءبىر مىسقال!
بۇل اقىننىڭ ىشكى سەرتى.
كەيىنىرەك:
ادامداردى قۇرتادى قۇلاي ۇقپاۋ,
الدا ءالى – ۇلى ۇكىم, ۇلى ايىپتاۋ.
ءبىزدىڭ عاجاپ دالامىز جانپيدا بوپ,
ءسۇيۋ مەنەن قورعاۋعا لايىقتى-اۋ! – دەگەن جولدار جازىلدى. مۇنىڭ ءبارى مۇڭلى كەزەڭنىڭ جۇرەككە تيگەن سىزىنان تۋعان...
ول كەزدە لاۋازىمدى, جاۋاپتى جۇمىستارعا ورىس ءتىلىن بىلمەسەڭ, كوممۋنيست بولماساڭ قويمايدى. ونىڭ وزىندە ماسكەۋدىڭ رۇقساتى كەرەك. شەت ەلگە شىعۋ دا وتە قيىن بولاتىن. ىلۋدە ءبىر شىعا قالساڭ, قازاقپىن دەسەڭ, ەشكىم بىلمەيدى, «سوۆەت وداعىنانمىن» دەسەڭ, «ە, دۇرىس ەكەن, وندا ۇلتىڭىز رۋس ەكەن» – دەگەندەي ءسوز ايتاتىن.
كونبىستىگىمىزدى سىناپ, شىدامدىلىعىمىزدى شىڭداپ الايىن دەدى مە, الدە ودان دا سۇم پيعىلى بولدى ما, كىم ءبىلسىن, 1986 جىلدىڭ اياعىندا كرەمل ۇيالماي ۇيعارىپ, قىزارماي قارمانىپ قازاقستانعا جاڭا باسشى جىبەردى. ءدال مۇنداي كوپە-كورنەۋ قياناتتى كۇتپەگەن ەلدىڭ ەڭسەسى ءتۇسىپ كەتتى. جاس قىراندار سىلكىندى. ەركىندىككە ۇمتىلدى. وكتەمدىك نامىستى تۇرتكىلەپ, ۇيىستىردى ۇلتىمدى.
قازاق دەگەن تەكتى ەلدىڭ, ازاتكەر ۇلتتىڭ, جەرىنىڭ كولەمى جاعىنان الەمدە توعىزىنشى ورىندى الاتىن ۇلان-عايىر دالانى ۇستاپ قالعان جاۋىنگەر ەلدىڭ ءوزىنىڭ ىشىنەن لايىقتى ءبىر كوشباسشىنىڭ تابىلماۋى مۇمكىن بە ەدى؟! قالايشا نامىسىڭ كەلمەيدى, قالايشا ىشقىنبايسىڭ؟ بىراق جاۋىنا قاتتى قاسارعان, قاسارعان سايىن جاسارعان, نايزامەن ناعىز قازاقتىڭ نامىسىن كىمدەر باسا العان؟! اق قار, كوك مۇزدا الاڭعا شىعىپ, قايمىقپاي قارسىلىق تانىتقان جاستاردىڭ اسقاق رۋحى الماتىنىڭ اسپانىن كەرنەپ تۇردى.
ءدال سول كۇندەرى مەنىڭ باسپادان شىققالى تۇرعان «ارعىماقتار دالاسى» اتتى كىتابىمنىڭ قول قوياتىن داناسى كەلە قالعان ەكەن. رەداكتورىم ءابىرجىپ ۇيگە تەلەفون شالدى. «الاڭداعى جاستاردىڭ ۇرانى سەنىڭ كىتابىڭنىڭ ءبىرىنشى بەتىندەگى ولەڭدە تۇر ەكەن. تسەنزۋرانىڭ كوزىنە ءتۇسىپ قالىپتى, تەز جەت!» – دەدى. باردىم. ءبىرىنشى بەتتەگى «حالىق» دەگەن ولەڭنىڭ ەكىنشى شۋماعى مىناداي ەدى:
حالىق كۇشى قاشاننان دەسەڭ دە ەرەك.
ءبىر پەرزەنتى بيىكتەپ وسەر بولەك.
قانشا ۇلى, قانشا كوپ بولسا داعى,
ءار حالىققا كەمەڭگەر كوسەم كەرەك!
«نە وسى شۋماقتى الاسىڭ, نە كىتاپ شىقپايدى جانە كىتاپتا قازاق دەگەن ءسوز كوپ. قازاق تۋرالى ولەڭ كوپ, ءبىرازىن قىسقارتىپ, ءبىر-ەكى ساياسي ولەڭ قوس», – دەيدى. امالسىز ءبىرازى ءوزگەرتىلدى, اۋىستىرىلدى. ءىش قازانداي قاينادى.
ە, اللاعا شۇكىر, ادىلەت بار ەكەن!
مىنا جەردىڭ بەتىنەن تالاي وركەنيەت جويىلىپ, مەنمەنسىگەن تالاي يمپەريا كۇيرەپ, قۇرىپ كەتپەپ پە ەدى؟
اۋقىمىنا ادام ساناسى جەتپەيتىن بۇكىل عالامنىڭ يەسى, جەر بەتىندەگى تىرشىلىك اتاۋلىنىڭ دا بيلەۋشىسى ۇلى جاراتۋشىنىڭ جارىلقاۋىمەن بابالارىمىز عاسىرلار بويى اڭساپ-كوكسەگەن تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزدىك!
اتىراۋ-التاي اراسى ءدۇر ەتىپ تۇگەل سىلكىندى. بەسىكتە جاتقان بالا دا بوستاندىق سۇراپ بۇلقىندى. بۇلتتاردىڭ قالىڭ قاباتى پارشا دا پارشا جىرتىلدى. وڭ جاعىمىزدان اي تۋدى, سول جاعىمىزدان كۇن تۋدى.
سول كۇندەردەگى حالىقتىڭ كوڭىل تولقىنىسىن سوزبەن ايتىپ جەتكىزۋ قيىن. ۇلت تاريحىنداعى اق جارىلقاپ كۇن تۋعان ۇلى قۋانىش ەدى! جانىممەن تولقىپ, جۇرەگىممەن تەبىرەنىپ, جىلاپ وتىرىپ جىر-داستان جازدىم. بار مالىن, التىنى مەن كۇمىسىن سىپىرىپ بەرىپ, جەر اۋىپ, تەنتىرەپ كەتكەن ناعاشى اتامنىڭ كەگى جاتۋشى ەدى جان تۇكپىرىندە مۇزداي بولىپ. جەتىم قالىپ, جامبىلداعى بالالار ۇيىندە تاربيەلەنىپ, جاۋتەڭ كوز بولعان شەشەمنىڭ شەرى بار ەدى كوزىمدە. بودان بولعان حالقىمنىڭ قاسىرەتى بار ەدى جۇرەگىمدە.
ەگىلدىم دە, توگىلدىم. ەلدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆقا جىر ارقىلى امانات ارتتىم.
تۇقىرتقانعا كونبەدى تۇلپار-تاعدىر.
سول تاعدىرى حالىقتىڭ سىزگە – امانات!
وسى تولعاۋدىڭ جازىلعانىنا دا جيىرما جىلدىڭ ءجۇزى بولىپتى. ءبىزدىڭ ارمانىمىز اسقاق, ءۇمىتىمىز ۇلكەن ەدى. بىراق وسىنشا از ۋاقىتتىڭ ىشىندە ءدال بۇگىنگىدەي عالامات وزگەرىستەر بولار, – دەپ ول كەزدە ءوزىمىز دە ەلەستەتە العان جوق ەدىك.
اياپ, ءسۇيىپ
قارايمىن ساعان, مەكەن,
كوڭىلىمە كىرەدى الاڭ بوتەن.
بۇل عالامدا باقىتتى ەلدەر قانشا...
يىعىڭ تەڭ سولارمەن بولار ما ەكەن؟!
ءدال سول كەزدە جاس تاۋەلسىز مەملەكەتتىڭ جاعدايىنىڭ قالاي بولارىن بولجاۋ دا قيىن ەدى.ونسىز دا تۇرالاپ تۇرعان وداق تاراعان سوڭ ەلدىڭ جاعدايى كۇرت تومەندەپ كەتكەن-تۇعىن.
اقىننىڭ ءسوزى زامانىنان بۇرىن تۋاتىنى راس شىعار.
«ءار حالىققا كەمەڭگەر كوسەم كەرەك», – دەپ ءجاي عانا جازا سالماعان ەكەنبىز. «ءسوزدىڭ جانى بارى» شىن بولىپ شىقتى.
حالىق سايلاعان تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كەمەڭگەرلىگىن بۇل كۇندە الەم ساياساتكەرلەرى مويىندادى.
استانا يدەياسىنىڭ تۋى مەن ونىڭ ءجۇزەگە اسۋى تۋرالى پرەزيدەنت ءوزىنىڭ «قازاقستان جولى» اتتى كىتابىندا زور ماحابباتپەن, قاراپايىم تىلمەن باياندايدى. قالا ساۋلەتىنە قاتىسقان ادامدارعا, قولداۋ كورسەتكەن قازاقستان حالقىنا ريزالىعىن بىلدىرەدى.
استاناسىن از ۋاقىتتا ءوزىنىڭ قالاۋىمەن, ءوزىنىڭ قولىمەن اسقاقتاتىپ سالعان ازات حالىقتا ارمان بار ما؟ سارىارقانىڭ توسىندەگى شاھاردىڭ جاقۇتتاي جارقىراپ, كۇللى الەمگە تانىلۋى حالىقتىڭ مەرەيىن تاسىتتى. اسىرەسە ەلىمىز ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىعىن ءساتتى اياقتاپ, ارقانىڭ اق بورانىنا قاراماي, استانا سامميتىن وتكىزىپ, تورتكۇل دۇنيەنى قازاقستانعا قاراتقان كۇندەردەگى كوڭىل كۇيىمىز ايىرىقشا جوعارى ەدى. قىرانداي كوككە قاراپ ءدۇر سىلكىنگەن, قازاقتىڭ تاڭعاجايىپ ءداۋىرى ەدى بۇل.
بىلىممەن, پاراساتپەن زامانىڭا ەر.
اسىل ەر اسقار شىڭدى الا بىلەر.
ەرلىگىن ەلباسىنىڭ كورگىڭ كەلسە,
ەسىلدىڭ بويىنداعى قالانى كور!
ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ ارقاسىندا سوڭعى جارتى عاسىردا عانا دۇنيە, الەم ادام ايتقىسىز وزگەرىستەرگە كۋا بولدى.
تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلىندا قازاقستان حالقى دامۋدىڭ داڭعىل جولىنا ءتۇستى.
بۇل كۇندەرى اۋىلدىڭ دا, قالانىڭ دا كەلبەتى وزگەرگەن. ۇشارالداعى باياعى ق ۇلىپتاۋلى تۇراتىن ابدوللا يشان مەشىتى «مادەني مۇرا» باعدارلاماسى اياسىندا كۇردەلى ءجوندەۋدەن ءوتىپ, يماندىلىق پەن تازالىقتىڭ ءتورىنە اينالعان. ءار ءۇيدىڭ الدىندا ءبىر-ءبىر قۇدىق, ءبىر-ەكى تەمىر كولىكتەن تۇر. جولدارى جاقسى. مەكتەپ كومپيۋتەرلەندىرىلگەن. بازارى جايناپ تۇر.
مال باسى قايتا كوبەيە باستادى. جايلاۋدىڭ دا, ءورىستىڭ دە ءوز يەسى, ءوز قوجايىنى تابىلدى. ءبىر قىزىعى, اۋىلدا مال كوبەيگەنىمەن, مال باعاتىن قويشى تابۋ ماسەلەگە اينالا باستادى. بۇل ومىردە اركىمگە ءوزىنىڭ قابىلەتىنە لايىق ورىن بار. سوندىقتان مالىن بەرەكەگە اينالدىرىپ, جاڭاشا بازارلاي بىلەتىن ەلدەردىڭ وزىق داستۇرلەرىنەن ۇيرەنۋ دە ءلازىم.
بۇرىنعى جامبىل قالاسى 2007 جىلى ەلباسىنىڭ جارلىعىمەن ءوزىنىڭ ەجەلگى تاراز اتىن قايتىپ الدى. ال 2002 جىلى قالانىڭ 2000 جىلدىق تويى ءوتتى. ازاتتىقتىڭ ارقاسىندا كەلگەن ادىلەتتى جەڭىس ەدى بۇل.
تاريحى تەرەڭگە تارتاتىن كونە تاراز بۇل كۇندە جاڭا ءداۋىردى باستان كەشۋدە. قالا ءساۋلەتتى عيماراتتارىمەن, ءبىلىم وردالارىمەن, جاڭا ىقشاماۋداندارىمەن جىلدان-جىلعا قاناتىن كەڭ جايىپ كەلەدى. مىسالى, بۇگىندە ءبىز تۇرىپ جاتقان ىقشام اۋداننىڭ ورنى بۇرىن قۇلازىپ بوس جاتقان جەر بولاتىن. جيىرما جىل ىشىندە وسى جەر ادام تانىماستاي وزگەردى. ءساندى دە ساۋلەتتى تۇرعىن ۇيلەر پايدا بولدى. ونىڭ ىرگەسىنەن قالا تۇرعىندارى ءبىر مەزگىل سەرۋەندەپ, كوڭىل كوتەرەتىن, ءان مەن كۇي تىڭداپ, رۋحاني دەمالاتىن قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ساياباعى اشىلدى.
تاراز تۇرعىندارىنىڭ رۋحى بيىك, ىلعي دا جۇزدەرى جادىراپ, جايناپ جۇرەدى. سويلەسە قالساڭ اعىنان جارىلىپ, جان دۇنيەسىن جايىپ سالادى. ادال ەڭبەك ەتىپ, ۇلدارىن ۇيلەندىرىپ, قىزدارىن ۇزاتىپ, تويلارىن وتكىزىپ, شات-شادىمان ءومىر كەشەدى.
وبلىس اكىمى قانات بوزىمباەۆ – جاڭا كوزقاراستىڭ ادامى. الەمدىك وزىق ۇلگىلەر مەن جاڭا تەحنولوگيانى جامبىل جەرىنە ەنگىزۋگە اسا مۇددەلى. جاۋاپكەرشىلىك پەن ءتارتىپ, ادالدىق پەن ادىلدىك جاس اكىمنىڭ وزىنە دە, وزگەگە دە قوياتىن باستى تالابى. ونىڭ وڭ نيەتىن حالىق تا ماقۇلداپ, وڭىردەگى تىندىرعان ناتيجەلى ىستەرىنە ريزا بولىپ, قوعامنىڭ ودان ءارى ىلگەرىلەۋىنە ىنتا-ىقىلاس تانىتىپ وتىر. وبلىس كولەمىندەگى ونەر ادامىنا دەگەن قامقورلىق تا ءوز دەڭگەيىندە. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ جيىرما جىلدىعىنا وراي وبلىس اكىمدىگىنىڭ قولداۋىمەن «جاينا, قازاقستان» اتتى جىر جيناعىم شىقتى. جامبىل وبلىسىنىڭ استانادا وتكەن كۇندەرىنىڭ اياسىندا ن.ءا.نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندە كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەرى ءوتتى.
نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ بولاشاعىنا كەپىل بولاتىن, قازاقستاننىڭ ينتەللەكتۋالدىق كوشباسشىلارىن دايىندايتىن الەمدىك دەڭگەيدەگى ۋنيۆەرسيتەت. كەزدەسۋدى قازاق ءتىلى كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى گۇلتاس سايىنقىزى اشىپ, بەلگىلى عالىم, پروفەسسور سەرىك نەگيموۆ جۇرگىزىپ وتىردى.
ۋنيۆەرسيتەتتە ساباق مەملەكەتتىك تىلدە جۇرگىزىلەتىنى قاتتى قۋانتتى. كەزدەسۋدە ءسويلەگەن وقىرمانداردىڭ قازاق ءتىلىنىڭ مايىن تامىزىپ, شەشەندىكپەن, كوركەم تەڭەۋلەرمەن كوسىلگەنىن كورگەندە, توبەم كوككە جەتكەندەي بولدى. مۇندا مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ مارتەبەسىنىڭ جوعارى ەكەندىگىنە كوزىم جەتتى.
الەمنىڭ ەڭ تاڭداۋلى ۋنيۆەرسيتەتتەرىمەن دەڭگەيلەسە الاتىن بۇل وقۋ ورنىندا ءبىلىم الاتىن جاس ۇرپاق باقىتتى عوي دەپ ويلايمىن. بۇرىن «بولاشاق» باعدارلاماسىمەن شەت ەلدەردە وقىساق دەپ ارماندايتىن جاستار قازىر ءوز ەلىندە دە ءبىلىمنىڭ بيىك شىڭىنا جەتە الادى. «جاقسى وقىڭدار, ۇلكەن قالادا ءبىلىم الىڭدار» دەپ وتكەن اكەلەرىمىزدىڭ ءوسيەت-تىلەكتەرىنىڭ ءساتتى جۇزەگە اسۋىنا ءتاۋەلسىز ەلدە تولىق مۇمكىندىك جاسالعان. ينتەرنەتتىك جۇيە قاتتى دامىعان داۋىردە ساپالى ءبىلىم الۋ سانالى جاسقا قيىن ەمەس.
سانا كوزىمەن زامان تۇبىنەن سىر ۇقتىم.
ساباعى مىقتى ادامزات سالعان عۇرىپتىڭ.
كەلەشەك ۇرپاق, سەنىڭ قۇتىڭ مەن قۋاتىڭ
كەمەلدىگىندە ءبىلىمنىڭ,
سۇلۋلىعىندا رۋحتىڭ!
بايتاق قازاقستاننىڭ وقۋ ورىندارىندا وقىپ جاتقان جاستاردىڭ بويىندا وتانسۇيگىشتىك قاسيەتتىڭ قالىپتاسۋى – وتە ماڭىزدى. بۇگىنگى جاھاندانۋ جاعدايىندا ۇلتتىق ەرەكشەلىگىمىزدى, رۋحاني تابيعاتىمىزدى تازا ساقتاپ قالۋىمىز, باسەكەگە قابىلەتتى ەل بولۋىمىز – جاستاردىڭ كەمەل بىلىمىنە, سانانىڭ تاۋەلسىزدىگىنە بايلانىستى. ءوز تاريحىن ءبىلىپ, ءوز تىلىندە سويلەۋ, ءوز عۇرپىن ۇستاپ, ءوز ءدىنىن سىيلاۋ – ۇلكەن ءمادەنيەت. شەتەلگە شىعىپ, وقىپ كەلگەن جاستار مۇنى جاقسى بىلەدى. ءاربىر تۇلعا – ءوز ەلىنىڭ وكىلى. ولاي بولسا, ءبىز دە قازاق قالپىمىزدى ساقتاپ قالۋعا مىندەتتىمىز. قازاق بولۋ, قازاقتى ءسۇيۋ, قازاقستانعا قىزمەت ەتۋ – ءارى ماقتانىش, ءارى قۋانىش! بۇلبۇلداي اۋەز توككەن لاعىل تاڭدا, بۇل دۇعام جاماندىقتان ارىلتار ما؟ اق ۇلپا قار جاۋىپ تۇر! اق نۇرىڭمەن قازاقتى جارىلقا, اللا, جارىلقا, اللا! كۇلاش احمەتوۆا, اقىن, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى. تاراز.
