سۋرەتتەردى تۇسىرگەن ەرلان ومار
« ۇلى مۇرامىزدى ۇلىقتايتىن بۇگىنگى ۇلتتىق دومبىرا كۇنىمەن شىن جۇرەگىممەن قۇتتىقتايمىن. مەنىڭ جارلىعىممەن جىل سايىن وسى ايدىڭ جەكسەنبىسى دومبىرا كۇنى دەپ اتالاتىن مەرەكە بولدى. سول جارلىققا بايلانىستى تەك استانادا عانا ەمەس, قازاقستاننىڭ بارلىق تۇكپىرىندە, وبلىس ورتالىقتارىندا, قالالاردا, اۋداندار مەن اۋىلداردا دا بۇگىن ءدال وسىلاي دومبىرا مەرەكەسى تويلانىپ جاتىر. دومبىرا – قازاقتىڭ جانى, رۋحى, تاريحى, سالت-ءداستۇرى, بۇكىل ءبىتىم-بولمىسى دەپ ايتۋعا بولادى. ول ۇلى دالانىڭ توسىندە ەرتە زاماننان بەرى حالقىمىزبەن بىرگە جاساپ كەلە جاتىر. ءبىر كەزدەرى مايتوبەنىڭ تۇسىنان دومبىرانىڭ سۋرەتى بار تاڭبالى تاس تابىلعانىن ءبارىمىز بىلەمىز. عالىمدار ول سۋرەت بەرىسى 4 مىڭ, ارىسى 6 مىڭ جىل بۇرىن بەدەرلەنگەنىن دالەلدەپ وتىر.
ارال ماڭىندا دومبىرا ۇستاعان ادامنىڭ ءمۇسىنى ءبىزدىڭ داۋىرىمىزدەن 4 عاسىردىڭ مۇراسى بولىپتى. ال التايدان تابىلعان اتا دومبىرا ءبىزدىڭ داۋىرىمىزدەن 5 عاسىرعا تيەسىلى. التايدان اتىراۋعا دەيىن بۇكىل قازاقستاننىڭ دالاسى 4-5 مىڭ جىلدان بەرى وسى دومبىرانىڭ ءۇنىن ەستىپ كەلە جاتىر. ول بار قازاقتىڭ ءبىر ەكەنىن, قانىمىزدىڭ دا, جانىمىزدىڭ دا ءبىر ەكەنىن دالەلدەيتىن وتە ناقتى نارسە. موينىنا كونە تۇركى تاڭباسىمەن «جۇپار كۇي اۋەنى ءبىزدى سۇيسىندىرەدى» دەپ جازىلعان اسپاپ سوناۋ كۇلتەگىن زامانىنان بەرى كەلە جاتىر. ودان بەرگى قيلى زامانداردىڭ ءبارى دومبىرانىڭ كومەيىنەن كۇي بولىپ توگىلىپ, تاريحتان سىر شەرتەدى» دەدى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
ۇلتتىق اسپابىمىزدىڭ بۇگىندە زاماناۋي مۋزىكا ونەرىنە بەيىمدەلىپ, دۇنيە ءجۇزىنىڭ ساحناسىندا قازاق ونەرىن تانىتۋعا ۇلكەن ۇلەس قوسىپ كەلە جاتقانىن دا اتاپ وتكەن ەلباسى دومبىرانىڭ قاسيەتى مەن قازاق ومىرىندەگى ورنىنا ەرەكشە توقتالدى.
«تىڭداۋشىسىن جىگەرلەندىرەتىن توكپە كۇيلەر مەن سىرشىل شەرتپە كۇيلەر قازاقتىڭ تابيعاتىن تانىتادى. كۇمىس كومەي انشىلەرىمىز دومبىرانى قولعا الىپ, سايىن دالانى جاڭعىرتىپ, اۋەلەتىپ ءان سالعان. قاستەرلى اسپاپ بۇگىندە سيمفونيا مەن وپەراعا ءار بەرىپ, كلاسسيكالىق ونەردىڭ اجىراماس بولشەگىنە اينالىپ كەلەدى. ول – قازاقتىڭ برەندى مەن پاسپورتى, ەشكىمگە ۇقسامايتىن قايتالانباس كەلبەتى.
«دومبىرا – قازاق ءۇشىن جاي عانا مۋزىكالىق اسپاپ ەمەس, ودان الدەقايدا بيىك تۇرعان كيەلى قۇندىلىق. حالقىمىز دومبىراعا ۇكى تاعىپ, تورىنە ىلگەن, كۇيشىلەردى تورەدەي كۇتىپ, توبەسىنە كوتەرگەن. وسى يگى ءۇردىس قازىر دە جالعاسىپ كەلەدى. بۇگىن «قازاق ەلى» الاڭىنا جينالعان مىڭداعان كۇيشى سونىڭ ايعاعى. رۋحاني جاڭعىرۋعا بەت العان حالقىمىز قاسيەتتى دومبىرا مەن قۇدىرەتتى كۇيدى قانشالىقتى قادىرلەيتىنىن بۇكىل ەلگە, دۇنيەگە پاش ەتىپ وتىرمىز. وسى جەردە كۇمبىرلەگەن كۇيلەر ءبىزدىڭ بىرەگەيلىگىمىز بەن رۋحاني تۇتاستىعىمىزدى بىلدىرەدى. لايىم ءار ۋاقىتتا بىزگە جاراتقان بىرلىك بەرسىن. وسى كۇيدىڭ بىرلىگىندەي بىرلىك بەرىپ, ەلدىڭ بولاشاعىن جارقىن ەتسىن. بۇگىنگى شارا وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ قاسيەتتى دومبىراعا, ۇلتتىق ونەرگە دەگەن قۇلشىنىسىن ارتتىرا تۇسەدى دەپ بىلەمىن. ۇلتتىق دومبىرا كۇنى تاعى دا بارشامىزعا قۇتتى بولسىن!» دەدى مەملەكەت باسشىسى.
كەشە ەلورداداعى «قازاق ەلى» مونۋمەنتىنىڭ الدىنداعى الاڭدا 2000-نان اسا كۇيشىدەن قۇرالعان دومبىراشىلار وركەسترى ونەر كورسەتتى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قاتىسقان كونتسەرتتە وركەستر ديريجەرى ايتقالي جايىموۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن دومبىراشىلار «كوڭىل اشار», «اداي», «بالبىراۋىن», «ەركە سىلقىم», «سارىارقا» كۇيلەرىن ورىندادى. وركەستردىڭ ەڭ جاس مۇشەسى جەتىدە, ال ەڭ ۇلكەنى جەتپىس بەس جاستا.
كونتسەرتكە قاتىسۋشىلار ن.تىلەنديەۆتىڭ «اتا تولعاۋى», «ماحامبەت», دايرابايدىڭ كۇيى «دايراباي», سۇگىردىڭ «ىڭعايكوك», قۇرمانعازىنىڭ «سەرپەر», «سارانجاپ» داۋلەتكەرەيدىڭ «كوروعلى», «قىز اقجەلەڭ», دينانىڭ «16-شى جىل» كۇيلەرىن ورىندادى.
«ۇلت اسپابى – ۇلىق دومبىرانى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە مەرەكەلەۋ ەلدىڭ ەڭسەسىن كوتەرىپ, حالىقتىڭ رۋحىن وياتتى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن ول شارا گيننەسستىڭ رەكوردتار كىتابىنا كىرەتىندەي-اق بيىك دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىلدى دەۋىمىزگە بولادى. تەك ەلوردا ءتورىنىڭ وزىندە 2000 دومبىراشى ءبىر مەزەتتە «كوڭىلاشارمەن» كۇيدەن شاشۋ شاشقاندا شاتتانباعان قازاق قالماعان شىعار! گيننەسستىڭ رەكوردتار كىتابىنا كىرۋى كەرەك دەپ وتىرعانىم, ءبىز سوڭعى رەت 2013 جىلى اتىراۋداعى ستاديوندا 1000 ادامدىق وركەستر بولىپ بىرگە كۇي تارتقان ەدىك. ال كەشەگى كورىنىستەر ول وقيعانى ودان بىرنەشە ەسە دامىتىپ اكەتتى. دومبىرامىز داۋىرلەي بەرسىن, مەرەكە ۇزاعىنان بولسىن», دەيدى قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى ايگۇل ۇلكەنباەۆا.
ال بەلگىلى كۇيشى سەكەن تۇرىسبەك بولسا, ۇلتتىق ونەرىمىز ۇلىقتالىپ, دومبىرامىز دەربەس كۇندە تويلاناتىنى قازاق ءۇشىن شىن مارتەبە بولعانىن ايتادى.
«ەندى وسى ءۇردىستى ۇلكەن شەڭبەردە ۇلگى-ناسيحات قۇرالىنا اينالدىرۋدى قولعا العانىمىز ءجون. ەل-ەلدە, جەر-جەردە دومبىرا جاسايتىن شەبەرحانالاردىڭ جۇمىسىن جانداندىرىپ, ءتول اسپاپتى ءار ءۇيدىڭ شاڭىراعىنا قولجەتىمدى ەتۋىمىز كەرەك. دومبىرا ءدۇبىرى رۋحىمىزدى جانىپ, ەلدىگىمىزدى ەڭسەلى ەتتى», دەدى س.تۇرىسبەك.
سونداي-اق «قازاق ەلى» مونۋمەنتى الاڭىندا كيىز ۇيلەر تىگىلىپ, قولدانبالى ونەر بۇيىمدارىنىڭ كورمەسى جانە ءبىر كۇندىك دومبىرا مۋزەيى اشىلدى. ەكسپوزيتسياعا كەلۋشىلەر قۇرمانعازى, دينا, احمەت جۇبانوۆ, ماحامبەت, ءبىرجان سال, ەسباي بالۇستا ۇلى, اقان سەرى, اباي, جامبىل, قازانعاپ, سۇگىر اسپاپتارىن تاماشالادى.
باعاشار تۇرسىنباي ۇلى,
ميراس اسان,
«ەگەمەن قازاقستان»
