كەڭەستەگى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى گۇلجاحان بيمەندينا «جەر زاڭناماسىن جەتىلدىرۋ ءۇشىن 2018 جىلى 4 مامىردا قابىلدانعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە جەر قاتىناستارىن رەتتەۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى», اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ كوميتەتىنىڭ جەر قاتىناستارىن جانە جەرگە ورنالاستىرۋدى دامىتۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى جانار قارجانوۆا «جەر كوميسسياسىنىڭ جۇمىسى تۋرالى», قىزىلوردا وبلىسىنىڭ جەر قاتىناستارى باسقارماسىنىڭ باسشىسى شاحماردان قويشىباەۆ «جەر زاڭناماسىنا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلاردى اقپاراتتىق ناسيحاتتاۋ جۇمىستارىنىڭ بارىسى تۋرالى» دەگەن تاقىرىپتاردا باياندامالار جاسادى.
كەيىنگى كەزدەرى جەر شەتەلدىكتەرگە جالعا بەرىلەدى ەكەن دەگەن ءسوز ەل ءىشىن ۇرى يتتەي سۋماڭداپ كەزىپ ءجۇر. اتا-بابادان اماناتقا قالعان, ەل قورعاعان باتىرلاردىڭ قانىمەن سۋارىلعان قايران جەر ۇستاعاننىڭ قولىندا, تىستەگەننىڭ اۋزىندا كەتەدى ەكەن دەپ ويبايعا اتتان قوسىپ, ەل ءىشىن الاتايداي ءبۇلدىرىپ جۇرگەندەر كوپ.
جەر كوميسسياسىنىڭ جۇمىسىندا جاقسى جاڭالىقتار جەتەرلىك. بايانداماشىلار جەردى شەتەلدىك كاسىپكەرلەرگە بەرۋگە زاڭمەن تىيىم سالىنعاندىعىن ايتتى. شەكتى مولشەردەن اساتىن جەردى ءبىر قولعا بەرۋ دە توقتاتىلادى. ايتپەسە شەنىن, شەكپەنىن پايدالانىپ, ءوزىن قالادا تۇرسا دا اۋىلدىڭ بار جەرىن وزىنە قاراتىپ العاندار كوپ. كەيبىر كاسىپكەرلەر مال جايىلىمدارىن دا تولايىممەن ساتىپ العان. الدىنا سالعان بەس-التى مالىن باعارعا جايىلىم تاپپاعان اۋىلداعى اعايىننىڭ جانايقايىن جۋرناليستەر قاۋىمى اۋىق-اۋىق كوتەرىپ ءجۇر. نارىنقول سياقتى قىتاي مەملەكەتىمەن شەكتەسىپ جاتقان اۋداندا ورمان, توعاي تۋريستىك فيرمالارعا بەرىلىپ كەتىپ, شەكارا جاق بەلدەۋ اشىق قالعانى باق-تاردا دابىل رەتىندە كوتەرىلگەن ەدى.
جاڭا زاڭنامالىق اكتىلەردە ەندى وسىنداي ولقىلىقتارعا جول جوق. بىراق باياندامالاردى جاساعاندا قۇر اتتاي جەلگەن مارتەبەلى مەيماندار جەر ماسەلەسىنە بايلانىستى پروبلەمالارمەن كۇندەلىكتى بەتبە-بەت كەلىپ جۇرگەن ماماندار سۇراق قويعان كەزدە «ارىق اتقا قامشى اۋىردىڭ» كەبىن كيىپ, ءمۇدىرىپ قالا بەردى.
ماسەلەن, بەلگىلى ءبىر ازاماتتان مەملەكەت مۇقتاجدىعى ءۇشىن جەرى مۇلكىمەن الىنادى. ول ازامات جەكەگە العان جەرىن مەملەكەتكە وتكىزۋگە بەيىل, بىراق سونىڭ كولەمىندەي جەرگە ايىرباستاعىسى كەلەدى. جەر ساتۋعا, بەرۋگە موراتوري جاريالانعاندىقتان, اكىمدىك وعان قالاعان جەرىن اپەرە المايدى. جالعا الۋعا جەرىن وتكىزىپ وتىرعان ازامات باسقاسىنا ىقىلاستى ەمەس.
باياندامالار تاراپىنان ءۇي-ىرگەلىك باۋ-باقشا ءۇشىن ەندى 1 گەكتار جەر عانا بولىنەتىندىگى ايتىلدى. شيەلى اۋداندىق جەر قاتىناستارى ءبولىمىنىڭ باسشىسى نۇرلان مەڭلىباەۆ تاپ وسى مەزەتتە ءبىر ازاماتقا 7 گەكتار جەرگە باۋ-باقشا جاساۋعا قورىتىندى شىققانىن ايتادى. قاۋلى ءبىر كۇندە شىققاندىقتان, 1 گەكتارعا شەگەرۋدى زاڭ تالابى كوتەرمەيدى. قايتپەك كەرەك؟! ال قىزىلوردا وبلىسىندا جايىلىمدىق جەر جەتىسە بەرمەيدى. سوندىقتان قاراعاندى وبلىسىنان 590 گەكتار جايىلىمدى جالعا العان.
مەملەكەتتىك اكت قاراعاندى وبلىسىنىڭ يەلىگىندە بولعاندىقتان, ولار جالعا بەرۋ, سالىق تولەتۋ ماسەلەسىندە ءوز بيلىگىن جۇرگىزگىسى كەلەدى. قىزىلوردا وبلىستىق جەر قاتىناستارى باسقارماسىنىڭ ماماندارى بۇل شەشىممەن كەلىسكىسى كەلمەيدى. كىمدىكى دۇرىس؟
جيىندا وسىنداي پىكىرتالاستار كوبەيدى. شىنىن ايتۋ كەرەك, مينيسترلىكتەن كەلگەن ماماندار باياندامانى جاتىق وقىعانىمەن, قويىلعان سۇراقتارعا جارىتىمدى جاۋاپ بەرە المادى. ءبىردى ايتىپ بىرگە كەتتى. مۇنداي ماسەلەلەردىڭ ءالى دە كۇن تارتىبىنەن تۇسپەي وتىرعانىن ايتىپ جاقاۋراتتى. ورىسشا-قازاقشا ارالاستىرىپ بەرىلگەن جاۋاپتاردى تىڭداپ وتىرىپ, كوكەيىمىزدە وسى تۇسىندىرمەلىك كەڭەستىڭ وزىنە تۇسىندىرمەلىك كومەك كەرەك-اۋ دەگەن وي قىلاڭ بەردى.
جالپى, قىزىلوردا – ەلىمىزدەگى ەڭ قازاقى ايماق. جيىنعا قاتىسقان ادامدار تاراپىنان وزگە ۇلتتىڭ بىردە-ءبىر وكىلىن كورمەدىك. ال «اتامەكەن» ۇقپ قۇرىلىس دەپارتامەنتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ءنازيرا ۇسەنوۆا حانىم ءوزىن رەسەي ازاماتى سەزىنە مە, قايدام, مەملەكەتتىك تىلدە اۋزىنا ءبىر ءسوز العان جوق.
ءبىزدىڭ ءبىر قۋاقىلاۋ دوسىمىز بار ەدى. كاسىپكەر. سوزاق اۋدانىندا قۇرىلىس جۇمىستارىن جۇرگىزگەن. ەسەپ-قيساپ, اقشا بەرۋ ماسەلەسى تۋىنداعاندا بۋحگالتەر ايەلىنە: «تەك, ورىسشا سويلە. ايتپەسە, اۋىل ايەلدەرى انانى-مىنانى سۇراپ جاعادان الادى», دەپتى. رولگە ەنگەن ايەلى قازاقشا بىلمەيتىن راي تانىتقان. ورىسشا سويلەگەن. سويتسە, ىشتەگى زارىن شىعارا الماي كۇيىنگەن ايەلدىڭ ءبىرى: «سۇراعىم كوپ-اق. بىراق جەتكىزە الماي قور بولدىم عوي», دەپ وكىنىپتى. ۇسەنوۆا حانىمنىڭ الدىنا بارعان اۋىل ازاماتتارى دا وسى كۇيدى باسىنان وتكەرگەن شىعار. ءوز ءتىلىڭدى مەنسىنبەگەندە جات جارىلقامايتىنىن ۇعارداي بولدىق قوي.
ماسەلەنى بۇلايشا قابىرعادان قويعانىمىزعا كەلسەك, تۇسىندىرمەلىك كەڭەس قىزىلوردانىڭ بارلىق دەرلىك اۋدان, اۋىلدارىندا جۇمىس ىستەيدى. جەر – حالىقتىڭ تاعدىرى, كۇنكورىسى. بىلگىسى, تۇسىنگىسى كەلەتىن ماسەلەلەر كوپ. ايتارىن ايتا الماي, ءتىلىن شايناپ كەتپەسىن دەگەندىك قوي بىزدىكى. ال قىزىلوردادا باستالعان تۇسىندىرمەلىك كەڭەس رەسپۋبليكاداعى العاشقى جيىن ەكەن. سودان سوڭ بارلىق ايماقتاردا جالعاسادى. سوندىقتان جەر ماسەلەسىندە كوڭىلدە تۇيتكىل قالدىرمايتىنداي ناقتى جاۋاپتار كەرەك-اق.
باقتيار تايجان,
«ەگەمەن قازاقستان»
قىزىلوردا وبلىسى
