5-7 ماۋسىمدا ۆاتيكاندا جانە يتاليادا ساپاردا بولعان پارلامەنت سەناتىنىڭ توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بىرقاتار كەزدەسۋلەر وتكىزدى.
ق.توقاەۆ اۋەلى ۆاتيكاندا كيەلى تاقتىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى پەترو پارولينمەن كەزدەسىپ, حالىقارالىق كۇن ءتارتىبىنىڭ نەگىزگى ماسەلەلەرى بويىنشا كەلىسسوز جۇرگىزدى.
سەنات توراعاسى قازاقستان مەن ۆاتيكان اراسىنداعى ديپلوماتيالىق قاتىناستار ورناعان 26 جىلدا جوعارى دەڭگەيدەگى ءوزارا تولىق تۇسىنىستىك پەن سەنىمگە نەگىزدەلگەن سىندارلى ىنتىماقتاستىق قالىپتاسقانىن اتاپ ءوتتى. ريم پاپاسى يوانن پاۆەل ءىى-ءنىڭ 2001 جىلى استاناعا ساپارى تاريحي وقيعا بولدى. ق.توقاەۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل ساپار قازاقستاندىقتاردىڭ ءالى ەسىندە, كوپتەگەن ۇلتتار مەن كونفەسسيالاردىڭ, ونىڭ ىشىندە كاتوليك ءدىنىنىڭ وكىلدەرى ءۇشىن تۋعان جەرىنە اينالعان ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ ىشكى جانە سىرتقى ساياساتىنا جوعارى باعا رەتىندە سانايدى.
جەر اۋماعى الاقانداي عانا (0,44 كم2) بولعانىمەن, الەمدىك قاۋىمداستىقتا ۆاتيكان قالا-مەملەكەتىنىڭ جانە قولىنا زاڭ شىعارۋ, اتقارۋ, سوت تورەلىگى سياقتى ءوز ەلىندەگى بارلىق بيلىكتى شوعىرلانعان ريم پاپاسىنىڭ حالىقارالىق بەدەلى جوعارى. 1984 جىلى يتاليالىقتارعا ءدىن ەركىندىگى بەرىلدى. ولاردىڭ ىشىندە الەم بويىنشا ريم پاپاسىنىڭ ساياساتىن جۇرگىزەتىن 1,7 ميلليون ءدىن قىزمەتكەرى, 0,4 ميلليون سۆياششەننيك, ەكى مىڭنان اسا موناستىر بار. بۇعان قوسا ۆاتيكان الەمدىك قاۋىمداستىقتا كاسىپوداق, جاستار, ايەلدەر, باسقا دا ءدىني ەمەس ۇيىمدار اراسىندا دا ۇلكەن بەدەلگە يە. ونىڭ سىرتىندا ۆاتيكان باسشىلىعى قارۋلى قاقتىعىستار, جۇمىسسىزدىق, كەدەيشىلىكپەن, اشتىقپەن كۇرەس, تاعى دا باسقا الەمدەگى شەشۋى اسا كۇردەلى ماسەلەلەرگە ۇنەمى ارالاسىپ وتىرادى جانە الەمدىك قاۋىمداستىق ولاردىڭ پىكىرىنە قۇلاق اسادى. بۇل قىزمەتتەرىنە كەتەتىن شىعىندى ولار ءوز ەسەپتەرىنەن تولەيدى. ۆاتيكان التىن قورى 13 ميلليارد دوللاردى قۇرايتىن, دۇنيە جۇزىندەگى اسا باي مەملەكەتتەردىڭ ءبىرى سانالادى. وسى ايتىلعان ەرەكشەلىكتەر بۇل ەلدىڭ الەمدىك قاۋىمداستىق الدىنداعى بەدەلىن ەسەلەي تۇسەدى.
الەم قاۋىمداستىعى ريم پاپاسى يوانن پاۆەل II-ءنىڭ ورتالىق ازياداعى مەملەكەتتەر اراسىندا تەك قازاقستانعا مەملەكەتتىك ساپارمەن كەلۋىن ەكىجاقتى قاتىناستارداعى ەرەكشە تاريحي وقيعا رەتىندە قابىلدادى. تيىسىنشە, مەملەكەت باسشىسى ن.نازارباەۆ تا ۆاتيكانعا دوستىق پەن تۇسىنىستىككە نەگىزدەلگەن قارىمتا ساپارلارمەن بارىپ, استانا مەن ۆاتيكان اراسىنداعى مەملەكەتارالىق قاتىناستاردىڭ سەرپىندى دامۋىنا نەگىز سالدى. وسى ىنتىماققا نەگىزدەلگەن بايلانىستاردى اتاپ وتكەن ق.توقاەۆ, جاھاندىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ جانە دىندەر, مادەنيەتتەر مەن وركەنيەتتەر اراسىنداعى ۇنقاتىسۋدى جالعاستىرۋعا ەكى مەملەكەتتىڭ ۇستانىمدارىنىڭ جاقىندىعىن ايتا كەلىپ, بيىلعى 10-11 قازاندا استانادا ء«دىني كوشباسشىلار قاۋىپسىز الەم جولىندا» تاقىرىبى بويىنشا الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ VI كەزەكتى سەزى وتەتىنىن جەتكىزدى جانە مەملەكەت باسشىسى ن. نازارباەۆتىڭ ريم پاپاسى فرانتسيسككە ارنالعان الداعى فورۋمعا قاتىسۋعا شاقىرۋىن ۆاتيكاننىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى, كاردينال پەترو پارولينگە تابىس ەتتى.
قازاقستان استاناسىنا كەلۋگە جانە سەزگە قاتىسۋعا شاقىرۋ كاردينال پەترو پارولينگە دە بەرىلدى.
سونداي-اق كەزدەسۋ بارىسىندا پارلامەنت سەناتىنىڭ توراعاسى استانادا وتكەن ەكسپو-2017 كورمەسىنە بەلسەندى قاتىسقانى ءۇشىن كيەلى تاققا العىسىن ءبىلدىردى. حالىقارالىق كورمەدە «جالپى يگىلىككە ارنالعان ەنەرگيا: ورتاق ۇيىمىزگە قامقور» تۇجىرىمداماسىمەن قاتىسقان ۆاتيكان ەنەرگيا مەن تىرشىلىكتىڭ جاسامپازدىعىن پاش ەتە وتىرىپ, جاھاندىق ەنەرگيانى ادامزات يگىلىگى مەن بەيبىتشىلىك ىسىنە پايدالانۋعا, سونداي-اق ەنەرگيا كوزدەرى بارشاعا قولجەتىمدى بولۋى ءۇشىن بارلىق دىندەردى ىنتىماقتاستىققا شاقىرعان بولاتىن. ۆاتيكان پاۆيلونى قازىرگى كەزدەگى وزەكتى ماسەلەلەر مەن بارشا ادامزاتتىڭ بولاشاعى ءۇشىن تابيعات ۇيلەسىمى ماڭىزدى ەكەنىنە كاتوليك شىركەۋى باسا نازار اۋدارىپ وتىرعانىن كورسەتتى.
ءوز كەزەگىندە پەترو پارولين كيەلى تاقتى الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرى VI سەزىنە شاقىرعانى ءۇشىن العىس ايتتى. ول فورۋم الەمگە كەڭىنەن تانىمال بولا باستاعانىن اتاپ وتە كەلىپ, ۆاتيكان الداعى ۋاقىتتا دا بارلىق ءدىني نانىم-سەنىمدى ۇستانۋشىلار اراسىندا بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدى ورنىقتىرۋ جونىندەگى قازاقستان پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆتىڭ باستامالارىنا قولداۋ ءبىلدىرۋدى جالعاستىرا بەرەتىنىن ناقتىلادى.
قازاقستان سەناتىنىڭ باسشىسى سول كۇنى يتاليا سەناتىنىڭ توراعاسى ماريا ەليزابەتتا البەرتي-كازەللاتيمەن كەلىسسوز جۇرگىزدى.
ق.توقاەۆ ديپلوماتيالىق قاتىناستار ورناعان 26 جىلدا قازاقستان مەن يتاليا ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋدا جوعارى تابىستارعا جەتكەنىن اتاپ ءوتتى. يتاليا ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ ءۇشىنشى ساۋدا ارىپتەسىنە اينالدى, ءوزارا ساۋدا اينالىمىنىڭ كولەمى 10 ميلليارد دوللارعا جەتتى, 2006 جىلدان بەرى 10 جىلدا يتاليالىق تىكەلەي ينۆەستيتسيالار كولەمى 6 ميلليارد دوللاردى قۇرادى.
كەزدەسۋ بارىسىندا قازاقستاننىڭ كولىك-لوگيستيكالىق الەۋەتىنە جانە جىبەك جولىنىڭ جاڭا تۇجىرىمداماسىن ىسكە اسىرۋدا ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ نەگىزگى رولىنە باسا نازار اۋدارىلدى. ق.توقاەۆتىڭ پىكىرىنشە, قازاقستان مەن يتاليا ءبىر-بىرىنەن الشاق ورنالاسسا دا كولىكتەردىڭ دامۋىنىڭ ارقاسىندا ەكى ەل جاقىن ارىپتەس بولا الادى.
كەلىسسوزدەر قورىتىندىسى بويىنشا قارقىندى پارلامەنتارالىق بايلانىستاردى جالعاستىرۋعا ۋاعدالاستىققا قول جەتتى. م.ە.البەرتي-كازەللاتي قازاقستانعا ساپارلاپ كەلۋگە شاقىرۋدى قابىل الدى.
جالپى, ريم قازاقستانمەن ءوزىنىڭ ىنتىماقتاستىعىنا ستراتەگيالىق ماڭىز بەرەدى. بۇل ەكى ەل اراسىنداعى ەكونوميكالىق, مادەني بايلانىستاردىڭ ارتا تۇسۋىنە سەبەپشى بولىپ وتىر. ماسەلەن, يتاليا مۇنايعا دەگەن سۇرانىسىن كاسپي ايماعى ارقىلى شەشۋگە ۇمتىلادى. ساۋدا-ساتتىقتا قازاقستاننان مۇناي, تابيعي گاز, اسىل مەتالدار, مۇناي وڭدەۋ ونىمدەرى, مىس, مىرىش, باسقا دا ءتۇستى مەتالدار مەن ودان جاسالعان بۇيىمدار, قارا مەتالدار, ماقتا, حيميالىق ونىمدەر, قۇرىلىس ماتەريالدارى, ماشيناعا قاتىستى قۇرال-جابدىقتار ەكسپورتتالسا, يتاليادان كيىم-كەشەك, اياق-كيىم, جيھاز, جابدىقتار, تاماق ونەركاسىپ تاۋارلارى, كولىك, حيميا جانە فارماتسەۆتىك ونىمدەرى اكەلىنەدى.
ەكونوميكالىق بايلانىستار مەن ساۋدا-ساتتىق كولەمى جىل ساناپ ءوسىپ كەلەدى.
سەنات توراعاسى كەزدەسۋ بارىسىندا تولىمدى ەكونوميكالىق بايلانىستار تۋرالى ايتا كەلىپ, قازاقستان 2017 جىلى ەكى ەل اراسىنداعى ساۋدا اينالىمى 9,6 ميلليارد اقش دوللارىن قۇراعان يتاليانى ساۋدا ارىپتەستەرى اراسىندا قىتاي مەن رەسەيدەن كەيىنگى ءۇشىنشى ماڭىزدى ارىپتەسى رەتىندە تانيتىنىن ايتتى جانە بولاشاقتا ەكى ەل اراسىنداعى ءتيىمدى بايلانىستار ودان ءارى قارقىندى دامي بەرەتىنىنە ءۇمىتتى ەكەنىن جەتكىزدى.
ادىلبەك قابا
