كەشە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ كەزەكتەن تىس ءححىىى سەسسياسى ءوتىپ, كۇن تارتىبىندە وبلىستىڭ اكىمشىلىك-اۋماقتىق قۇرىلىسى قارالدى. وسى ارادا ءسال شەگىنىس جاساپ, كەشە ياعني سەيسەنبىدە جۇمىس كۇنىنىڭ العاشقى ساعاتىندا شىمكەنت قالالىق ءماسليحاتىنىڭ كەزەكتەن تىس ءححىح سەسسياسى وتكەنىن ايتا كەتەلىك. سەسسيادا وبلىس ورتالىعى تۇرعىندارىنىڭ سانى ءبىر ميلليونعا جەتۋىنە بايلانىستى شىمكەنت قالاسىنا رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالا مارتەبەسىن بەرۋ تۋرالى ۇسىنىس دەپۋتاتتاردىڭ قولداۋىنا يە بولدى. ءسويتىپ حالىق قالاۋلىلارى قالا اكىمدىگىمەن بىرلەسە تاريحي قۇجاتقا قول قويدى. بۇل قۇجات وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ قاراۋىنا ۇسىنىلدى. سەسسيا جۇمىسىنا قاتىسقان وبلىس اكىمى ج.تۇيمەباەۆ پەن قالا اكىمى ن.ساۋرانباەۆ قالا تۇرعىندارىنىڭ 1 ميلليونعا جەتۋىمەن قۇتتىقتاپ, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالا مارتەبەسى جاڭا مۇمكىندىكتەرگە جول اشاتىنىن اتاپ ءوتتى. «ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن بىرنەشە جىل بۇرىن شىمكەنتتى ميلليون تۇرعىنى بار ورتالىققا اينالدىرۋ باستاماسى كوتەرىلگەن بولاتىن. ەندى مىنە, سول ماقسات جۇزەگە اسىپ, قالا ەلىمىزدەگى ميلليون حالقى بار ءۇش مەگاپوليستىڭ بىرىنە اينالدى. ءبىزدىڭ سۇيىكتى قالامىزدىڭ ورنى ءوڭىر ءۇشىن عانا ەمەس, قازاقستان ءۇشىن دە ايرىقشا ماڭىزعا يە. ۇلى جىبەك جولىنىڭ بويىنداعى بۇل شاھاردىڭ تاريحى مەن تامىرى تىم تەرەڭدە جاتىر. ورتالىق ازياداعى سان عاسىرلىق عۇمىرى بار ساناۋلى قالالاردىڭ ءبىرى بولعان شىمكەنت, ەندى بىرەگەيىنە اينالۋ باعىتىنا ءتۇستى. مۇنىڭ بارلىعى بىزگە زور ماقتانىشپەن قاتار, ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى», – دەدى ج.تۇيمەباەۆ.
ءيا, شىمكەنتتىڭ ميلليونەر قالانىڭ قاتارىنا قوسىلۋ مۇمكىندىگى مول ەكەنىن ەلباسى بىرنەشە جىل بۇرىن ايتقان بولاتىن. ال وتكەن جىلى وڭتۇستىككە ساپارى بارىسىندا مەملەكەت باسشىسى شىمكەنت قالاسىنىڭ دامۋ جوسپارىمەن, جاڭادان بوي كوتەرىپ جاتقان «شىمكەنت سيتي» ىسكەرلىك جانە تۇرعىن ءۇي كەشەنىنىڭ قۇرىلىس جۇمىستارىمەن تانىسقان. سول ساپارىندا ەلباسى وڭتۇستىك ءوڭىرى بۇگىنگى تاڭدا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تۇرعىدان ءوسىپ, وركەندەپ كەلە جاتقانىن ايتا كەلە, وبلىس ورتالىعى شىمكەنت قالاسىنىڭ دامۋىنا دا مەملەكەت تاراپىنان جوعارى دەڭگەيدە كوڭىل بولىنۋدە ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
حالقى ميلليونعا جەتەتىن كۇننىڭ الىس ەمەستىگى دە ايتىلدى سول جولى. جالپى, شىمكەنت سوڭعى بەسجىلدىقتا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تۇرعىدان ورلەۋ مەن جاڭعىرۋدىڭ جاڭا كەزەڭىن وتكەرۋدە. قالانىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ تۇجىرىمداماسى شەڭبەرىندە اتقارىلعان ءىس از ەمەس. قالا اۋماعى كەڭەيىپ, شاھارعا 40-تان استام ەلدى مەكەن قوسىلعالى بەرى جۇمىس اۋقىمى دا ايتارلىقتاي ارتتى. باس جوسپارعا سايكەس, قالا شەكاراسى 3 ەسەگە ۇلعايدى.
ءيا, شىمكەنتكە قاتىستى جاقسى جاڭالىقتى دا ءبىرىنشى بولىپ ەلباسى جاريا ەتتى. مامىردا وتكەن Challenges Summit-2018 فورۋمىنىڭ جالپى وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستاندىق قالالاردىڭ دامۋى تۋرالى ءسوز قوزعادى. ينۆەستيتسيا ءۇشىن كۇرەسەتىن ەڭ جاقسى اقىل-ويلار, تەحنولوگيالار جانە وعان بارلىق قاجەتتى جاعدايلاردى جاسايتىن مەگاپوليستەر ءداۋىرى تۋاتىنىن اتاپ ءوتتى. «بىزدە بۇرىن ميلليونداعان حالقى بار ءبىر عانا قالا بولاتىن. ول الماتى. ال قازىر ونىڭ قاتارىنا استانا مەن شىمكەنت قوسىلدى. ەندى ەلىمىزدىڭ ءۇش قالاسىندا حالىق ميلليونعا جەتتى. بۇل پروتسەسس جالعاساتىن بولادى. سوندىقتان دا استانانىڭ 20 جىلدىعىن مەرەكەلەۋ اياسىندا 5 شىلدە كۇنى ۇلى جىبەك جولى بويىندا ورنالاسقان ەلدەردىڭ ءىرى قالالارىنىڭ فورۋمىن وتكىزۋ توسىننان قولعا الىنىپ وتىرعان جوق», – دەدى مەملەكەت باسشىسى. ايتا كەتەلىك, شىمكەنتتە عانا ەمەس, اۋدانداردا دا دەموگرافيالىق ءوسىم جوعارى. وسى ورايدا, بيىلعى اقپاندا سارىاعاش جانە ماقتاارال اۋداندارىنىڭ وكiلدi جانە اتقارۋشى ورگاندارى اۋدان اۋماعىن ءبولۋ جولىمەن اۋداندار قۇرۋ, ولارعا اتاۋ بەرۋ, اكىمشىلىك ورتالىقتارى مەن شەكارالارىن بەلگىلەۋ تۋرالى بiرلەسكەن شەشىمدەر قابىلداعان دا بولاتىن.
كۇن تارتىبىنە قويىلعان وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ ورتالىعىن تۇركىستان قالاسىنا كوشىرۋ, شىمكەنت قالاسىنا رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالا مارتەبەسىن بەرۋ جونىندەگى ۇسىنىس دەپۋتاتتار تاراپىنان قولداۋ تاپتى. سەسسيانى قورىتىندىلاعان وبلىس اكىمى قازاق ەلى ءۇشىن عانا ەمەس, ءيسى تۇركى الەمىنە ورتاق, قاسيەتتى تۇركىستاننىڭ تاڭدالۋىن حالىقتىڭ زور ىقىلاسپەن قابىلداعانىن جەتكىزدى. «مۇنى ءبىز تۇركىستان, كەنتاۋ قالالارىنىڭ شەكارالارىنا وزگەرىستەر ەنگىزۋ بارىسىندا تۇرعىندارمەن جۇرگىزىلگەن قوعامدىق تىڭداۋلار مەن وزدەرىڭىزبەن تالقىلاۋ بارىسىندا ايقىن سەزىنىپ وتىرمىز. اتالعان ماسەلە بويىنشا ۇكىمەت جانىنان قۇرىلعان ارنايى جۇمىسشى توپ قۇرامىمەن بىرلەسە ءبولۋدىڭ ەكونوميكالىق تيىمدىلىگىنە, ونىڭ وبلىستىڭ, شىمكەنت, تۇركىستان, كەنتاۋ قالالارىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا اسەرى جان-جاقتى تالداندى. جالپى 2017 جىلدىڭ قورىتىندىسىمەن شىمكەنت قالاسى حالقىنىڭ ءوسىمى 39 مىڭ ادامدى قۇرادى, ونىڭ ىشىندە كوشى-قون ەسەبىنەن 18 مىڭ اداممەن تولىقتى», دەدى ءوڭىر باسشىسى. جىلدان جىلعا قالانىڭ نەگىزگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەرىنىڭ ديناميكالىق ءوسىمى بايقالادى. ينجەنەرلىك-ينفراقۇرىلىممەن قامتىلۋ دەڭگەيى دە جوعارى. بۇل ورايدا وبلىس اكىمى اتالعان كورسەتكىشتەر شىمكەنت قالاسىنىڭ ەرەكشە مارتەبەسىن بەكىتۋگە تولىق مۇمكىندىك بەرەتىنىن ايتىپ ءوتتى. «قالاعا ەرەكشە مارتەبە بەرىلگەن جاعدايدا, قالا بيۋدجەتىنىڭ كىرىستەرى 72,1 ملرد تەڭگەگە, سۋبۆەنتسيا 13,4 ملرد تەڭگە كولەمىندە بولجامدانۋدا. الدىن الا ەسەپتەۋلەرگە سايكەس, شىمكەنت قالاسىنىڭ جەرگىلىكتى بيۋدجەتى 2025 جىلعا دەيىن سۋبۆەنتسيالىق بولىپ قالا بەرەدى. قالانىڭ شتاتى 229 بىرلىككە وسەتىن بولادى», – دەدى ج.تۇيمەباەۆ.
ايتا كەتەلىك, تاريحي دەرەكتەرگە جۇگىنسەك, 1932 جىلى قازاقستان اۋماعىندا 6 وبلىس, ونىڭ ىشىندە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى قۇرىلعان. ياعني, 1932 جىلعى 10 ناۋرىز وبلىستىڭ قۇرىلعان كۇنى بولىپ ەسەپتەلەدى. ال 1938 جىلى وبلىس تاعى دا اكىمشىلىك-اۋماقتىق وزگەرىستەرگە ۇشىرادى: ونىڭ قۇرامىنان العاشقىدا قىزىلوردا وبلىسى, ودان سوڭ 1939 جىلى جامبىل وبلىسى ءبولىنىپ شىقتى. 1962 جىلى ورتالىعى شىمكەنت بولىپ, وڭتۇستىك قازاقستان ولكەسى قۇرىلدى. ونىڭ قۇرامىنا شىمكەنت, جامبىل, قىزىلوردا وبلىستارى ەندى. 1964 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا «ولكە» جويىلىپ, شىمكەنت وبلىسى اتىن ساقتاپ قالا بەردى. 1992 جىلى 6 شىلدەدە جوعارعى كەڭەس قاۋلىسىمەن وعان بۇرىنعى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى اتى قايتارىلدى.
وبلىس ورتالىعىنىڭ تۇركىستانعا كوشىرىلۋىنە بايلانىستى قالا اۋماعىنداعى 12 ەلدى مەكەن كەنتاۋ قالاسىنىڭ قۇرامىنا وتەتىن بولادى. سونداي-اق وقو اۋماعىنان شىمكەنت قالاسى جەكە شىعارىلماق. سونىمەن جەرگىلىكتى ءماسليحات پەن اتقارۋشى ورگاننىڭ بىرلەسكەن شەشىمى زاڭ شەڭبەرىندە ءتيىستى ورىندارعا جولدانادى. ياعني وڭتۇستىكقازاقستاندىقتار ەندىگى شەشىمدى ەلوردادان كۇتەدى.
عالىمجان ەلشىباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
