كونستيتۋتسيا – كەمەل كەلەشەك كەپىلى

90-جىلدارى كەڭەس وداعى تاراپ, ەگەمەندىك ال­عان مەملە­كەت­تەر­دىڭ بار­لىعى ەلدىگىن قالىپ­تاس­تىرۋ جولىندا جاڭا كونس­تي­تۋ­تسيالارىن قابىلدا­دى. وسى مەم­لە­كەتتەردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇ­رى­لىس ءتاجى­ريبەسىنە زەر سال­ساق, بۇل اسا قار­قىندى ۇدەرىس ەكەندىگىن بايقاي­مىز. تاۋەلسىز مەم­لە­كەتتەردىڭ تو­لىققاندى قالىپ­تاسۋى جولىندا كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتىق جاڭ­عىرۋلارى بۇگىنگى كۇنگە دەيىن جال­عاسۋدا. بۇل سايا­سي-ەكونومي­كا­لىق جانە الەۋ­مەت­تىك رە­فورما­لار­­دىڭ جالعاسىپ جات­قان­دى­عى­مەن باي­لانىستى. ياعني, تاۋەل­سىز ەل­دەر شەرۋىنە ىلەسكەن قا­زاقستان دا وسى جولمەن ءجۇرىپ ءوتتى. 1993 جىلى كونستيتۋتسيالىق قۇقىق بويىنشا زاڭگەرلەر تو­بىن­دا بولىپ,  كونستيتۋتسيا جو­با­سىن دايىنداۋ بويىنشا جۇ­مىس ىستەگەنمىن. كەيىننەن, وسى سا­لادا بەلسەندىلىك تانىتقان مەنى جانە كونستانتين كولپاكوۆتى 1995 جىلى پرەزيدەنت نۇرسۇل­تان نازارباەۆ جاڭا اتا زاڭنىڭ جوباسىن جاساۋ ءۇشىن شاقىردى. ەكەۋمىز دە جاس ءارى كاسىبي زاڭ­گەر­لەرمىز. پرەزيدەنت ءبىزدى بارلىق مىندەتتەردەن بوساتىپ, قازاق­ستان­نىڭ جاڭا كونستيتۋتسياسىن جاساۋدا قولعابىس ءبىلدىرىپ, كو­مەك­شى بولۋدى تاپسىردى. ارينە, بۇل ىستە تاجىريبەلى سايا­­ساتكەر ءارى بەدەلدى قايراتكەر نۇر­سۇلتان ءابىش­ ۇلى نازارباەۆ بىزگە جول نۇسقاپ, قايرات­تان­دى­رىپ وتىردى. اتا زاڭ­نىڭ ءار بابىن ەلباسىمەن بىرگە ۇزاق تال­قىلاپ, ونىڭ ءار نور­ما­سى بويىن­شا پىكىرتالاس وتەتىن. ءوزى كۇن سايىن جاڭا ۇسىنىستار الىپ كەلىپ, ولاردى بىزگە تالداپ, سال­ماق­تاپ شىعۋدى ۇسىناتىن. كەيىن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوزىنىڭ «عاسىرلار توعى­سىن­دا» اتتى كىتابىندا وسى جاڭا اتا زاڭدى دايىنداۋ كەزىنە قا­تىس­تى: «جوعارعى كەڭەس تارا­تىل­عان سوڭ, كونستيتۋتسيا جوباسى جونىندەگى جۇمىسپەن مەن ناقتى جانە شۇعىل اينالىسا باستادىم. ونداي جاۋاپتى قىزمەتتى ويداعى­داي اتقارۋعا ماعان كومەكتەسكەن ادامدارعا ريزاشىلىعىمدى ايتا كەتكەن ءجون. ولار: ناعاشىباي شايكەنوۆ – زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور; باۋىرجان مۇحامەدجانوۆ, كونستانتين كولپاكوۆ – زاڭ عىلىمدارىنىڭ كان­دي­داتتارى. زاڭنىڭ ءار ءتۇرلى سالا­لارىنىڭ ماماندارى. ارقاي­سى­سى ءوز تاراۋلارىن زور جىگەرمەن جا­زىپ شىقتى», دەپ اتاپ كورسەتتى. پرەزيدەنتىمىزدىڭ ولاي دەيتىن ءجونى بار. ويتكەنى, بابالاردىڭ عاسىرلار بويى ارمانداعان مەملەكەتتىلىگىنە قول جەتكەن شاقتا ونى ۋىستان شىعارىپ الماي, ەلدىكتى نى­عايتىپ, تاۋەلسىزدىكتى تۇ­عىر­لان­دىرۋ جايى كوزى قاراقتى ەلجاندى ازامات ءۇشىن اۋىر مىندەت جۇكتەي­تىنى بەلگىلى. كونس­تي­تۋ­تسيانىڭ تا­راۋ­­لا­رىن جازعان زاڭ­گەر­لەردىڭ دەنى قا­زاق مەملەكەتىن كەلەسى عاسىرلاردا قۋاتتى ەل رەتىندە كورگىسى كەلدى. وسى ارمان-مۇراتتار الدىمىزداعى اق قاعاز­عا ەلدىڭ باس­تى زاڭىنىڭ باپ­تارى­نا اينالىپ ءتۇسىپ جاتتى. «جوبانى تالقىلاۋ ءۇشىن 11 ساراپشى تاعايىندادىم. كەيدە ءبىز كونستيتۋتسيا باپتارى ۇستىندە 12-14 ساعاتتان باس كوتەرمەي جۇ­مىس جاسادىق. ىسكە زور جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋ, ەشبىر بەدەلگە باس ۇرماۋ – باستى تالابىمىز بول­­دى. جوباعا ابدەن سىن كوزبەن قاراۋ­دى, قايتا-قايتا تالقىلاۋدى تالاپ ەتتىم», – دەپ تولعانادى ەل­باسى ءوز ەڭبەگىندە. بۇل ەلى­مىز­دىڭ سىن ساعاتىنداعى كەزى بولا­تىن. ەلباسىنىڭ سىندارلى ساياساتى مەن كورەگەندىگى ارقاسىندا ەلى­مىز­دىڭ بولاشاعىنا ايقىن دا اشىق  جول تارتىلدى. ويتكەنى, ءبىز­دىڭ كونستيتۋتسيامىز الەمدىك كونستيتۋتسيوناليزمنىڭ ۇزدىك جەتىستىكتەرىن قامتىدى. مازمۇنى جاعىنان بۇل ماڭىزدى قۇجات ال­دىڭعى قاتارلى دامىعان دەمو­كرا­تيالىق ەلدەردىڭ اتا زاڭ­دارى­مەن تەڭ ءتۇستى. جاڭا كونستيتۋتسيا شىعىس ح­ا­لىقتارىنا ءتان مەنتاليتەتتى ەسكەرە وتىرىپ, ەۋروپالىق-قۇقىق­تىق ءداستۇردى, باتىس دەموكرا­تيا­سىنىڭ وزىق ۇلگىسىن ءبىر قۇجاتقا بىرىكتىردى, ەلدىڭ قوعامدىق-ساياسي قۇرىلىسىن تۇبەگەيلى وزگەرتتى. مەملەكەتتىك, قوعامدىق-ساياسي ينس­تي­تۋتتاردىڭ نەگىزگى قاعيداتتارىن قالىپتاستىرىپ, ادام مەن ازا­مات­تىڭ كونستيتۋتسيالىق ءمار­تە­بە­سىن ورنىقتىرىپ, قوعامنىڭ نەگىزگى ساياسي جانە الەۋمەتتىك دامۋ باعىتتارىن ايقىندادى. وندا مەم­لەكەتتىلىك, ازاماتتىق, جەر, ءتىل, پرەزيدەنتتىك باس­قا­رۋ ءپىشىنى, قوس پالاتالى پارلامەنت, ۇكىمەت, سوت سالاسىن رەفورمالاۋ, كونس­تي­تۋتسيالىق سوت­تىڭ ورنىنا جاڭا مەملەكەتتىك ور­گان – كون­س­تي­تۋتسيالىق كەڭەس قۇرۋ تۋرالى نەگىزگى تۇجىرىمدى ماسەلەلەر تو­لىعىمەن شەشىمىن تاپتى. ال ءوز كەزەگىندە جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ جاڭا نۇسقاسىن جەتىلدىرۋگە وتان­دىق زاڭ عىلى­مى­نىڭ بارلىق الەۋەتى تار­تىل­دى. باسقا  دا ارالاس قوعامتانۋ سالاسىنىڭ بار­لىق ماماندارى, تاجىريبەلى سا­راپ­شىلار اتسالىس­تى. سونىمەن بىرگە, شەت ەلدەردىڭ دە  كونستي­تۋ­تسيالارى زەرتتەلدى. جوبا بويىن­شا وتە كوپ ۇسى­نىس­تار ەسكەرىلىپ, وعان وزگەرىستەر مەن تولىق­تىرۋ­لار ەنگىزىلدى. ءسويتىپ, 1995 جىلى 30 تامىز­دا قازاقستاندىقتار بۇكىل­حا­لىق­تىق رەفەرەندۋمدا قازاقستان كونستيتۋتسياسىنىڭ سوڭعى نۇس­قا­سىن جاقتاپ داۋىس بەردى.  رەفەرەندۋمدا داۋىس بەرۋگە 7 ملن.-نان استام ادامنىڭ قاتىسقانىن ەسكەرسەك, كونستيتۋتسيانىڭ نور­ما­لارى مەن ەرەجەلەرىن, قاعي­دا­تىن, باستاماسىن ءاربىر قازاق­ستان­دىق ءوز قالاۋىمەن, جۇرە­گى­مەن قولدادى دەپ ەركىن ايتا الا­مىز. وندا ەل تاريحىنداعى مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ جوعارعى وكى­لەتتى ورگانىن بەلگىلەۋ ءۇشىن «پارلامەنت» ۇعىمىن العاش رەت قولداندى. جالپى, قوس پالاتالى پارلامەنت فەدەراتيۆتىك مەملەكەتتەردە عانا بار. ۋنيتارلىق ەلدەر ءبىر پالاتالى پارلامەنتتەن تۇراتىنى – ونىڭ باستى ەرەكشەلىگى. قازاقستان ۋنيتارلى مەملەكەت بولا تۇرا, قوس پالاتالى پارلامەنت ينستيتۋتىن تاڭدادى. بۇل الەمدىك كونستيتۋتسيالىق قۇرى­لىس­تا جاڭا قۇبىلىس بولدى. قوس پالاتالى پارلامەنت زاڭ­دار­دىڭ ساپالى قابىلدانۋىنا قول جەتكىزەدى. پالاتالاردىڭ تال­قى­سىنان وتكەن زاڭ جوبالارى ءبىر پارلامەنتكە قاراعاندا ساپالى ءارى تەرەڭىرەك سارالاۋدان وتەتىنى انىق. سونىمەن قاتار, پارلا­مەنت­تىڭ كاسىبيلىگى دە ونىڭ باستى ەرەكشەلىگى بولىپ تابىلادى. نەگىزگى زاڭدا بەرىك تۇعىرناماسى قا­لانعان قازاقستاندىق پارلا­مەنتاريزمنىڭ قالىپ­تا­سۋى ەل­دىڭ جاڭا قۇقىقتىق ءجۇ­يە­سىنىڭ ىرگەتا­سىن بەكىتتى. وسى­لاي­شا, كونستي­تۋ­تسيامىزدا بەلگى­لەن­گەن تارتىپتە قابىلدانعان رەسپۋب­ليكا زاڭدا­رى حالىق­ارا­لىق ۇلگى­لەرگە ءساي­كەس كەلەدى. ونىڭ جەلىسىمەن ءبىر­ىڭ­عاي ۇلت­تىق زاڭنا­ما­لار قالىپ­تاس­تى. جال­پى, پوستكە­ڭەس­تىك مەم­لەكەتتەردىڭ كونس­تيتۋ­تسيا­لىق قۇ­رىلىسىنداعى ەرەكشە­لىكتەردىڭ ءبى­رى – بۇل جاڭا قوعامدىق قۇ­رى­لىستىڭ قالىپ­تاسۋى بولدى. تاريحي دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, ۇدايى دامىپ, جەتىلىپ, وزگەرىپ وتىراتىن مەملەكەتتىك قۇرىلىس پەن قوعام ءومىرى كونستيتۋتسيانىڭ دامۋىنا اكەلەدى. ال كونستي­تۋ­تسيالىق رەفورما – قوعام دامۋى تۇسىنداعى قاجەتتىلىك پەن بۇ­ق­ا­را­نىڭ قۇقىقتىق تانىمى دەڭ­گەيى­نىڭ تالابى بويىنشا ۇكىمەت ارەكەتى جانە ساياسي-قۇقىقتىق شە­شىم­دەردىڭ تىزبەگىمەن دۇنيەگە كەلەتىنى بەلگىلى. مىنە, وسىنداي ءومىر وتكەلدەرىنە وراي 1998 جىل­عى 7 قازاندا قازاقستان كونستي­تۋ­تسياسىنا وزگەرىستەر مەن تولىق­تى­رۋلار ەنگىزىلدى. جاڭا وزگە­رىس­تەر مەن تولىقتىرۋلار قوس پالاتا قىزمەتىنىڭ مەرزىمى, دەپۋ­تات­تار­دىڭ سايلانۋى, ۇكىمەت مۇشە­لەرى­نە قۇزىرەتى شەگىندە انا­عۇر­لىم كەڭ دەربەستىك بەرۋ, اكىم­دەر­دى سايلاۋ ءتارتىبىن بەكىتۋ ماسە­لە­ل­ەرىنە قا­تىس­تى بولدى.  قازاق­ستان ساياسي پار­تيالاردىڭ پروپ­و­ر­تسيو­نال­دى وكى­لەتتىك نەگىزىندە پار­تيا­لىق ءتىزىم بويىنشا ءماجىلىس سايلاۋىنا قاتىسۋىنا مۇمكىندىك جاسادى. ال وسى وزگەرىستەردىڭ جالعاسى ءىس­پەتتى 2007 جىلعى 21 مامىردا «قا­زاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونس­­تيتۋتسياسىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زا­ڭىمەن كونستيتۋتسياعا جاڭا ما­ڭىز­دى وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. ءويت­كە­نى, بىلە بىلسەك كونستيتۋتسيالىق دامۋ جوسپارلىلىق, بۇرىنعىمەن ساباقتاستىق, قوعامدىق قۇرى­لىس­تى ساتىلاپ, كەزەڭمەن جاڭعىر­تۋ­شى قاسيەتىمەن دارالانادى. دەمەك, كونستيتۋتسيالىق پروتسەسس پەن ساياسي رەفورمالار وسى اي­تىل­عان تالاپقا سايكەس كەلۋگە ءتيىس. سوندىقتان بۇل كونس­تي­تۋ­تسيا­لىق رەفورما كەزىندە نەگىزگى مەملەكەتتىك قۇرىلىم نۇسقاسى وزگەر­مەدى, بىراق كوپتەگەن تۇبەگەيلى ءوز­گەرىستەردى اكەلدى. بۇل ادام­زات­تىڭ تاريح سوقپاعىنان داڭعىل جو­لىنا تۇسكەن قازاق مەم­لە­كەتى­نىڭ كەرۋەنىن جىلدامداتتى. الاي­دا, بۇل رەفورما دا نەگىزگى زاڭدى ءوز­گەرتۋمەن شەكتەلىپ قالمادى. پارلامەنت «قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى تۋرالى», «قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى جانە ونىڭ دەپۋتاتتارىنىڭ مارتەبەسى تۋرالى», «قازاقستان رەسپۋب­لي­كا­­سىنىڭ ۇكىمەتى تۋرالى», «قا­زاق­ستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋ تۋرالى» بىرقاتار كونستي­تۋ­تسيالىق زاڭدارعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزدى. ازاماتتاردىڭ قۇقىعىن قور­عاۋ بۇرىنعى كەڭەستىك كونس­تي­تۋ­تسيالارىمىزدا دا ايتىلىپ كەلدى. بىراق, وكىنىشتىسى سول, ولار تەك قاعاز جۇزىندە بولعان ەدى. ەندى, مىنە, ازاماتتاردىڭ كونستي­تۋ­تسيا­لىق قۇقىعىنىڭ قورعالۋىنا مەم­لەكەت تاراپىنان كوپ ءمان بەرىلىپ, ىسكە استى. كونستيتۋتسيا بويىنشا ادام قۇقىقتارى مەن بوستان­دىق­تارى تانىلادى جانە ولارعا كەپىلدىك بەرىلەدى. اركىمنىڭ ءوز قۇ­قىق­تارى مەن بوستاندىقتارىن سوت ارقىلى قورعاۋعا قۇقىعى بار. زاڭ مەن سوت الدىندا جۇرتتىڭ ءبارى تەڭ. سونىڭ ءبىر باعىتى كونس­تيتۋتسيالىق نورمالار ارقىلى ەل­دە ورناعان ساياسي تۇراقتىلىق قازاقستان ەكونوميكاسىن اۋقاتتى شەتەل ينۆەستورلارىنا تارتىم­دى ەتىپ كورسەتتى. وتاندىق ين­دۋس­تريانىڭ دامۋىنا قاجەتتى كا­پيتالدىڭ قاينار كوزى وسى شەتەل ينۆەستيتسيالارىمەن بىرگە كەلدى. ءبىز شەتەلدەن كەلگەن ينۆەستي­تسيا­نى الىپ قانا قويماي, ولاردىڭ قارجىنى باسقارۋ مەنەدج­مەنتى­نىڭ وزىق ءداستۇرىن دە قىسقا ۋاقىت ىشىندە ءوز بويىمىزعا سىڭىردىك. قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدە اتا زاڭى­­مىز جانە ۇلتتىق زاڭناما­مىز ادامدار ءۇشىن عانا جۇمىس ىستەپ تۇرعان جوق, ول ادامداردىڭ شى­عار­ماشىلىق, جاسامپازدىق قۋا­تىن كۇشەيتىپ, كاسىپكەرلىككە شا­بىت­تاندىرۋدا. بۇل سوزىمىزگە دالەل بولارلىقتاي, قازاقستان رەسپۋب­لي­كاسى ۇعا اكادەميگى, زاڭ عىلىم­دارىنىڭ دوكتورى سۇلتان سار­تاەۆ­تىڭ «ءبىز كونستيتۋتسيالىق كە­ڭىس­تىكتە ءومىر سۇرۋدەمىز», – دەگەنى بار. ال ەلىمىزدىڭ گەوگرافيالىق ور­نالاسۋى جاعىنان ورتالىق اي­ماعىنداعى سارىارقا اتتى سايىن دالا توسىندە سالىنعان سۇلۋ شا­ھار – استانامىز قازاق حالقى­نىڭ تاۋەلسىزدىك تۇسىندا قول جەتكىزگەن جەتىستىگىنىڭ كەلبەتى, جاسام­پاز­دى­عىنىڭ سيمۆولى بولىپ تابىلادى. ايتا بەرسە, جيىرما جىلدا تىن­دى­رىلعان ءىس كوپ. تمد ەلدەرى ءىشىن­دە ءبىرىنشى بولىپ ەكونوميكالىق رە­فورمالاردى قولعا الدىق. كاسىپ­كەر­لىككە مەملەكەت تاراپىنان قار­جىلىق قانا ەمەس, اكىمشىلىك ساتى­لار­دى قىسقارتۋ ارقىلى جانە قۇ­قىقتىق نورماتيۆتىك قۇجاتتاردى جەتىلدىرۋ ارقىلى قولداۋ كور­سە­تىلدى. كەدەندىك وداق جۇمىس ىستەي باستاعان تۇستا قازاقستاننىڭ بيزنەسكە جاساعان قامقورلىعىن سەزىنگەن كورشى ەلدەردىڭ كاسىپكەرلەرى ءوز بيزنەستەرىن قازاق جەرىنە كوشىرۋگە اسىعۋى – وسىنىڭ ناقتى ايعاعى. ءىرى ءوندىرىس وشاقتارى ىسكە قوسى­لىپ,  كاسىپورىندار جەرگىلىكتى حا­لىق­تى جۇمىسپەن قامتۋدا. بۇل قا­زاقس­تان­دىقتاردىڭ بولاشاعى جار­قىن ەكەنىن تاعى دا ءبىر ايعاقتايدى. ەندى بولاشاقتا قازاق­ستان­نىڭ كونستيتۋتسيالىق دامۋى مەن وزگەرۋى ۇلتتىق مەملەكەتتىڭ ارقا­لا­عان مىندەتتەرىن شەشە الاتىن كونستيتۋتسيالىق پرينتسيپتەرمەن جانە مەملەكەتتىك-قۇقىقتىق ينس­تيتۋتتارمەن تىعىز بايلانىستى بولماق. ەلىمىز مۇشە بولعان كەدەن وداعىنىڭ دامۋىنداعى ماسە­لە­لەردىڭ ءرولىنىڭ ماڭىزى ارتا تۇسپەك. ۇلتتىق دەڭگەيدەن جوعا­رى تۇراتىن ۇيىمدار قۇرۋ كەزىندە كونستيتۋتسيالىق زاڭدىلىق ءما­سەلەلەرى وزەكتى بولادى. ال ءوز كە­زەگىندە كونستيتۋتسيالىق زاڭ­دى­لىقتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ ماڭىز­دى تەتىكتەرى كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ قىزمەتىن ءتيىمدى ەتۋ بولىپ تابىلادى. ەلباسى اتا زاڭنىڭ دايىن­دالۋى بارىسىندا ساياسي كورە­گەن­دىلىكپەن: «مەن جۇمىس بارىسىندا قوعامنىڭ ءبىر ورنىندا تۇرماي­تى­نىن, جاڭا سان قيلى ساپالىق دەڭ­گەيلەرگە كوتەرىلەتىنىن, كەز كەلگەن مەملەكەتتىك شەشىمدەر مەن قۇجات­تار دا ەرتە مە, كەش پە, ءبارىبىر ۋا­قىت تالابىنان قالىپ قوياتىنىن ويلادىم. ونداي كەپتەن قوعام مەن مەملەكەت ومىرىندە بولىپ جاتقان شىن وزگەرىستەردى بەينەلەۋگە ءتيىستى كونستيتۋتسيانىڭ دا قاشىپ قۇتىلا المايتىندىعى داۋسىز. سوندىقتان دا كەز كەلگەن ەلدەگى كونستيتۋ­تسيا­لىق پروتسەسس كونستيتۋتسيانىڭ قا­بىل­دانۋىمەن توقتاپ قالمايدى. الەۋ­مەتتىك-ەكونوميكالىق جانە سايا­سي پرو­تسەستەردىڭ قۇقىقتىق كەپىلدەمەسى قوعامداعى وزگەرىستەر قارقىنىنا ىلەسىپ قانا قويماي, العا وزىپ وتى­رۋ­عا ءتيىستى», – دەپ جاڭا داۋىردە, سوتسياليستىك قۇرى­لىستان ەركىندىككە بەت العان قازاقستاننىڭ احۋالىن سۇڭعىلا تۇيسىكپەن سەزىنە وتىرىپ, الەمدىك جاھاندانۋ پروتسەسىنىڭ قار­قىن الىپ, ەرتەڭدى بولجاۋ ب ۇلىڭ­عىرعا اينالعان تۇستا, الداعى ۋا­قىت­تا ءىرى رەفورمالار مەن قوعام­دا­عى ءوز­گە­رىستەردىڭ بولاتىنىن, وعان الدىن الا دايىن بولۋ كەرەكتىگىن ءدال بولجاپ بەردى. سول راس ەكەن. ەندى, مىنە, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 20 جىلدىعى مەرەيتويى تۇسىندا مەن سول ءبىر ۇيقىسىز, تولعانىسپەن ءوت­كەن كەزەڭدەردى اسا ءبىر جىلى­لىق­پەن ەسكە الامىن. قازاق ەلىنىڭ تاع­دى­رى تالقىعا تۇسكەن شاقتا ەل­با­سى­مەن بىرگە عاسىرلارعا جۇك بولار اۋىر ەڭبەكتىڭ سالماعىن كوتەرى­سۋگە قوسقان ۇلەسىم ءۇشىن تاع­دى­رى­ما ريزامىن. ويتكەنى, تاۋەل­سىز­دىكتىڭ 20 جىلىندا قازاق مەم­لە­كەتىنىڭ قول جەتكىزگەن تولا­عاي تا­بىس­­­تارى­نىڭ ءبارى ەلبا­سىمىز ن.نا­­زار­باەۆ­تىڭ اتقارعان ايرىقشا ەڭبەگىمەن كەلگەنى ءمالىم. ءىرى رەفورمالار مەن سەرپىندى ءوز­گەرىس­تەردىڭ ارقايسى­سىن­دا ەلبا­سى­نىڭ قايتالانباس قول­تاڭ­باسى جا­تىر. سونىڭ نەگىزىندە عانا قازاق­­ستان­نىڭ دەموكراتيالىق, زا­يىر­لى, قۇقىقتىق مەملەكەتكە اي­نا­لۋى ءۇشىن عاسىرلارعا جۇك بولار قى­رۋار ىستەر اتقارىلدى دەمەكپىن. باۋىرجان مۇحامەدجانوۆ, پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى.