تاۋەلسىزدىكتىڭ تاريحي تۇجىرىمداماسى

ءبىز قازاقستان رەسپۋب­لي­كاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىل­دى­عى تۋ­را­لى دەكلاراتسيا قا­بىل­دادىق! ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ قاسيەتى مەن باعاسىن سەزىنە العان اركىم بۇل دەك­لاراتسيانىڭ قاجەتتىلىگىن دە, قۇندىلىعىن دا جان جۇرەگىمەن ءتۇي­­سىنە الاتىنى حاق. جيىرما جىل­دىق تاريحى بار تاۋەلسىز قا­زاق­ستاننىڭ ەكى ون جىلدىقتاعى تا­بىستى كەزەڭىنە, قۇتتى بولعان قادامىنا ساياسي باعا بەرۋ ار­قى­لى پارلامەنت سەناتى بارلىق قا­زاق­ستان­دىقتار مەن الەمدىك قوعا­م­داس­تىقتىڭ ايتىپ جۇرگەن وي-ءپى­كىرلەرىنىڭ, بەرىپ وتىرعان با­عا­لارىنىڭ تاريحي قورى­تىن­دىسى مەن تۇجى­رىم­دا­ما­سىن جاسادى دەۋگە ابدەن بولادى. بۇل جيىرما جىل – قا­زاق­­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭ­­عىش پرە­زيدەنتى نۇر­سۇل­تان ءابىش­ ۇلى نازارباەۆتىڭ «ەندى ءبىز­دىڭ ەل اتقا قونادى, ءدۇيىم ءدۇ­نيە­نىڭ قانداي ءدۇبىرلى دو­دا­سىنا دا تايسالماي ءتۇسىپ, كىم-كىم­مەن دە جال­تاقسىز جارى­سا­تىن بولا­دى», – دەگەندى تاۋەل­سىز­دىگىمىزدى جا­ريا­­لا­عان توق­سا­نىنشى جىلدارى, كە­ڭەس­تىك جۇيە­نىڭ ىدىراعان ءداۋى­رى­نىڭ الاسا­پى­راندى دا اۋمالى-توك­پەلى كەزەڭىندە نارتاۋەكەل ءۇمىت­پەن جاس­قانباي ايتا ءبىلىپ, تاريحتىڭ اسا قىسقا مەرزىمىندە قازاق ەلىن ەكو­نو­ميكاسى قۋات­تى, الەۋەتى جو­عا­رى الەمنىڭ دا­مىعان وركەنيەتتى ەل­دەرى­نىڭ قا­تارىنا قو­سا العان دانا­لىعى مەن دارا­لىعىنىڭ, كەمەلدىلىگى مەن كە­مەڭ­گەرلىگىنىڭ بەلگىسى, ەرلىگى مەن ءور­لى­گىنىڭ جەڭىسى! بۇل جيىرما جىل – ەلباسى­نىڭ حح عاسىردىڭ تاۋقىمەتى مەن قاسى­رە­تىن دە, ءتۇرلى زاردابى مەن ءناۋ­باتىن دە كوپ تارتقان تۋعان حال­قىم­دى الۋان-الۋان اسۋلاردان امان الىپ وتسەم ەكەن, سول تۋعان ەلىمدى ءححى عاسىردىڭ, جاڭا ءداۋىر­­دىڭ جاق­سىلىعىنا ىلەستىرىپ جىبەرسەم ەكەن دەگەن ءبىر عانا ارمان-مۇددە تولعان­دىرعان, وسى ءبىر وي­لار عانا مازا­سىز­دان­دىر­عان, «ءدۇ­نيە­دە تاۋەلسىز مەنىڭ قا­زاق ەلىم بار» دەگەندى ايتا ءجۇرىپ, جول ءجۇ­رىپ, اسپان ۇشىپ, قۇر­لىق ارالاپ, كونتينەنتتەر كەزگەن قا­يىرلى سا­پارى, الاڭ كوڭىل­مەن م­ا­زا­سىز كۇن كەشىپ, ءتۇن ۇيقى­سىن ءتورت ءبولىپ, ءوز حالقىنا ادال قىز­مەت ەتىپ, پەرزەنتتىك تە پرەزيدەنتتىك تە پا­رى­زىن ادال اتقارىپ جۇزەگە اسىرا بىلگەن ەردىڭ ارمانى! بۇل جيىرما جىل – كەشەگى «اق­تا­بان شۇبىرىندى, القاكول سۇ­لامادا» ۇلى قۇل, قىزى كۇڭ بو­لىپ «ەلىم-ايلاپ» شۇبىرىپ زار­لا­عان ەلدىڭ, حالقىمدى وتىرىق­شى ەل قىلا المادىم, قالا سالىپ بەرە المادىم دەگەن حان ابى­لاي­دىڭ, توڭكەرىستىڭ تاۋقىمەتىن تار­تىپ, اقتار كەلىپ اتىن العان, قى­زىل­دار كەلىپ نامىسىن قورلاعان شاراسىز ەلدىڭ, «اسىرا سىلتەۋ بول­­ماسىن, اشا تۇياق قالماسىن» دەپ ۇران سالا ءجۇرىپ قولدان جا­سالعان اشارشىلىقتى كورگەن قاي­مانا قازاقتىڭ, دەربەس بيلىگىن الا الماي, ازاتتى ەل بولا الماي, قارا باستارى ايداۋعا ءتۇسىپ, حا­لىق جاۋى دەگەن جالامەن قۇربان بو­لىپ كەتە بارعان ەرلەردىڭ زار مۇڭ­د­ى كوز جاستارىنىڭ يگەنى, ءتاڭىردىڭ جارىلقاعانى! بۇل جيىرما جىل – ءوزىمىز ءوز, ەلىمىز ەل بولعالى ءوز ەركىمىزبەن, ءوز تاڭداۋ قالاۋىمىزبەن, ەل­با­سى­نىڭ ەل بولاشاعىن كەڭى­نەن ءپىشىپ, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تا­مى­رى تەرەڭى­نەن تارتسىن, سول تاۋەل­سىز ەلدىڭ ءىر­گە­تاسىن حالقىم ءوز قولىمەن قا­لاپ, ۋىعىن دا ءوزى تىكسىن, شا­ڭى­را­عىن دا ءوزى كوتەر­سىن, ءسويتىپ, قازاق دەگەن ەلدىڭ قولىنان ءبارى دە كەلەتىندىگىن دۇنيە جۇرتى ءبىلسىن دەگەن ىزگى ءبىر كەمەل ويلى ارمان-ءمۇد­دە­مەن ۇلان-عايىر ۇلى دالا­نىڭ ۇلى وزەگى ەسىلدىڭ بويىنا ەل قوندى­رىپ, تاڭدانباستى تاڭدان­دىرىپ, تامسانباستى تامسان­دى­رىپ سايا­لى دا ايالى بايتەرەگى بار, الەمگە ايبىن, ءوز جۇرتىنا ايدىن اقور­دا­لى – استانا قالاسىن سالىپ, ەلوردامىز ادامزات تىرشىلىگى جا­را­تىلعاننان بە­­رى ەش ۋا­قىت­تا ءبىر-بىرىمەن قا­را­ما-قارسى وتى­رىپ تىلدەسۋدى بىلمەگەن الەم­نىڭ ءتۇر­لى ءدىن­دەرى مەن كون­فەس­سيا­لارى جەتەكشىلەرى مەن وكىل­­دەرى­نىڭ با­سىن قو­­سىپ كەلە جات­قان, ەۋ­رو­پا­دا­عى قاۋىپسىزدىك ءجا­نە ىنتى­ماق­تاس­تىق ۇيىمى­نىڭ ءسامميتىن ءبۇ­كىل مۇ­سىل­مان, بۇكىل تۇركى الە­مىندە تۇڭ­عىش بو­لىپ ءوت­كىزە ال­عان, ادامزاتتى جا­ھان­دىق قاۋىپ پەن قاتەردەن ساق­تان­دىرىپ, سول ءۇشىن ءتۇرلى با­تىل دا ايقىن وي ايتىپ, ناق­تىلى قادامدار جاساپ, جەر شا­رىن مەكەن ەتكەن بار­لىق حا­لىق­تار­دىڭ ءۇمىت­­تى دە رۋ­حا­ني اس­تا­نا­سىنا اي­نال­دى­رىپ, اس­قاقتاپ, اس­قار بيىك­تىك­تىڭ شى­ڭى­نا شىق­قان شاعىمىز. بۇل جيىر­ما جىل – ەل­باسى مەن ءوز ەلى­نىڭ بىرگە ءجۇرىپ وتكەن ارقيلى كەزەڭدەرى مەن ءوت­كەلدەرى, تار جول, تايعاق كەشۋلەرى مەن ءۇمىتتى بو­لاشاققا ۇمتىلىس­تارى, الىن­عان اسۋلارى مەن شىق­قان بيىكتەرى, جەمىستى جەڭىستەرى مەن الەم ال­دىنداعى ابىرويلى بەلەستەرى! مىنە, دەكلاراتسيا تاۋەلسىز ەل­دىڭ بۇگىنگى جانە كەلەر ۇرپاعىنا وسى ءبىر اسقاق ويلاردى ايتادى. سول ويدى ايتۋ ارقىلى ەل تاۋەل­سىزدىگىنەن اسقان قۇندىلىق جوق ەكەندىگىن مالىمدەيدى, ەلباسىنىڭ ەرلىگىن ايگىلەيدى, تالاي دا تالاي ءبىر شايقالار تۇستا دا سىر بەرمەگەن ەل بىرلىگىن ساقتاۋدى امانات­تاي­دى دا, بارلىق قازاقستان­دىق­تاردى سەنىمدى بولاشاققا باعىت­تايدى. سول سەنىمدى بولاشاققا دە­گەن حالقىمىزدىڭ ايقىن باع­دارى, ەل دامۋىنىڭ مەجەلى باع­دار­لا­ماسى بار ەكەندىگىن ايتادى. بىزدە دە ايتار بار! بىزدە دە الەمگە نۇسقا بولارلىق ۇلگى مەن ونەگەلى ىستەر بار! ويتكەنى, ءبىز تاۋەلسىزدىكتىڭ جيىرما جىلدىق مەرەيتويىنا جاڭا عاسىرداعى ءبا­سە­كەگە قابىلەتتى ەكونوميكاعا نەگىز سالىپ بەرە الاتىنداي ءسۇيسى­نەر­­لىك تابىستارمەن كەلىپ وتىرمىز! دەكلاراتسيادا قازاقستان رەس­پۋبليكاسىنىڭ رەفەرەندۋم ءوت­كى­زۋ ارقىلى قابىلداعان كونستي­تۋ­تسيا­سى ەلىمىزدىڭ تابىستى دامۋى­نىڭ قۇقىقتىق ىرگەتاسى بولا ال­عان­دىعى اتاپ كورسەتىلەدى دە, وسى كونستيتۋتسيانىڭ قابىلدانۋىمەن ەگەمەندىكتىڭ ساياسي-قۇقىقتىق نەگىزدەرى قالانىپ, ادام, ونىڭ ءومى­رى, قۇقى مەن بوستاندىعى ەڭ جو­عا­رى قۇندىلىقتار بولىپ تانىل­عان­دىعى مالىمدەلىپ وتىر. قازاق­ستان­دىق قوعامنىڭ ماتەريالدىق جانە رۋحاني ءومىرىن جاڭعىرتۋدىڭ بەلگىلەنگەن ستراتەگيالىق ماقسات­تارى مەن مىندەتتەرىن جۇزەگە اسى­رۋعا ىقپال ەتەتىن قوعام مەن مەملەكەتتى ۇيىمداستىرۋدىڭ وزەك­تى قا­عي­داتتارى مەن نەگىزى بەكىتىلىپ, ول ورنىقتىرىلدى. ساياسي دامۋ­دىڭ ۇلت­تىق مۇددەلەرى مەن الەم­دىك ءۇر­دىستەرى ەسكەرىلگەن ساياسي قۇرىلىم­نىڭ دەربەس ۇلگىسى جا­سالدى. ەلىمىزدە كونستيتۋتسيالىق ەۆو­ل­يۋ­تس­يالار جانە قۇقىقتىق جۇيەنى ساتىلاپ, كەزەڭ-كەزەڭىمەن رەفور­مالاۋدىڭ ناتيجەسىندە مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ تەڭگەرىمدى جانە ءتيىمدى جۇيەسى قالىپتاستىرىلدى دا, ول مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ زاڭ شى­­عا­رۋشى, اتقارۋشى جانە سوت تار­ماق­تارىنا ءبولىنۋ قاعي­دات­تارىنا ءساي­كەس جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. پرەزيدەنتتىك ينستيتۋت مەم­لەكەتتى باس­قارۋداعى جۇيە ءتۇزۋشى ءرول اتقا­رۋ­دا. رەسپۋبليكا پرەزيدەنتى كونس­تي­تۋتسيانىڭ سەنىمدى كەپىلى, ەلدى جاڭ­عىرتۋدىڭ باستاماشىسى جانە سونى ىسكە اسى­رۋشىسى بو­لىپ سانالا­تىن­دىعى جايىندا دەكلاراتسيا جول­دارىندا ايقىن اي­تىلىپ وتىر. قازاقستاننىڭ دامۋى ستراتە­گيا­لىق جوسپارلار مەن باع­دار­لامالار نەگىزىندە جۇزەگە اسى­رى­لىپ كەلە جاتقاندىعى جانە دە سو­لاردىڭ ىشىندە بارلىق قازاق­ستان­دىقتاردىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىن, قاۋىپ­­سىزدىگى مەن ءال-اۋقاتىن جاق­سارتۋدى قامتاماسىز ەتۋگە با­عىت­تالعان «قا­­زاق­ستان-2030» پرە­زيدەنتتىك سترا­تەگيا باستى ورىن الىپ وتىر­­عاندىعىنا ورىندى با­عا بەرىلدى. ەلباسىنىڭ قازاق­ستان­نىڭ وزىندىك دامۋ جولىن ءساتتى قالىپتاس­تاس­تىرا ءبىلۋى ءبىز­دىڭ بار تابىس­تارى­مىزدىڭ باستى ءبىر كەپىلى بولىپ وتىرعاندىعى دا داۋ تۋعىزبايتىن كۇدىكسىز اقي­قات. سونان دا بولار ەل دامۋى­نىڭ العا قويىلعان مىندەتتەرىن جوسپارلى تۇردە جانە بىرتىندەپ ىسكە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن باستى ايقىندىقتارى مەن با­سىم­دىقتارى ەلىمىزدىڭ باعدار­لا­ما­لىق نەگىز قۇرايتىن قۇجات­تا­رىن­دا جانە ەلباسىنىڭ جىل سا­يىنعى جولداۋلارىندا كورىنىس تاۋىپ كەلەدى. مىنە, وسى جاي­لار­دىڭ دا دەكلاراتسيادا اتاپ كور­سەتىلۋىنىڭ نەگىزىندە ول تاۋەلسىز جيىرما جىلدىڭ جيناقتالعان ءتا­­­لىمدى دە تەلىمدى تاجىريبەسىنىڭ ءبىرى رەتىندە قۇندى قۇجاتقا جازىلدى. ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ جيىرما جىل­دىعى تۋرالى بۇل دەكلا­راتسيا­نى ءازىر­لەۋ جونىندە قۇ­رىل­عان پارلامەنتتىك جۇمىس تو­بىنىڭ ءبىر مۇشە­سى رەتىندە اي­تارىم, ەلباسىنىڭ ەگەمەن ەل قۇ­رۋداعى, سول ەلدى ءدۇ­نيە جۇر­تى­نا تانىتۋداعى, ىشكى تۇ­راق­تىلىقتى ساقتاۋداعى, جا­ھان­­دىق جانە ءوڭىر­لىك قاۋىپسىزدىكتى قام­تاماسىز ەتۋ­دەگى ولشەۋسىز ەڭ­بەگى مەن تەڭ­دەسسىز قىزمەتىن اي­قىن­داپ, انىق باعا بەرۋدە جانە وسى تاريحي قۇجاتتىڭ مازمۇندى دا ءماندى بولىپ ازىرلەنۋىنە مەملەكەتتىك حاتشى قانات ساۋداباەۆ پەن پارلامەنت سەناتىنىڭ ءتور­اعا­سى قايرات ءماميدىڭ ومىرلىك مول تاجىريبەلەرى مەن ىسكەرلىك­تەرى­نىڭ زور ىقپالى تيگەندىگىن ايتۋ­دى ءجون ساناپ وتىرمىز. ەلباسىمەن ەل بولىپ, ەل­باسى­مەن ءدايىم جاراسىپ مۇراتتى ماق­سات­تارعا جەتىپ, ويداعىمىز ورىن­دالىپ, كوڭىلىمىز تولىپ, ىن­تىماعى­مىز جاراسىپ, بىرلىگىمىز نىعايىپ, داۋلەتىمىز مەن اۋلە­تى­مىز سالتانات قۇرىپ وتىرعان وسى ءبىر ساتتە دە تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ قا­يى­رىن سۇراپ, باياندىلىعىن تىلەيىك تە, وتكەنىمىز­دى ۇمىتپاي, بيىككە سامعار قىران قاناتتى, تالماي شابار تۇلپار تۇياق­تى قارقىنمەن ءۇمىتتى بولا­شاق­قا قاراي ۇمتىلا بەرەيىك! جابال ەرعاليەۆ, پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى.