فوتو: رافحات حالەلوۆ
ماسكەۋدەگى لۋناچارسكي اتىنداعى مەملەكەتتىك تەاتر ونەرى ينستيتۋتىندا (گيتيس) جانە لەنينگراد تەاتر, مۋزىكا جانە كينەماتوگرافيا ينستيتۋتىندا ءبىلىم العان ەرەكشە تالانتتى ونەر يەسى ساكەن عۇماروۆ ءدال وسى جالپاقتال اۋىلىنداعى حالىق تەاترىندا ەڭبەك جولىن باستاعان ەكەن. سان قىرلى ونەرى بار تۇلعا تەاتر ساحناسىندا دا ەڭبەك ەتتى, ورال تەلەستۋدياسىندا باس رەجيسسەر بولدى. ەنتسيكلوپەديالىق ءبىلىمى بار تالانت يەسى سوۆەتتىك تسەنزۋرانىڭ قالىبىنا سىيماي, كوپ تەپەرىش كورگەنى دە راس. ەرەكشە مانەردە, ءسابي ستيلىندە سالعان سۋرەتتەرىن دە كورەرمەن تەك سسسر كۇيرەگەن سوڭ مويىنداي باستاعان ەكەن. العاشقى تۋىندىلارى 1950 جىلداردىڭ ورتاسىندا سالىنسا دا, ساكەن عۇماروۆتىڭ تۇڭعىش جەكە كورمەسى 1990 جىلى كيەۆ قالاسىندا ءوتىپتى. سودان كەيىن عانا ماسكەۋ, بۋداپەشت, الماتى قالالارىندا تۋىندىلارى حالىق نازارىنا ۇسىنىلىپ, سۋرەتشىلىك داڭقى شىعا باستادى. ءومىر بويى تار پاتەردە تۇرىپ, شىعارماشىلىق قارىمىن تولىق تانىتا الماعان قىلقالام شەبەرىنە ورال قالاسىندا جەكە شەبەرحانا بەرىلدى. بىراق سۋرەتشى 1995 جىلى 58 جاسىندا ومىردەن ءوتتى, شەبەرحانا ءۇيى ساكەن عۇماروۆ مۇراجايىنا اينالدى.
دۇنيەتانىمى تەرەڭ, ومىرگە وزىندىك كوزقاراسى بار ساكەن عۇماروۆ سوزگە دە شەشەن ەدى, قازاقشا, ورىسشا وتە شەبەر سويلەيتىن, ولەڭدەرى پوەزيا تارلاندارىنىڭ ءوزىن تاڭعالدىراتىن. قىسقا عۇمىرىندا سسسر جۋرناليستەر وداعىنىڭ, قازاقستان سۋرەتشىلەر وداعىنىڭ مۇشەسى اتىنىپ, تالاي قىرىن مويىنداتىپ كەتتى. ونىڭ كارتينالارىنىڭ تاقىرىبى دا قىزىق: «تۇركىلەر», «باعزى زامان تۇركىلەرى», «اسپاني اۋەز», «بەستياري», «قاناعاتتىڭ اق كۇنى», «اق قاز», «باستار مەن دەنەلەر» كارتينالارى مەن تسيكلدەرى كورگەن جاندى تىلسىم الەمگە تارتاتىن. كوركەمسۋرەتتىڭ قازاقستاندىق پوستاۆانگارديزم باعىتىنىڭ نەگىزىن سالىپ كەتكەن سۋرەتشىنىڭ ونەرىنە كۋا بولعان ادامنىڭ بەي-جاي قالاتىنى سيرەك.
قابىرعادا قانشا سۋرەت ىلىنگەن!
دال بولامىن تۇسىنە الماي ءبىرىن مەن.
شاراسىزدىق شىرماپ العان سانامدى,
سەزىلەدى دەمىمدەگى دىرىلدەن.
«ادام دەگەن التى اياقتى بولاما؟
ءۇشبۇرىش باس - ۇيلەسپەيدى جوباعا».
وسى ويلارمەن ۇزاق قاراپ تۇرامىن,
تىعىرىققا تىرەلىپ سان جورامال.
تاجال ءتۇسىپ كەلە جاتىر عارىشتان,
قۇبىجىقتار ءبىر-بىرىمەن الىسقان.
بۇراڭدايدى ايداھاردىڭ قۇيرىعى,
كەۋدە جاعى - جالى قۇلاش ارىستان!
اناۋ اسپان, وسى مىنا جەر ءۇستى,
نەگە سونشا ءبىر-بىرىمەن كەرىستى.
الاۋىزدىق ادامداردى ازدىرىپ,
ىبىلىستەر تويلاپ جاتىر جەڭىستى...
ءبىر سۋرەتتە - شىڭىراۋ مەن قيا-شىڭ,
شىڭىراۋعا سالعان قىران ۇياسىن؟!
قيا-شىڭعا ورمەلەگەن جىلانعا,
بيىكتىكتى قالاي عانا قياسىڭ.
ادام نەگە ويعا ءبارىن جىيادى؟
ءبىر باسىنا سولار قالاي سىيادى؟
تۇسىنبەسەم, تۇسىنبەي-اق قويايىن,
عاجاپ بىراق عۇماروۆتىڭ قيالى!
مويىن بۇرماي قىلىعىنا تاسىردىڭ,
ساكەن اعا, سەن ونەرگە باس ۇردىڭ.
سۋرەتتەرىڭ بەت-بەينەسى سياقتى,
قان قۇستىرعان جيىرماسىنشى عاسىردىڭ
ادامدار از زامانامەن ءبىر ءۇنى,
كوپ نارسەلەر ويلانتپايدى ءتىرىنى.
عۇمىرى ۇزاق ءىس تىندىرام دەپ ءجۇرىپ,
قىسقا بولدى عۇماروۆتىق عۇمىرى... – دەيدى اقىن ايتقالي نارىكوۆ قىلقالام شەبەرىنە ارناعان ولەڭىندە.
ومىردەن ەرتە كەتكەن ساكەن عۇماروۆتىڭ ونەرىن ناسيحاتتاۋدا دوسى مەرعات احمەتوۆ پەن ۆيكتور كيانسكي كوپ ەڭبەك سىڭىرگەنىن ايتۋ كەرەك. ساكەن عۇماروۆ اتىنداعى قور قۇرىپ, سۋرەتشىنىڭ شىعارماشىلىعىنا ارنالعان جيناقتار شىعاردى. جالپاقتالداعى ەرەكشە اسەم ەسكەرتكىشتىڭ اشىلۋىنا دا مۇرىندىق بولدى. سۋرەتشىنىڭ شاشى دۋدىراپ وتىرعان شابىتتى شاعىن ەلىمىزگە بەلگىلى ءمۇسىنشى نۇرلان دالباي جاساسا, ونىڭ قارجىسىن تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, اكادەميك تالان ورازعاليەۆ كوتەرىپ الىپتى. جالپاقتال مادەنيەت ءۇيىنىڭ الاڭىندا قويىلعان ساكەن عۇماروۆ ەسكەرتكىشى دە ادەتتەگىدەي بيىك تۇعىردا, قول جەتپەس جەردە ەمەس, قادىمگى ساياباقتا تۇراتىن ورىندىقتا «وتىر». كەز كەلگەن ادام سۋرەتشى ساكەننىڭ جانىندا وتىرىپ سىرلاسۋعا, بىرگە سۋرەتكە تۇسۋگە بولاتىنداي جاسالعان. ادەمى شەشىم, اسەم بەينە.
جالپاقتالداعى سۋرەتشى ەسكەرتكىشى سالتاناتپەن اشىلىپ, ساكەن عۇماروۆقا ارنالعان «عارىش مىنەزدى ادام» قىسقامەتراجدى فيلم كورسەتىلگەن سوڭ, شارالار سوڭى «ساكەن عۇماروۆتىڭ جۇلدىزدى ىرعاعى» اتتى عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيامەن جالعاستى. جالپاقتال مادەنيەت ءۇيىنىڭ فويەسىندە س.عۇماروۆ مۋزەيىنىڭ جىلجىمالى كورمەسى ۇيىمداستىرىلىپ, جەرگىلىكتى وقۋشىلاردىڭ «اسەمدىك الەمىنە ساياحات» اتتى كورمەسى قويىلدى. بۇل قازتالوۆ اۋدانىندا قازاق سۋرەت ونەرىنىڭ جۇلدىزى جارقىراعان ەرەكشە كۇن بولدى.
قازبەك قۇتتىمۇرات ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
باتىس قازاقستان وبلىسى
