فوتو: اسىلان قاجىكە
قازاق ءتىل عىلىمىندا مۇحتار ارىننىڭ الاتىن ورنى ەرەكشە بولسا كەرەك. اۋەلگىدە كىلەڭ قازاق تۇراتىن اۋىلداعى ورتا مەكتەپتى ۇزدىك ءبىتىرىپ, الماتىداعى شەت تىلدەرى ينستيتۋتىنا نەمىس ءتىلىنىڭ مامانى بولۋ ءۇشىن وقۋعا ءتۇستى. ستۋدەنتتىك جىلدارىنان باستاپ مەكتەپ وقۋشىلارىنا ارناپ نەمىس ءتىلىنىڭ وقىتۋ باعدارلاماسىن جاساۋعا كىرىسكەن. عالىمنىڭ «نەمىس ءتىلىنىڭ قىسقاشا گرامماتيكاسى» اتتى ەڭبەگى 1971 جىلى جارىق كورگەن ەكەن. كەيىن بۇل كىتاپ بايىتىلىپ, «نەمىس ءتىلىنىڭ مورفولوگياسى» دەگەن اتپەن وقۋلىققا اينالدى. ارىننىڭ ۇلتجاندىلىعى ءتۋابىتتى قاسيەت بولسا كەرەك. ول نەمىس ءتىلىن زەرتتەي ءجۇرىپ, قازاقتىڭ ۇلتتىق فيلوسوفياسى تۋرالى ىزدەنەدى. ەتنوگرافيا, ەتنولينگۆيستيكا باعىتىنداعى ىزدەنىستەرى جەمىستى بولىپ, «بەس انىق» اتتى ۇلكەن ەڭبەك جازىپ شىققان. مۇحتار ارىننىڭ قازاق رۋحانياتىن جاڭعىرتۋداعى ءىزى ۇلى اباي مەن شاكارىم باستاعان اعارتۋشىلاردىڭ جولىنا قوسىلعان دارا سوقپاق ەكەنى ايان. تىرلىگىندە ءبىلىم سالاسىنداعى جاۋاپتى قىزمەتتەردى ابىرويمەن اتقارعان عالىم ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن ەڭبەك ەتكەن اقتوبە وبلىسىنىڭ قارعالى قالاسىندا قازاق مەكتەبىن اشۋعا مۇرىندىق بولعان. قازىر سول مەكتەپ عالىمنىڭ اتىندا. تالدىقورعان قالاسىنداعى دارىندى بالالارعا ارنالعان ليتسەي دە مۇحتار ارىن ەسىمىن يەلەنگەن.
جاقىندا عالىمنىڭ تۋعان اۋىلى داڭقتى پەرزەنتتەرىن ەسكە الدى. اۋىلدىق مادەنيەت ءۇيىنىڭ الدىنا مۇحتار ارىننىڭ ەسكەرتكىشى قويىلدى. اس بەرىلدى. «مۇحتار ارىن: ۇستاز, اعارتۋشى, قايراتكەر» تاقىرىبىنداعى عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا بارىسىندا عالىمنىڭ عىلىمعا سىڭىرگەن ەڭبەگى ەكشەلدى. بەلگىلى عالىمدار مەن مەملەكەت قايراتكەرلەرىنىڭ قۇتتىقتاۋ حاتتارى وقىلدى. ولاردىڭ قاتارىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى كەڭسەسىنىڭ باسشىسى ماحمۇد قاسىمبەكتىڭ, ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ەرلان ساعاديەۆتىڭ قۇتتىقتاۋ حاتتارى مەن ءتىلتانۋشى عالىمدار ءابدۋالي قايداردىڭ, رابيعا سىزدىقتىڭ جانە ومىرزاق ايتباەۆتىڭ ىستىق سالەمى بار. ەسكە الۋ شاراسىنا عالىمنىڭ جارى رايحان اپا, ۇلدارى, ەلىمىزگە بەلگىلى دارىگەر نۇرلان ارىن مەن قوعام قايراتكەرى ەرلان ارىن قاتىستى. ال باقالىداعى مۇحتار ارىن ەسكەرتكىشى رۋحاني جاڭعىرۋ جولىندا ەلەۋلى ەڭبەك ەتكەن ۇستازعا قويىلعان لايىقتى قۇرمەت بەلگىسى رەتىندە قابىلداندى. ويتكەنى ۇستازعا قۇرمەت – ۇرپاققا مىندەت. عالىمنىڭ ءوزى «بەس انىق» اتتى ەڭبەگىندە «ۇلت ۇستازى كىم؟» دەگەن ساۋالعا جاۋاپ ىزدەي كەلە, «ۇستاز بەن مۇعالىمنىڭ ايىرماشىلىعى نەدەن كورىنەدى دەگەندە, بىرىنشىدەن, ۇستازدىڭ سوڭىنان ەرگەن شاكىرتتەرى بولۋ كەرەك. ەكىنشىدەن, قانداي زامان بولسا دا, ۇستاز ەڭ ءبىلىمدى ادام بولۋى ءتيىس. ۇشىنشىدەن, سىنىپتا ساباق بەرىپ تۇرعان ادامدى مۇعالىم دەيمىز. ال ۇستاز ۇيدە بولسىن, تۇزدە بولسىن, دالادا بولسىن, قوناقتا بولسىن, قاي جەردە بولسا دا ۇستازدىق مىندەتىن ادال ورىنداپ, ءوز ىسىمەن باسقالارعا ۇلگى بولۋى كەرەك. وسىنداي ادامداردى «ۇلت ۇستازى» دەپ اتايدى» دەپ وي تۇيگەن ەكەن.
قالماحانبەت مۇقامەتقالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى وبلىسى
