فوتو: ورىنباي بالمۇرات, «ەگەمەن قازاقستان»
فەستيۆالدى مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلى اشىپ, بارشا قاتىسۋشىلاردى مەرەكەسىمەن قۇتتىقتاي كەلە, مۇنداي ماڭىزدى شارانى ۇيىمداستىرۋداعى ماقسات – ەلىمىز كولەمىندەگى مادەنيەت جانە ونەر سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ باسىن قوسىپ, تاجىريبە الماسۋ جانە وڭىرلەردەگى مادەني نىسانداردىڭ ءيميدجىن كوتەرۋ ەكەنىن جەتكىزدى.
ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسىنداعى يگى يدەيالاردى قولداۋ ماقساتىندا اتالمىش مينيسترلىك «رۋحاني قازىنا» اتتى كىشى باعدارلاما ازىرلەگەن ەكەن. وسىنىڭ ءبىر سالاسى رەتىندە مينيسترلىك جانىنان «قاسيەتتى قازاقستان» اتتى عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعى قۇرىلىپ, ول وتە ماردىمدى جۇمىستار اتقارىپ جاتىر. اتاپ ايتقاندا, ەل اۋماعىنداعى قاسيەتتى ورىنداردىڭ عىلىمي-ساراپتامالىق انىقتامالىعى مەن ءتىزىمىن ناقتىلاپ, «قازاقستاننىڭ كيەلى جەرلەرىنىڭ گەوگرافياسى» اتتى ۆيرتۋالدى-ينتەراكتيۆتى كارتا جاساپ ۇلگەرىپتى.
سونداي-اق اتالمىش باعدارلاما اياسىندا ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى ناسيحاتتاۋ جايى دا ويداعىداي ىسكە اسۋدا. ماسەلەن, وتكەن جىلى اقش جانە ەۋروپا ەلدەرىندە قازاقستان كينوسىنىڭ كۇندەرى وتسە, قازاق ادەبيەتىنىڭ جاۋھارلارىن اعىلشىن تىلىنە اۋدارۋ ارەكەتى تياناقتى ءجۇرىپ جاتىر. ەلىمىزدىڭ تاريحي-مادەني سيمۆولى «التىن ادام» ەسكەرتكىشىنىڭ الەم مۋزەيلەرىنە شەرۋ كورمەسى ۇيىمداستىرىلىپتى. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, بۇلاردىڭ بارلىعى ۇلى دالا مادەنيەتىن الەمگە تانىستىرۋ ماقساتىندا ىسكە اسىرىلىپ جاتقان دۇنيەلەر ەكەن.
كەلەسى كەزەكتە ءسوز العان قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى اكىمشىلىگى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى وڭداسىن ورازالين, ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى كۇللى قازاقستاندىقتاردىڭ ساناسىن جاڭعىرتۋعا باعىتتالعان وتە اۋقىمدى مادەني جوبا ەكەنىنە توقتالدى.
اتالمىش جوبا اياسىندا بىلتىر ەل كولەمىندە ەكى مىڭنان استام شارا ۇيىمداستىرىلىپ, وعان 85 ميلليارد تەڭگە بولىنسە, ونىڭ 69 ميللياردى دەمەۋشىلەر تاراپىنان قارجىلاندىرىلعان. «تۋعان جەر» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ جولىندا 735 مادەني ەسكەرتكىش قالپىنا كەلتىرىلىپ, 86 مونوگرافيا جاريالانىپ, 134 ارحەولوگيالىق جانە ەتنوگرافيالىق ەكسپەديتسيا ۇيىمداستىرىلىپتى. ال ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ العاشقى ايلارىندا 500-دەن استام جوبا ىسكە اسىپ, 2800-گە تارتا مادەني شارا وتكىزىلىپتى.
«ەلباسىنىڭ باعدارلامالىق ماقالاسىندا ايتىلعان باستى باعىتتىڭ ءبىرى – ۇلتتىق كودتى ساقتاپ, ونى ۇلتتىق ءپاتريوتيزمنىڭ وزەگىنە اينالدىرۋ. وسى ارقىلى ءبىز تاريحىمىز, ءداستۇر-سالتىمىز جانە ۇلتتىق مادەنيەتىمىزدى ساقتاي الامىز. بۇل تۇرعىدان العاندا «تۋعان جەر» باعدارلاماسى وسى ءىستى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن التى باعىتتا جۇمىس جۇرگىزىپ جاتىر», دەدى وڭداسىن سەيىل ۇلى.
ودان كەيىن رۋحاني جاڭعىرۋ كونتسەپتسياسىنىڭ «اتامەكەن» باعدارلاماسىنا جاۋاپتى ءدىن ىستەرى جانە ازاماتتىق قوعام ۆيتسە-ءمينيسترى ابزال نۇكەنوۆ ءدال قازىر وزدەرىنىڭ تاراپىنان اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارمەن تانىستىردى. ونىڭ مالىمدەۋىنشە, قازاق تىلىندەگى جاڭا 100 وقۋلىقتىڭ 18-ءنىڭ تۇساۋى كەسىلسە, وتكەن جىلى دەمەۋشىلەر ارقىلى 53 ميلليارد تەڭگەگە 424 نىسان سالىنىپ, 377 نىسان كۇردەلى جوندەۋدەن وتكەن. وسىلاردىڭ ىشىندە 36 مادەنيەت نىسانى جاڭادان سالىنىپ, 51-ىنە كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىلىپتى. مەملەكەتتىك جاستار ساياساتىنا سايكەس تۇجىرىمداما-جوسپار جاڭارتىلىپ, ناتيجەسىندە «دارىن» مەملەكەتتىك جاستار سىيلىعى بۇرىن 2 جىلدا ءبىر رەت بەرىلىپ كەلسە, بۇدان بىلاي جىل سايىن بەرىلەتىن بولىپتى.
ءوز كەزەگىندە ءسوز العان مارتەبەلى جيىننىڭ قۇرمەتتى قوناعى, يتاليانىڭ ميلان قالاسىندا ورنالاسقان «امبروزيانا» ازيا كلاسس اكادەمياسىنىڭ عالىم حاتشىسى كانەتتا ەدۋاردو, كەزىندەگى ۇلى دالا مادەنيەتىنىڭ بۇگىنگى وكىلى رەتىندە قازاقتار قازىر ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ باسشىلىعىمەن جاڭا داۋىرگە قادام جاساۋدا دەسە, ءوڭىر وكىلى رەتىندە پىكىر بىلدىرگەن پاۆلودار وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى مەيرام بەگەنتاەۆ باعدارلاما اياسىندا ءوز ايماعىندا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىس بارىسىمەن تانىستىردى.
فەستيۆال جۇمىسى كەلەسى كۇنى دە جالعاسادى دەپ كۇتىلۋدە. ياعني ەرتەڭ ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانادا «كىتاپحانا جاھاندانۋ داۋىرىندەگى ۇلتتىق قۇندىلىق» جانە «مۋزەيلەر: عىلىم مەن زەرتتەۋ قىزمەتىن دامىتۋ دىڭگەگى» اتتى پلەنارلىق ماجىلىستەر ءوتىپ, وتىرىسقا قاتىسقان ماماندار ءوزارا وي ءبولىسىپ, تاجىريبە الماسادى.
مادەني شارانىڭ كەلەسى ءبىر ماڭىزدى تۇسى مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى رەسپۋبليكا كولەمىندەگى بارلىق مۋزەيلەرگە قاتىستى «رۋحاني قازىنا» اتتى بايقاۋ جاريالاعان-تىن. بايقاۋ تومەندەگى اتالىمدار بويىنشا ۇزدىكتەردى انىقتاماق. اتاپ ايتقاندا: «وبلىستىق دەڭگەيدەگى ۇزدىك مۋزەي ءھام كىتاپحانا جانە وبلىستىق دەڭگەيدەگى ۇزدىك مۋزەي ءھام كىتاپحانا قىزمەتكەرى, اۋداندىق دەڭگەيدەگى ۇزدىك مۋزەي ءھام كىتاپحانا جانە اۋداندىق دەڭگەيدەگى ۇزدىك مۋزەي ءھام كىتاپحانا قىزمەتكەرى» دەيتىن كورسەتكىشتەر بويىنشا انىقتالادى.
بۇل بايقاۋعا رەسپۋبليكا كولەمىندە قىزمەت كورسەتەتىن بارلىق دەڭگەيدەگى 238 مۋزەيدەن بايگەگە قاتىسۋعا 54 ءوتىنىم ءتۇسىپتى. وسىلاردان 12 مۋزەي ۇزدىكتەر قاتارىنان تابىلسا, وبلىستىق دەڭگەيدەگى ۇزدىك مۋزەي جانە كىتاپحانا قىزمەتكەرىنەن 15 ادام, ال اۋداندىق ۇزدىك مۋزەي قىزمەتكەرىنە 5 ادام ۇمىتكەر رەتىندە باعىن سىناپتى.
– بۇل ۇمىتكەرلەر اۋەلى وبلىستىق-اۋداندىق ىرىكتەۋدەن وتكەندەر, – دەيدى بىزگە جوعارىداعى مالىمەتتى بەرگەن مادەنيەت جانە ونەر ىستەرى دەپارتامەنتى مۋزەي جانە كىتاپحانالار ءىسى باسقارماسىنىڭ باس ساراپشىسى نازگۇل كادىرىمبەتوۆا حانىم. بۇل كىسىنىڭ ايتۋىنشا, بايقاۋعا قاتىسۋشى مەكەمەلەردە ەڭ باستىسى عىلىمي-شىعارماشىلىق جۇمىسىنىڭ جۇيەلىلىگى, سودان كەيىن ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى مەن ەكسپوناتتاردى تسيفرلى فورماتقا كوشىرۋ ءىسى باستى نازاردا بولادى.
اقبەرەن ەلگەزەك,
قازاقستان جازۋشىلار وداعى باسقارما توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى, اقىن:
– جاقىندا مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ باستاماسىمەن «رۋحاني قازىنا» فەستيۆالى اياسىندا جاس اقىن-جازۋشىلار كەڭەسى قۇرىلدى. قۇرامىنا ەلىمىزدىڭ بارلىق ءوڭىرىن قامتي وتىرىپ, 30-عا جۋىق اقىن-جازۋشى قابىلداندى. بۇل جەردە جالپى جاستار ادەبيەتىنىڭ نەگىزگى ماسەلەلەرى قارالىپ, تالقىلانىپ, سوعان بايلانىستى مينيسترلىك تاراپىنان شەشىمدەر قابىلداناتىن بولادى. 2018 جىلدىڭ 23 مامىرىندا ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانادا كەڭەستىڭ العاشقى وتىرىسى وتەدى. قازاق ادەبيەتىنىڭ بۇگىنگى جاي-كۇيى مەن جاستار شىعارماشىلىعىنىڭ الەم تىلدەرىنە اۋدارىلۋ ماسەلەسى جونىندە بايانداما جاسالىپ, قىزۋ پىكىرتالاس بولادى دەپ كۇتىلۋدە. قازىر الەۋمەتتىك جەلىلەردەن دە, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنان دا كورىپ, باقىلاپ وتىرمىز, بۇل باستاما جاستار تاراپىنان ۇلكەن قولداۋ تاۋىپ وتىر. ارينە قىرۋار شارۋا اتقارىپ تاستادىق دەمەيمىز, بىراق الدا جوسپار كوپ. جازۋشىلار وداعى نەگىزىنەن باسىمدىقتى جاستار شىعارماشىلىعىنا بەرىپ وتىر. سونىڭ ءبىرى – قازاقستان جازۋشىلار وداعى جانىنان ادەبيەتشىلەر اكادەمياسىن اشقىمىز كەلەدى. بۇل قالامگەرلەردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرىپ, «بولاشاق» باعدارلاماسى نەگىزىندە شەتەلدە ءبىلىم الۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار «تۇڭعىش كىتاپ» دەگەن سەريامەن جاس جازۋشىلاردىڭ كىتاپتارىن شىعارۋ دا جوسپارىمىزدا بار.
عابدول اۋەزوۆ,
جەزقازعان تاريحي-ارحەولوگيالىق مۋزەيى
تاريح جانە ارحەولوگيا ءبولىمىنىڭ جەتەكشىسى:
– جەزقازعان تاريحي-ارحەولوگيالىق مۋزەيىنە بيىل 40 جىل تولىپ وتىر. ەلباسىنىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسىنىڭ اياسىندا مۋزەيدىڭ 40 جىلدىعىنا وراي رەسپۋبليكا كولەمىندە مۋزەيلەر فەستيۆالىن وتكىزدىك. بايقاۋعا 14 وبلىس تۇگەلىمەن قاتىستى. ۇزدىك دەپ تانىلعان ۇجىمدار ارنايى ديپلومدارمەن ماراپاتتالدى. بۇل قاي مۋزەي ۇجىمى ءۇشىن دە ءبىر-بىرىمەن تاجىريبە الماسۋدا ۇلكەن پايداسىن تيگىزگەنى ءسوزسىز. جالپى, جەزقازعان ءوڭىرى تاريحي ەسكەرتكىشتەرگە وتە باي. مەملەكەت باسشىسىنىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسىنداعى «تۋعان جەر» ارنايى جوباسى نەگىزىندە جەزقازعان, ۇلىتاۋ ءوڭىرىنىڭ تابيعي ەرەكشەلىكتەرى مەن تاريحي-ارحەولوگيالىق ماڭىزىن جاس جەتكىنشەكتەر ساناسىنا ءسىڭىرۋ ماقساتىندا كوپتەگەن ناقتى جوبالار جۇزەگە اسىپ جاتىر. سونداي جوبالاردىڭ ءبىرى – «جاس ولكەتانۋشى», «جاس تۋريست» ۇيىرمەلەرى. بۇل جوبانىڭ ارقاسىندا مەكتەپ وقۋشىلارى ءوز ەلىنىڭ تاريحىمەن تانىسۋعا كەڭىنەن مۇمكىندىك الادى. «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ ەڭ نەگىزگى ماقساتى – ۇلت ساناسىن ءوسىرۋ دەسەك, بۇل جوبانىڭ ءبىزدىڭ ءوڭىردىڭ تاريحي, ەكونوميكالىق ءھام ساياسي دامۋىنا قوسار ۇلەسى وتە زور. بۇگىنگى ۇيىمداستىرىلىپ جاتقان «رۋحاني قازىنا – 2018» فەستيۆالى – سوعان باعىتتالعان نەگىزگى قادامداردىڭ ءبىرى دەپ ەسەپتەيمىن.
بەكەن قايرات ۇلى,
نازەركە جۇماباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
