بۇل ماسەلەنىڭ وزەكتىلىگى قىزىلوردا وبلىسىندا وتكەن مەملەكەتارالىق سۋ شارۋاشىلىعىن ۇيلەستىرۋ كوميسسياسىنىڭ 73-ءشى وتىرىسىندا ايقىن بايقالعان. قازاقستان, وزبەكستان, تاجىكستان جانە تۇرىكمەنستان ەلدەرىنىڭ سالالىق مينيسترلىك وكىلدەرى, اۋىل شارۋاشىلىعى ۆيتسە-ءمينيسترى ەرلان نىسانباەۆ, وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سۋ شارۋاشىلىعى ءمينيسترى شاۆكات حامراەۆ, تاجىكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەنەرگەتيكا جانە سۋ رەسۋرستارى ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى سۋلتون راحيمزودا جانە تۇرىكمەنستان سۋ جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ماگتىمگۋلى بايرامدۋردىەۆ قاتىسقان القالى وتىرىستا وسى جاعدايلار تاعى تارازىلاندى.
مەملەكەتارالىق سۋ شارۋاشىلىعىن ۇيلەستىرۋ كوميسسياسى 1992 جىلى ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ ارال تەڭىزى باسسەينىندەگى سۋ شارۋاشىلىعى ماسەلەلەرى بويىنشا شەشىم قابىلداۋ الاڭى رەتىندە قۇرىلىپ, بۇعان دەيىن 72 وتىرىسىن وتكىزگەن.
بۇل جولى قىزىلوردادا مەملەكەتارالىق كوميسسيا 2017-2018 جىلدارى سىرداريا مەن ءامۋداريا باسسەيندەرىندەگى ۆەگەتاتسياارالىق كەزەڭ قورىتىندىسىن تالقىلاپ, 2018 جىلى ۆەگەتاتسيالىق كەزەڭدە سۋ الۋ ليميتتەرى مەن سۋ قويمالارىنىڭ جۇمىس كەستەسىن بەكىتتى. سونداي-اق «ارال تەڭىزى باسسەينىنىڭ سۋ رەسۋرستارىن كەشەندى باسقارۋ, پايدالانۋ جانە قورعاۋىنا اقپاراتتىق-تالداۋدى قامتاماسىز ەتۋ جانە قازاقستان, قىرعىزستان, تاجىكستان, تۇرىكمەنستان مەن وزبەكستان اراسىنداعى اقپارات الماسۋدى ۇيىمداستىرۋ جونىندە» كەلىسىم جوباسى بەكىتىلدى. ودان بولەك, قاتىسۋشىلار مەملەكەتارالىق كوميسسيانىڭ جۇمىسىن كۇشەيتۋ ماسەلەلەرىن تالقىلاپ, 74-ءشى وتىرىستى وتكىزۋ باعدارلاماسى مەن ورنىن كەلىستى.
– قىسقى ۆەگەتاتسيالىق كەزەڭدە قاي مەملەكەت قانشا كولەمدە سۋ قولداندى, سونىڭ قورىتىندىسىن شىعاردىق, – دەيدى اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ە.نىسانباەۆ. – بارشاعا بەلگىلى, وتكەن جىلى سۋ مول بولدى. سوعان بايلانىستى قولدانىلعان سۋ كولەمىنە قاتىستى ەشكىمنىڭ وكپەسى جوق. ال بيىل سۋ تاپشىلىعى بولادى دەپ كۇتىلۋدە. مىنە بۇگىنگى كوميسسيا وتىرىسىنىڭ ەكىنشى بولىگىن ءار مەملەكەتتىڭ ۇلەسىن بەلگىلەۋگە ارنادىق. ءبىر كەلىسىمگە كەلدىك. سوعان سايكەس, ءبىز بيىل قاجەتتى كولەمدەگى سۋدى الامىز.
وسى وتكىر ماسەلە كوميسسيا مۇشەلەرىنىڭ وبلىس اكىمى قىرىمبەك كوشەرباەۆپەن كەزدەسۋىندە دە تالقىلاندى. وتكەن جىلى كۇرىشتەن جارتى ميلليون توننادان استام ءونىم العان سىر ءوڭىرى ءۇشىن اعىن سۋ وزەكتى كۇيىندە قالىپ وتىر.
– سۋ رەسۋرستارىن ءتيىمدى پايدالانىپ, ءتيىستى ليميتتەردى ساقتاۋ بويىنشا جۇمىستى ءارى قاراي كۇشەيتۋ كەرەك. بۇل 15 ناۋرىز كۇنى استانا قالاسىندا وتكەن مەملەكەت باسشىلارىنىڭ كەزدەسۋىندە تالقىلاندى. ال تامىز ايىندا اشعابادتا حالىقارالىق ارال تەڭىزىن قۇتقارۋ قورىنا قاتىسۋشى ەلدەردىڭ مەملەكەت باسشىلارى كەڭەسىنىڭ وتىرىسىن وتكىزۋ جوسپارلانۋدا, – دەدى وبلىس باسشىسى. سونداي-اق وبلىس اكىمى مەملەكەت باسشىلارىنىڭ وتىرىسىنا وراي كوميسسيا جۇمىسىن ءارى قاراي جەتىلدىرۋ جونىندە ۇسىنىس ءبىلدىردى.
قازاقستاننىڭ وڭتۇستىك وڭىرىنە سۋ تاجىكستاننىڭ, قىرعىزستاننىڭ اسپانمەن امانداسقان, باسىن ءسىرى قار باسقان تاۋلارىنان كەلەدى. وسى ەكى مەملەكەتتەن بولەك, ورتادا ديقانشىلىقپەن اتاعى شىققان وزبەكستاندى باسىپ وتەتىن اعىن سۋ ەلىمىزگە بولىنگەن دەڭگەيدە جەتە بەرمەيدى. مول سۋدىڭ باسىندا وتىرعان اعايىننىڭ ءوز ءۋاجى بار. قانشا جەردەن مەملەكەتارالىق كەلىسىم بولعانىمەن ۋاعدالاستىقتىڭ ۇنەمى ساقتالا بەرمەيتىندىگى انىق. ەكونوميكاسى ءالسىز قىرعىستان مەملەكەتى قازاقستان سۋعا اسا ءزارۋ ەمەس قىس ايىندا ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋ جانە ساتۋ ءۇشىن توقتاعۇل گەس-ءى ارقىلى سۋ ايدايدى. وڭتۇستىك قازاقستان مەن قىزىلوردا وبلىسىنا باراتىن سۋ نەگىزىنەن 5 مىڭ تەكشە مەتردەن ارتىق سۋ جينايتىن شاردارا سۋ قويماسىنا قۇيىلادى. سىردىڭ تابانى تاياز, ارناسى تازالانباعاندىقتان ءارى داريانى جاعالاي شاعىن اۋىلدار ورنالاسقاندىقتان سەكۋندىنا 500 تەكشەمەتردەن ارتىق سۋ قابىلداي المايدى.
امال جوق, شاردارا قويماسىنا تولعان ارتىق سۋ «ارناساي» ارقىلى وزبەكستانداعى ايداركولگە قۇيىلىپ كەلەدى. وسى جاعدايدى جاقسى بىلەتىن ەكس-سەناتور قۋانىش ايتاحانوۆ ء«بىز 49 جىلدا وزبەكستانعا ءبىر ارالدىڭ سۋىن بەردىك» دەپ كۇيىنگەنى ەستە. ارالدىڭ بۇگىنىنە قاراپ وزەگىمىز ورتەنسە دە اششى شىندىق وسى. «ارناسايدان» اقتارىلعان سۋدان ەكى كول جاساعان وزبەك اعايىندار بالىق شارۋاشىلىعىن قۇرىپ, اعىن سۋدىڭ قىزىعىن ديقاندارى كوردى. قازاقستان قىس كەزىندە كوپ كولەمدە سۋ جىبەرمەۋ ءۇشىن قىرعىزستانعا, ارتىق سۋ وتكىزگەنى ءۇشىن وزبەكستانعا تولەم تولەدى. سونىمەن قاتار تاجىكستاننىڭ قايراق قۇمىنان «دوستىق» كانالى ارقىلى كەلەتىن سۋدى الا توپىلى اعايىننىڭ قازاقستان ۇلەسىنەن جىرىپ الاتىنى بار. بۇل كەشەگە دەيىن ورىن العان جاعداي.
سۋ باسىندا وتىرعاندار وسىلايشا كورپەنى وزدەرىنە تارتىپ, كەم-كەتىگىن ءبىزدىڭ ەل ارقىلى تۇگەندەپ العىسى كەلەدى. وتكەن جىلى سۋ مول بولعانىمەن قازىردىڭ وزىندە تاپشىلىعى سەزىلىپ جاتىر. بۇل جاعدايدا جاڭا تەحنولوگيا – تامشىلاتىپ سۋارۋ ارقىلى امالداۋعا بولادى. بۇگىندە كوپ ديقان وسىعان ءوتتى.
ەندى سۋدى ورتاق پايدالانۋدىڭ ورتالىق ازيا ەلدەرى ءۇشىن ماڭىزدىلىعى جىل سايىن سەزىلە تۇسەتىندىگى ايقىن. كورشى ەلدەرمەن بارىنشا ىقپالداسۋ وسى شەتىن ماسەلەنى شەشۋگە سەپتەسەتىندىگى ءسوزسىز. قىزىلورداداعى مامىلەنىڭ جالعاسى ەندى قوڭىر كۇزدە اشعابادتا جالعاسادى.
باقتيار تايجان,
«ەگەمەن قازاقستان»
قىزىلوردا وبلىسى
