كالينين مايدانى قۇرامىنا كىرەتىن №101 ۇلتتىق اتقىشتار بريگاداسىنىڭ ساپىندا 5007 سارباز بولعانىن ينتەرنەت دەرەكتەرى ايعاقتايدى. ونىڭ 80 پايىزدان استامى قازاقتار, قالعان بولىگىن ورىستار مەن ۋكرايندار قۇراعان. بريگادا كومانديرى بولىپ ەڭ العاشقىدا س.يا.ياكوۆلەنكو تاعايىندالسا, كەيىننەن بۇل مىندەتتى ا.ي.سەرەبرياكوۆ اتقارعان. بريگادا كوميسسارى بولىپ م.اليەۆ بەكىتىلگەن. 1942 جىلدىڭ 28 قاراشاسىندا باستالىپ, ەكى ايعا دەيىن سوزىلعان رجەۆتەگى قاندى قىرعىن شايقاستا بريگادا جاۋىنگەرلەرىنىڭ 50 پايىزدان استامى ەرلىكپەن قازا تاۋىپتى.
ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارعى-بەرگى تاريحىندا قازاقستاندىقتار ناق وسى رجەۆ تۇبىندە بولعان شايقاستاعىداي 80 پايىزدان اسىپ تۇسەتىن مول شىعىنعا ۇشىراماپتى. ونىڭ باستى سەبەپتەرى جەڭىستىڭ 73 جىلدىعى قارساڭىندا رەسەيدەگى تۆەر وبلىسىنىڭ رجەۆ قالاسىندا قازاقستاندا قۇرىلعان №100 جانە №101 ۇلتتىق اتقىشتار بريگاداسىنىڭ قازا تاپقان جاۋىنگەرلەرىنە ارنالعان مەموريالدىق كەشەننىڭ قايتادان جاڭعىرتىلۋ ءراسىمى كەزىندە ايتىلدى دا. بۇل ماسەلەگە ءسال كەيىنىرەك توقتالماقپىز. وسى ارادا 1941 جىلدىڭ كۇزىندە الماتىدا جاساقتالعان №100 اتقىشتار بريگاداسىنىڭ قۇرامىندا قازاقتىڭ باتىر قىزى مانشۇك مامەتوۆا جانە مايدانگەر جازۋشى ءازىلحان نۇرشايىقوۆ بولعانىن ايتا كەتكەن ءجون.
اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ باستاپ بارعان قازاقستاندىق دەلەگاتسيا مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ رەسەي فەدەراتسياسىنداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى يمانعالي تاسماعامبەتوۆتى تۆەر وبلىسىنىڭ گۋبەرناتورى يگور رۋدەنيا, رەسەيدىڭ ەجەلگى ورماندى ولكەسىندەگى كوزدەرى ءتىرى سوعىس جانە ەڭبەك ارداگەرلەرى, بارشا رجەۆ قالاسىنىڭ جۇرتشىلىعى جىلى جۇزبەن قارسى الدى. بۇل ءوزى كوزگە جاس, كوڭىلگە مۇڭ اكەلگەن جۇزدەسۋ بولدى. رجەۆتى قورعايمىن, ونى جاۋدان ساقتاپ قالامىن دەپ قانىن توككەن قازاقستاندىقتاردىڭ وسى توپىراقتا كورسەتكەن وشپەس ەرلىگى ەش ۋاقىتتا ۇمىتىلمايدى. قالامىزدا بۇدان 8 جىل بۇرىن قازاق حالقىنىڭ باتىر پەرزەنتتەرىنىڭ ەسىمدەرىن ماڭگى ەستە قالدىرۋ ماقساتىندا ارنايى مەموريالدىق كەشەن جاساقتالعان كەزدە رجەۆتىكتەر ونىڭ اشىلۋ ءراسىمىن ۇلكەن تەبىرەنىس ۇستىندە اتاپ وتكەن ەدى. مۇنداي قاسيەتتى دە كيەلى ساۋابى مول ءىستىڭ باسىندا قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ, قازاقستاننىڭ رەسەيدەگى ەلشىلىگى جانە اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمدىگى تۇرعانى ءبىز ءۇشىن ماقتانىش. بۇل ءسوزدى تۆەر وبلىسىنىڭ گۋبەرناتورى يگور رۋدەنيا ايتتى.
اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ تا تەرەڭ تەبىرەنىس پەن تولقۋ ۇستىندە ءتىل قاتتى:
– تۆەر تۇبىندەگى №101 ۇلتتىق اتقىشتار بريگاداسىنىڭ جانقيارلىق ەرلىكتەرى جۇرەگىمىزدەن وشپەيدى. ەرلىك – بارشا ادامزاتتىق باعا جەتپەس رۋحاني قۇندىلىق. ول ۇلت تاڭدامايدى. سوعىستىڭ العاشقى جىلدارىندا قايسارلىق پەن باتىلدىق ۇلگىلەرىن كورسەتە بىلگەن №101 اتقىشتار بريگاداسىنىڭ اتىندا اقتوبە قالاسىندا ۇلكەن كوشە بار. 1944 جىلى قاتارى ابدەن سيرەگەن سوعان قاراماستان جاۋعا ولىسپەي بەرىسپەگەن №100 جانە №101 اتقىشتار بريگاداسىنىڭ قالعان قۇرامالارى №47 جانە №90 گۆارديالىق اتقىشتار ديۆيزياسىنىڭ قۇرامىنا قوسىلعانى دا ولاردىڭ الدىڭعى ەرلىك داستۇرلەرىنىڭ ودان ءارى جالعاسقانىن كورسەتەدى, – دەپ ءتۇيىن جاسادى بەردىبەك ماشبەك ۇلى.
ي.تاسماعامبەتوۆ مەموريالدىق كەشەننىڭ قايتادان جاڭعىرتىلۋىنا مول ۇلەس قوسقان, اتاپ ايتقاندا, وعان قاجەتتى بارلىق قۇرىلىس ماتەريالدارىن جەتكىزىپ بەرۋگە ىقپالىن تيگىزگەن اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمدىگىنە ريزاشىلىعىن جەتكىزدى. بۇدان ءارى ول رجەۆ شايقاسى ۇلى وتان سوعىسى تاريحىندا قان ەڭ كوپ توگىلگەن شايقاس بولعانىن, ونىڭ باستى سالماعى قازاقستاندىق ەكى اتقىشتار بريگاداسىنىڭ جاۋىنگەرلەرىنە تۇسكەنىن اتاپ كورسەتتى.
ءبىز كونە دە جاڭا تۆەر توپىراعىنداعى №100 جانە №101 اتقىشتار بريگاداسىنىڭ جاۋىنگەرلەرىنە قويىلعان كەشەننىڭ قايتادان جاڭعىرتىلۋىنا بايلانىستى وتكىزىلگەن مەموريالدىق ءراسىم اياقتالعاننان كەيىن ءبىر توپ وتاندىق جانە رەسەيلىك سوعىس تاريحىن زەرتتەۋشى عالىمعا شىعىننىڭ نەگە كوپ بولۋىنا وراي ساۋال قويعان ەدىك.
ولاردىڭ تۇجىرىمداۋىنشا سوعىس جىلدارىندا قايتكەندە دە بەلگىلى ءبىر شەپتى الۋ مىندەتى قويىلعان. وسى ورايدا امال, ايلا, قورعانا ءبىلۋ, ءتىپتى قاجەت كەزىندە شەگىنە ءبىلۋ تاسىلدەرىنىڭ ەسكەرىلمەي قالعان كەزدەرى دە كەزدەسكەن كورىنەدى. مول ادام شىعىنى ارقىلى كوزدەلگەن نىسانانى قولعا كوشىرۋگە دە بولار. الايدا مۇنىڭ ءوزى ەڭ سەنىمدى ءارى وڭتايلى, ەڭ ۇتىمدى سوعىس پەن ۇرىس تاكتيكاسى بولىپ تابىلمايتىنى تاعى دا ايان.
...رجەۆ جەرىندە جەڭىس مەرەكەسى قارساڭىندا بولعان قاۋىشۋ مەن جۇزدەسۋ قورىتىندىسىندا №100 جانە №101 قازاقستاندىق اتقىشتار بريگاداسىنىڭ قازا تاپقان جاۋىنگەرلەرىنە قويىلعان مەموريالدىق كەشەندى رجەۆ قالاسىنىڭ مۋنيتسيپيالدىق مەنشىگىنە ەنگىزۋ جونىندەگى ەكىجاقتى كەلىسىمگە قول قويىلدى.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان»
اقتوبە – رجەۆ – اقتوبە
