جالپى زۇلمات جىلداردا وتان ءۇشىن وتقا ءتۇسىپ, باتىر اتاعىنا ۇسىنىلعانداردىڭ ءبارى بىردەي ءتيىستى ناگراداسىن الا الماعانى بەلگىلى. قازاقستان بويىنشا ونداي ارداگەرلەردىڭ قاتارى 100-دەن اسىپ جىعىلادى. وسى تاقىرىپتا اۋقىمدى زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزگەن بەلگىلى قوعام قايراتكەرى, «كيەلى قازاقستان» عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى بەرىك ابدىعالي ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, ولاردىڭ ناگراداعا ۇسىنىلعانىن دالەلدەيتىن ماراپات پاراقتارى كۇنى بۇگىنگە دەيىن ساقتالعان.
ەسىمى ەل ەسىندە ماڭگى ساقتالعان وسىنداي باتىر اتالارىمىزدىڭ ءبىرى – امانشا جۇماش ۇلى مەڭدىعاليەۆ. ول ايگىلى پانفيلوۆ ديۆيزياسىنىڭ قۇرامىندا ماسكەۋ تۇبىندەگى قيان-كەسكى ۇرىسقا قاتىسقان. اۋىر جاراقاتىنا قاراماستان 362-ءشى وزدىگىنەن جۇرەتىن ارتيللەريا پولكىن باستاپ بەرلينگە دەيىن جەتەدى. سول جەردە امانشا اتامىزدىڭ باتارەياسى جاۋ اسكەرىنە ويسىراتا سوققى بەرىپ, ناتيجەسىندە كەڭەس اسكەرى گەرمانيا استاناسىنىڭ شىعىس بولىگىنە باسىپ كىرۋگە مۇمكىندىك الادى. وسى ەرلىگى ءۇشىن ول بىردەن كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىنا ۇسىنىلدى. الايدا سول ءبىر التىن جۇلدىزعا قول جەتكىزە الماي كەتتى. بىراق ەرلىك ەشقاشان ۇمىتىلمايدى. تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن ەلباسىنىڭ جارلىعىمەن امانشا مەڭدىعاليەۆكە «وتان» وردەنى سالتاناتتى جاعدايدا تابىس ەتىلدى. جەتى بالا تاربيەلەپ وسىرگەن ارداگەر اتامىز 28 نەمەرە ءسۇيدى. امانشا اتا 2008 جىلى 90 جاسىندا دۇنيەدەن وزدى.
بۇگىندە باتىردىڭ وتىن وشىرمەي, قاراشاڭىراقتا ۇلى اسىلبەك مەڭدىعاليەۆ وتىر. ول دا اكە جولىن جالعاپ, اسكەري ءومىردى تاڭداعان. مەرەكە كۇنى امانشا اتانىڭ شاڭىراعىنا ارنايى ات باسىن بۇرعان «نۇر وتان» پارتياسى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى باتىردىڭ ۇرپاقتارىمەن كەزدەسىپ, ولارعا قۇرمەت كورسەتتى.
– نۇروتاندىقتار ەلىمىز بويىنشا قايتپاس قايسارلىقتىڭ جارقىن ۇلگىسىن كورسەتسە دە وزىنە تيەسىلى باتىر اتاعىن الا الماي كەتكەن ارداگەرلەردىڭ شاڭىراقتارىنا ارنايى بارىپ, ولاردىڭ ۇرپاقتارىنا قۇرمەت كورسەتۋدە. پارتيا تاراپىنان وسىنداي ارداگەرلەردىڭ ەسىمدەرىن مەكتەپتەر مەن كوشەلەرگە بەرۋگە قاتىستى دا ءتيىستى جۇمىستار جۇرگىزىلەدى, – دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.
وتكەن مەرەكەلىك كۇندەردە «ەرلىك ەشقاشان ۇمىتىلمايدى» اكتسياسى اياسىندا نۇروتاندىقتار ەلىمىز بويىنشا 8 ارداگەردىڭ وتباسىنا ارنايى بارىپ, ولاردىڭ ۇرپاقتارىمەن كەزدەستى. امانشا مەڭدىعاليەۆپەن بىرگە بۇل قاتاردا اتىراۋلىق ءجاميلا جۇماشەۆا, شىعىسقازاقستاندىق بالتابەك جەتپىسباەۆا, تارازدىق يبرايم سۇلەيمەنوۆ, قوستانايلىق قاسىم احمەتوۆ, اقتاۋلىق يساتاي سۇيەۋباەۆ جانە پاۆلودارلىق ارداگەرلەر سەمباي قاليەۆ پەن قابىش كوكتاەۆ بار. بۇلار جوعارى ناگراداعا ۇسىنىلىپ, سول ماراپاتىن الا الماي كەتكەن ارداگەر اتا-اجەلەرىمىز. ازىرگە تەك 8 ارداگەر تۋرالى ناقتى دەرەكتەر مەن مالىمەتتەر بار. الداعى ۋاقىتتا پارتيانىڭ قولداۋىمەن جوعارىدا ايتقان جۇزدەن استام ارداگەردىڭ ءبارى انىقتالاتىن بولادى. وسى باستامانىڭ ناتيجەسى رەتىندە «ەرلىك ەشقاشان ۇمىتىلمايدى» دەگەن كىتاپ باسىلماق.
سونىمەن قاتار پارتيا توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى بۇگىندە استانا قالاسىندا تۇراتىن وزگە دە ۇلى وتان سوعىسى ارداگەرلەرىنىڭ ۇيلەرىنە ارنايى بارىپ, جەڭىس كۇنىمەن قۇتتىقتادى. پارتيا تاراپىنان قۇرمەت كورسەتىلگەن ارداگەرلەردىڭ ءبىرى سەيىلبەك اكىمبەك ۇلى ۋسين بيىل 97 جاسقا تولادى. سوعىسقا 1942 جىلى اتتانعان ول ايگىلى كۋرسك شايقاسىنا قاتىسقان.
سونداي-اق ماۋلەن اشىمباەۆ سوعىس ارداگەرى ەكاتەرينا پيسارەۆانى دا ارنايى قۇتتىقتادى. ە.پيسارەۆا سوعىس جىلدارى گوسپيتالدا جۇمىس ىستەگەن. مايدانعا ازىق-ت ۇلىك پەن ءدارى-دارمەك جىبەرۋ جۇمىستارىنا دا ارالاستى. كەيىن 2-ءشى ۋكراينا مايدانىندا قىزمەت ەتكەن ەكاتەرينا اجەي جەڭىس كۇنىن براتيسلاۆادا قارسى الدى.
جالپى مەرەكە كۇنى نۇروتاندىقتار ەلىمىز بويىنشا ەكى مىڭنان استام سوعىس ارداگەرىنىڭ ۇيلەرىنە ارنايى بارىپ قۇتتىقتادى. ودان بولەك, پارتيا جەڭىس كۇنىنە وراي تاعى باسقا دا كوپتەگەن ءىس-شارالاردى جۇزەگە اسىردى. سولاردىڭ ءبىرى «ارداگەرلەردى ارداقتايىق» پارتيالىق جوباسى اياسىندا قولعا الىنعان «قاھارمان داڭعىلى» اكتسياسى. بۇل باستاما ارقىلى نۇروتاندىقتار مەن «جاس وتان» جاستار قاناتىنىڭ وكىلدەرى ۇلى وتان سوعىسىنىڭ باتىرلارى جانە ارداگەرلەرىنىڭ ەسىمدەرىمەن اتالعان كوشەلەردى اباتتاندىرىپ, سەنبىلىكتەر وتكىزدى. اتالعان اكتسياعا ەلىمىز بويىنشا 6 مىڭنان استام نۇروتاندىق پەن جاسوتاندىق قاتىستى.
وسى رەتتە ايتا كەتەر جايت, بۇگىندە قازاقستاندا ۇلى وتان سوعىسىنىڭ باتىرلارى مەن ارداگەرلەرىنىڭ ەسىمدەرى بەرىلگەن 1000-عا جۋىق كوشە بار. «قاھارمان داڭعىلى» اكتسياسى اياسىندا بۇل كوشەلەردىڭ بارلىعىندا كوشەتتەر وتىرعىزۋ, اۋلالاردى قالپىنا كەلتىرۋ, قوقىستاردان تازارتۋ سياقتى اباتتاندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى.
جولدىباي بازار,
«ەگەمەن قازاقستان»
