1992 جىلى 5 مامىردا مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى ادامدار ءبىر مەزگىلدە 17 ەۋروپالىق ەلدە مۇگەدەكتەردىڭ تەڭ قۇقىلى بولۋىن ساقتاۋ جانە فيزيكالىق, پسيحيكالىق نەمەسە سەنسورلىق شەكتەۋلەرى بار جانداردى كەمسىتۋشىلىككە قارسى قوزعالىس وتكىزگەن بولاتىن. قوزعالىستىڭ نەگىزىنەن مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى جانداردىڭ قۇقىعىن قورعاۋعا قاتىستى ماسەلەلەرگە جاپپاي قوعام نازارىن اۋدارۋ ماقساتىندا وتكەنىن ايتا كەتكەن ءجون.
سەمينار بارىسىندا قازاقستانداعى مۇگەدەكتەردىڭ قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ جانە ولاردىڭ ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى ءمادينا ابىلقاسىموۆا مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى جانداردىڭ ءومىرىن جاقسارتۋعا قاتىستى 5 نەگىزگى باعىتتى اتاپ ءوتتى. «ولارعا مۇگەدەكتىكتىڭ الدىن الۋ, ارنايى الەۋمەتتىك قىزمەتتەردى ۇسىناتىن پاكەتتى تولىق قامتاماسىز ەتەتىن الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتۋ, مۇگەدەكتەرگە شەكتەۋسىز قامتۋشى ورتانى جانە ولاردىڭ جۇمىسقا ورنالاسۋىن قالىپتاستىرۋ, سونداي-اق الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتۋدى وڭتايلاندىرۋ, اۆتوماتتاندىرۋ مەن مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى جانداردىڭ زاڭنامالاردى جەتىلدىرۋگە قاتىسۋى جاتادى», دەدى مينيستر. م.ابىلقاسىموۆا ءوز سوزىندە جالپى مۇگەدەكتەرگە قىزمەت كورسەتۋگە باعىتتالعان قۇرىلىمداردىڭ ورنالاسقان ورىندارىندا ارنايى قۇرىلعىلار ورناتۋعا, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 2018 جىلى 12 ملن تەڭگەدەن استام قاراجات بولىنگەندىگىن اتاپ ءوتتى.
سونىمەن قاتار جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن بىرگە الەۋمەتتىك نىساندار مەن كولىكتىك ينفراقۇرىلىمداردى پاسپورتتاۋ جانە بەيىمدەۋ ارقىلى شەكتەۋسىز ورتا قالىپتاستىرۋ بويىنشا جۇمىستار جاسالىپ جاتقانىنا نازار اۋداردى. اسىرەسە «قولجەتىمدى ورتا» جوباسى اياسىندا قازىرگى تاڭدا 32,6 مىڭ نىساننان 31,4 مىڭ نىسان پاسپورتتالعان. ونىڭ ىشىندە 21 مىڭ نىسان بەيىمدەلۋگە جاتادى.
جيىندا ايتىلعانداي, ەلىمىزدەگى مۇگەدەكتەر سانى 662544 بولسا, ونىڭ 83462-ءسى بالالار. بۇگىندە ولاردىڭ مۇگەدەكتىگىن انىقتاۋ تاسىلدەرىن وزگەرتۋ ماسەلەسى وزەكتى بولىپ وتىر. م.ابىلقاسىموۆانىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى ۋاقىتتا 16 جاسقا دەيىنگى بالالاردىڭ بارلىعى «مۇگەدەك بالا» ساناتىنا جاتقىزىلادى. «16-18 جاس ارالىعىندا عانا بالالاردىڭ مۇگەدەكتىگى توپتارعا بولىنە باستايدى. اعزا جۇمىسىنىڭ جاعدايىنا قاراپ, بالالاردىڭ دا مۇگەدەكتىگىن ءتۇرلى ساناتتارعا ءبولۋ قاجەت», دەدى مينيستر.
ال ۆيتسە-مينيستر سۆەتلانا جاقىپوۆا بۇل جايىندا مۇگەدەكتىكتىڭ ءبىرىنشى, ەكىنشى جانە ءۇشىنشى توبىنداعى بالالارعا سايكەس كومەك كورسەتىلەتىندىگىن مالىمدەدى. «مۇگەدەكتىكتىڭ دە ءتۇرلى دەڭگەيى بار. اۋىتقۋشىلىقپەن تۋعان بالالار بار, جۇرە كەلە مۇگەدەك بولعاندار بار. ماسەلەن, تسەرەبرالدى سال اۋرۋىمەن اۋىراتىن بالالارعا تۇراقتى كۇتىم قاجەت, ونى اناسى كوتەرەدى, كيىندىرەدى, الىپ جۇرەدى. نەمەسە بالا ءبىر كوزىنەن ايىرىلۋى مۇمكىن. وعان پروتەز سالىنادى, ال قالعان مۇشەلەرى امان-ساۋ, ءوزى ءجۇرىپ-تۇرا الاتىن بالانى وزگە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالارمەن قاتار قويۋعا بولمايدى. سوندىقتان بالالار مۇگەدەكتىگىن ءتۇرلى توپتارعا ءبولۋ قاجەت», دەپ ءتۇسىندىردى ۆيتسە-مينيستر.
جالپى, سوڭعى جىلدارى ەلىمىز مۇگەدەكتىگى بار جانداردىڭ قۇقىعىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزىپ كەلەدى. اتاپ ايتقاندا, استانادا مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جانداردى قولاربا نەمەسە پروتەزبەن قامتاماسىز ەتۋ جۇمىستارى بيومەتريالىق دەرەكتەر كومەگىمەن جۇرگىزىلمەك. «قازىرگى ۋاقىتتا مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندار بىرنەشە ۇيىمنىڭ تابالدىرىعىن توزدىرىپ ءجۇر. مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك ساراپتامادان وتەدى, وندا اربا نەمەسە پروتەزدىڭ قاجەتتىگى تۋرالى شەشىم شىعارىلادى. ونى الۋ ءۇشىن دە تاعى بىرنەشە ورىنعا بارۋى قاجەت. مۇنداي جۇگىنۋلەردىڭ سانىن ازايتۋ ءۇشىن بارلىق ۇدەرىستەر اۆتوماتتاندىرىلادى», دەيدى س.جاقىپوۆا. ونىڭ ايتۋىنشا, قاجەتتى پروتەزدى نەمەسە قولاربانى الۋ ءۇشىن مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جان ەشقايدا بارمايدى. «جەرگىلىكتى ورگان ءوزىنىڭ مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ راسىمدەرىن وتكىزىپ, كرەسلو نەمەسە پروتەز جەتكىزەتىن مەردىگەردى انىقتايدى. ارنايى ماماندار مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاننىڭ ۇيىنە بارىپ, بيومەترياسىن (كوزىنىڭ ىشكى تور قابىعى, قاراشىقتارىنىڭ ورنالاسۋى) الادى جانە مۇگەدەكتىڭ كەلىسىمىمەن بيومەتريانى ارنايى دەرەكتەر بازاسىنا ەنگىزەدى. قۇرال-جابدىق جەتكىزىلگەندە دە الۋشىنىڭ دەنە سيپاتى ارنايى بازاداعى بيومەتريامەن تەكسەرىلەدى. وسىلايشا, قاجەتتى قۇرالدى مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاننىڭ العانىنا كوز جەتكىزەمىز», دەپ ءتۇسىندىردى ۆيتسە-مينيستر. بۇل تاجىريبەنىڭ ازىرگە استانا قالاسىندا جۇرگىزىلىپ جاتقانى بەلگىلى بولدى. ونى قازاقستاننىڭ بارلىق وڭىرىنە ەنگىزۋ ماسەلەسى 2020 جىلعا دەيىن جوسپارلانعان.
سونداي-اق جيىندا مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ, وزدىگىنەن ءومىر ءسۇرۋ ۇيلەرىن دامىتۋ مەن مۇگەدەكتەر قۇقىقتارىنىڭ كونۆەنتسياسىن ىسكە اسىرۋعا قاتىستى تاۋەلسىز مونيتورينگ مەحانيزمىن قالىپتاستىرۋ باستامالارى ايتىلدى.
ميراس اسان,
«ەگەمەن قازاقستان»
