وقۋ موتيۆاتسياسى وقۋشىنىڭ ءبىلىم مازمۇنىن بەلسەندى مەڭگەرۋدى, تانىمدىق ارەكەتتەردى وياتاتىن ءۇردىس. ءبىلىم يگەرۋ ءۇردىسى بەلسەندى ارەكەت ارقىلى عانا جۇزەگە اسىرىلادى. بۇعان قوسا ءىس-ارەكەتتەردىڭ تۇرلەرى مەن وزىندىك دارەجەسى نەعۇرلىم كوپ جانە جوعارى بولسا, ءبىلىمدى يگەرۋدىڭ تيىمدىلىگى دە ارتا تۇسەدى. ادەتتە ساباقتا وقۋشى كوبىنە-كوپ ەكى جۇمىس اتقارادى – تىڭداۋ مەن جازۋ. ال بەلسەندى ارەكەتتەر دەگەنىمىز – وزدىگىمەن ءتۇسىنۋ, تاڭداۋ, تالداۋ, شەشىم قابىلداۋ, جاڭا مازمۇن قۇراستىرۋ, ءبىلىمىڭدى باعالاۋعا نەگىزدەلگەن ويلانۋ, تالقىلاۋ, پىكىرىڭدى قالىپتاستىرۋ, ونى دالەلدەي جانە قورعاي ءبىلۋ, پىكىر الماسۋ مەن تالاستىرۋ, وزگەنىڭ پىكىرىن تىڭداپ, ونى قابىلداۋ, پىكىرىڭدى جازۋ سەكىلدى جەكە جانە بىرلەسكەن جۇمىس تۇرلەرى.
بالانىڭ ساباققا بەلسەندىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن الدىمەن وقۋشىنىڭ تۇراقتى تانىمدىق قىزىعۋشىلىعىن وياتۋعا تىرىسامىن. ونىڭ تۇرلەرى كوپ. وقۋ ماتەريالدارىنىڭ جاڭالىعىن جاقسىلاپ ايتىپ بەرسەڭ دە, وقىتۋدىڭ جاڭا فورمالارىن پايدالانساڭ دا, كومپيۋتەردىڭ كومەگىن, ينتەراكتيۆتى كومپيۋتەرلىك, مۋلتيمەديالىق قۇرالداردى پايدالانساڭ دا وقۋشى نازارىن ساباققا قايتاراسىڭ. ەكىنشىدەن, سىنىپتاعى ءار وقۋشىنىڭ جەكە ەرەكشەلىگىن دە ەسەپكە الماي بولمايدى. سىنىپتا وتىز بالا وتىرسا, وتىزىنىڭ ساباقتى قابىلداۋى, تالابى, قالپى دا ءارتۇرلى. سوندىقتان مۇعالىمنىڭ پايدالانعان ادىستەمەسى كەيدە ويلاعانداي ناتيجە بەرە بەرمەيتىنى دە وسى بالا ەرەكشەلىگىنە ءمان بەرمەۋدەن دەپ بىلەمىن. بالانىڭ تاقىرىپقا قىزىعۋشىلىعى ءار دەڭگەيدە بولادى. مۇعالىم قىزمەتىنىڭ قيىندىعى دا تۇپتەپ كەلگەندە وسىندا جاتىر. 45 مينۋتتا سىنىپتاعى ءار بالانىڭ تاقىرىپتى قانشالىقتى تۇسىنە العاندىعىن, ەڭ باستىسى, وعان نازارىن سالعاندىعىن مۇعالىمنىڭ اڭعارا الۋى ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسىن كورسەتەدى. بۇل ءۇشىن مۇعالىم پەداگوگيكالىق ءادىس-قۇرالداردىڭ بارلىعىن مۇمكىندىگىنشە پايدالانعانى دۇرىس. مىسالى, مەنىڭ تاجىريبەمدە قىزىق جاعدايلار دا كەزدەسەدى. ءبىر وقۋشى وزىنەن جاۋاپكەرشىلىكتى تالاپ ەتكەنىڭە قاراي قالىپتاسادى. ال ءبىر بالا ماقتاۋ سۇيەدى, ارقاسىنان قاعىپ قويساڭ, ول بار نازارىن تاقىرىپقا سالادى, «تاۋ قوپارادى».
ۇستاز بالانىڭ ەرەسەك ەمەس, ءالى بالا ەكەنىن ۇمىتپاعانى دۇرىس. سوندىقتان بالا قانشا العىر بولعانىمەن, تاقىرىپتى وتكەندە «قاراپايىمنان كۇردەلىگە كوشۋ» ءپرينتسيپىن ۇستانعانى دۇرىس دەپ ويلايمىن, سونى ءوزىمنىڭ تاجىريبەمدە ءجيى قولدانامىن. وسىلايشا وقۋشى كۇردەلىلىگى جوعارى تاپسىرمالاردى ورىنداۋعا ىنتالانادى. بالانىڭ مەسەلى قايتپاۋى ءتيىس. وقۋشىلارمەن عىلىمي جوبالاردى جاساۋدا دا وسىنداي ادىستەمەلەر دۇرىس. وقۋشىنىڭ ىنتاسىن جەتەكتەپ وتىرساڭ, ول عىلىمي جۇمىستار جازۋعا, بىلسەم, كورسەم دەگەنگە ءوزى-اق تالپىنادى. وسىنداي ساتتەردە شاكىرتىمنىڭ ويلانۋىنا, كوزقاراسىن بىلدىرۋگە باتىلدىق تانىتۋعا ۇيرەتەمىن. وقۋشىنىڭ كوڭىلىندە سەنىم ۇيالاۋى كەرەك. سەنىم جوق جەردە بالا كەز كەلگەن كەدەرگىدەن قورقاتىن بولادى.
قازىرگى كەزدە دۇرىس پايدالانا بىلسە كومپيۋتەرلىك, ينتەراكتيۆتى قۇرالدار وقۋشىنىڭ ساباققا دەگەن ىنتاسىن وياتۋدا كومەكشى قۇرال بولادى. ال دۇرىس پايدالانباسا, ول – كەدەرگى. كەدەرگى دەيتىنىم, مۇعالىم وقۋشىنىڭ ساباققا, تاقىرىپقا, بەلگىلى ءبىر پانگە دەگەن ىنتاسىن وياتا الماسا ينتەراكتيۆتى ادىستەر ونى تەز جالىقتىرادى. سول ءۇشىن بۇگىنگى مۇعالىمدى قارقىنى جىلدام زامان اعىمىنا ىلەسەتىن, تەك كاسىبي شەبەرلىگى جوعارى ادام عانا ەمەس, رۋحاني دامىعان, شىعارماشىل, مادەنيەتتى, ءبىلىم قۇندىلىعىن, وقۋشىنىڭ جان دۇنيەسىن تۇسىنەتىن ۇستاز دەپ تانۋىمىز قاجەت.
بۇگىنگى مۇعالىم بالانىڭ رۋحاني ەڭ جاقىن ادامى بولا بىلە مە؟ اڭگىمەنىڭ ءتۇيىنى وسىندا. ومىردە جوعارى جەتىستىككە جەتكەن كىسىلەردىڭ مەكتەپتەگى ۇستازىن ەرەكشە ىلتيپاتپەن ەسكە الىپ, ءتىپتى كوزى ءتىرى بولسا, ولارمەن قارىم-قاتىناسىن ۇزبەي, بالاسىنداي قامقورلىعىن كورسەتىپ تۇراتىنىن كورىپ جۇرەمىن. سونداي ۇستازدىڭ باقىتتى جان ەكەنىن مويىندايمىن. دەمەك, ۇستاز بەن مەكتەپ پارتاسىندا وتىرعان شاكىرت اراسىندا شىنايى رۋحاني بايلانىس ورناعان. مۇعالىم بالانىڭ «بۇلاق كوزىن» اشا بىلگەن. ۇستازىنىڭ وزىنە دەگەن سەنىمىن سىيلاعان شاكىرت ومىردە تەك بيىكتەرگە عانا تالپىنعان. مىنە, وسىنداي ۇستاز بولۋدى مەن بۇگىنگى ءار مۇعالىمگە تىلەر ەدىم.
سايران ءومىرجانوۆا,
№15 ورتا مەكتەبى بيولوگيا ءپانىنىڭ جوعارى ساناتتى مۇعالىمى
قوستاناي وبلىسى,
رۋدنىي قالاسى
