دەمەك, بۇل سالا مەملەكەتكە الاقان جايىپ, سالىنعان قارجى قۇردىمعا كەتەتىن ەسكى جۇيەدەن ارىلۋى ءتيىس. ويتكەنى الەمدەگى وزىق تاجىريبەلەر وقۋ ورىندارىنىڭ قابىرعالارىندا باستالىپ, اۆتورلارىن پايداعا كەنەلتىپ, مەملەكەتتىڭ دە قازىناسىن مولايتىپ وتىرعاندىعى بۇگىن ەمەس. ەندى الەمدەگى ۇزدىك وتىزدىقتىڭ قاتارىنا قوسىلۋ جوسپارى جاڭا مىندەتتەر جۇكتەيدى, تاباندى ەڭبەكتى تالاپ ەتەدى. پرەزيدەنت وسى ماڭىزدى قۇجاتتا وقۋشىلار سارايلارىنىڭ بازاسىندا كومپيۋتەرلەردى, لابوراتوريالاردى جانە 3د-پرينتەرلەردى قوسا العاندا, بارلىق قاجەتتى ينفراقۇرىلىمدارى بار بالالار تەحنوپاركتەرى مەن بيزنەس-ينكۋباتورلارىنىڭ جەلىسىن قۇرۋ كەرەكتىگىن ايتتى. بۇل باستاما جاس ۇرپاقتى عىلىمي-زەرتتەۋ سالاسىنا جانە وندىرىستىك-تەحنولوگيالىق ورتاعا ۇتىمدى تۇردە كىرىستىرۋگە كومەكتەسەتىندىگى ءسوزسىز.
ال ەلباسىنىڭ ناۋرىز ايىندا جاريالانعان بەس الەۋمەتتىك باستاماسىندا ينجەنەرلەر, اقپاراتتىق تەحنولوگيا, روبوت-تەحنيكا, نانوتەحنولوگيا سالاسىنىڭ ماماندارىنا ەرەكشە كوڭىل بولىنەتىندىگى باياندالدى. بۇل ۇسىنىس ادام رەسۋرستارىنا باسا نازار اۋدارىلعان باستاما بولعاندىقتان, جاستار مەملەكەتتىك قامقورلىقتى شىن ءتۇيسىنىپ وتىر. ونىڭ ۇستىنە, قايتارىمسىز, قارىمتاسىز ەڭبەك بولماۋى ءتيىس ەكەندىگىن ۇعىنعان جاس بۋىن قازىردىڭ وزىندە عىلىمعا دەن قويىپ, وزدەرىنىڭ پروگرەسسيۆتى جەتىستىكتەرى ارقىلى پايدا تابۋعا دايىن.
ەلىمىزدىڭ الدىنداعى ماقسات – ايقىن, جوسپار – نىق. قازىر قاجەتتى قادامدار جاسالىپ, ناقتى شارالار ىسكە اسىرىلا باستاعاندىعى قۋانتادى. وسى ورايدا ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس قازاقستاننىڭ دامىعان ەلدەر وتىزدىعىنا ەنۋى ءۇشىن عىلىمعا نەگىزدەلگەن ەكونوميكا قالىپتاستىرۋ ءلازىم.
وزىق ەلدەردىڭ تاجىريبەسى كورسەتىپ وتىرعانداي, عىلىمدى جەتىلدىرۋدىڭ نەگىزىندە عانا ەكونوميكا ءوسىمىنىڭ يكەمدىلىگىن, ىرعاقتىلىعى مەن تۇراقتىلىعىن جانە بۇتىندەي ەلدىڭ ءال-اۋقاتىن ءبىر مەزگىلدە قامتاماسىز ەتۋگە بولادى. بۇگىنگى تاڭدا عىلىمي اتاق قورعاۋدىڭ داۋرەنى ءوتتى, ەندى عىلىم نارىققا بەيىمدەلىپ, ناقتى تابىس اكەلۋى قاجەت. الەمنىڭ الدىڭعى قاتارلى ۋنيۆەرسيتەتتەرى ءوز پايداسىنىڭ جارتىسىنا جۋىعىن عىلىمي-زەرتتەۋلەردەن تابادى. ال ناقتى ىستەردىڭ بىرقاتار جەتىستىكتەرىن ساقتاعان بايىشەۆ اتىنداعى اقتوبە ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ «Zerek تەحنوپاركى» جشس ديرەكتورى, فيلوسوفيا دوكتورى (PhD) جايىق سۇلتاننان ءبىلىپ, ءبىر عانا باستامانىڭ نەگىزىندە ەلدەگى عىلىمي احۋالدى سيپاتتاپ كوردىك.
– عىلىمي ىزدەنىس ناتيجەلەرىن كوممەرتسيالاۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا 2016 جىلى س.بايىشەۆ اتىنداعى اقتوبە ۋنيۆەرسيتەتى جانىنان ءوڭىر باسشىسى بەردىبەك ساپارباەۆتىڭ قولداۋىمەن «Zerek تەحنوپاركى» اشىلدى. وسى ەكى جىلدىڭ توڭىرەگىندە تەحنوپارك ءونىمدى يننوۆاتسيالار مەن تالانتتى عالىمداردىڭ زەرتتەۋ الاڭىنا اينالدى دەسە بولادى. Energyprom.kz باقىلاۋ اگەنتتىگىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, قازاقستاندىق عىلىمنىڭ دامۋىنا تەجەۋ بولىپ وتىرعان ەكى سەبەپ بار, ونىڭ ءبىرى – عىلىمي-زەرتتەۋلەردىڭ قولدانبالى سيپاتىنىڭ ازدىعى, ەكىنشىسى – كوممەرتسيالانۋ دەڭگەيىنىڭ تومەندىگى. تەحنوپاركتىڭ نەگىزگى قىزمەتى ءبىر-بىرىمەن بايلانىستى وسى ەكى ماسەلەنىڭ ايماقتىق دەڭگەيدەگى شەشىمىن تابۋعا باعىتتالعان, – دەيدى ج.سۇلتان
ماسەلەن, مۇنايلى ولكە – اقتوبەدەگى 29 كەن ورنىنان جىل سايىن 6 ميلليون توننا مۇناي, 7 ميلليارد تەكشە مەتر گاز وندىرىلەدى ەكەن. ادەتتە ءوندىرىس بار جەردە تابيعاتتىڭ لاستانۋى قاتار جۇرەتىنى ءسوزسىز. وسىعان وراي تەحنوپاركتەگى ينجەنەرلىك باعىتتاعى عىلىمي زەرتحانا جۇمىسى مۇناي ونىمدەرى قالدىقتارىن تازارتۋعا باعىتتالعان. اتاپ ايتقاندا, زەرتحانا عالىمدارى مەن ستۋدەنتتەر بىرلەسىپ قورشاعان ورتانى قورعاۋ باعدارلاماسى اياسىندا مۇناي قالدىقتارىن بويىنا سىڭىرەتىن تابيعي سوربەنتتەر شىعارۋمەن شۇعىلدانادى. ال جوبا اۆتورى ءوز ونەرتابىسىن پاتەنتتەۋگە تاپسىرىس بەرگەن.
سونداي-اق قازىرگى تاڭدا وندىرىلەتىن قۋات كوزدەرى نارىعىندا تابيعي گاز 4-ورىندى (24%) يەلەندى. تەحنولوگيالىق جاعىنان العاندا ىلعال گازدى رەتتەۋ جانە مولشەرلەۋ پروتسەسى قۇرعاق گازدان اناعۇرلىم ەرەكشەلەنەدى. تەحنوپارك قۇرىلىمىنداعى «اقپاراتتىق-ولشەۋ عىلىمي زەرتحاناسى» وسى ىلعال تابيعي گازدىڭ جۇمسالۋ مولشەرىن اۆتوماتتاندىرىلعان باقىلاۋ جۇيەسىمەن جابدىقتاۋمەن اينالىسۋدا. اتالعان زەرتحانانىڭ مەڭگەرۋشىسى, ەلىمىزدە وتكەن «ەڭ ۇزدىك جاس مەترولوگ» بايقاۋىندا جۇلدەگەر اتانعان تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, فيلوسوفيا دوكتورى جانات داەۆتىڭ جازعان ماقالالارى «Web of Knowledge» جانە «Scopus» مالىمەتتەر بازاسىنا ەنەتىن حالىقارالىق عىلىمي باسىلىمداردا جارىق كورگەن.
وندىرىسپەن بايلانىستى تاعى ءبىر باستاما – ءوندىرىس قالدىقتارىن كادەگە جاراتۋ. فيزيكا-ماتەماتيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ايات قايراقباەۆتىڭ عىلىمي جەتەكشىلىگىمەن كونكۋرسقا ۇسىنىلعان بۇل جوبا ۇلتتىق عىلىمي كەڭەستىڭ ماقۇلداۋىمەن ۇكىمەت تاراپىنان سوماسى 45 ملن تەڭگەنى قۇرايتىن گرانتقا يە بولدى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «جاسىل ەكونوميكاعا» كوشۋ تۇجىرىمداماسىندا 2030 جىلعا قاراي قايتا وڭدەلەتىن قالدىقتاردىڭ ۇلەسى 40 پايىزدى قۇراۋ قاجەتتىگى ايتىلعان. وسىعان بايلانىستى جاڭا ءارى ءتيىمدى قۇرىلىس ماتەريالدارىن, اسىرەسە ءوندىرىس قالدىقتارىنان جاسالاتىن كومپوزيتتىك بۇيىمدار جاساپ شىعارۋ جانە نارىقتى ۇدايى قامتاماسىز ەتۋ – عىلىم ءۇشىن وزەكتى ماسەلە ەكەنى داۋسىز.
– مىسالى, اقتوبە جەرىندە بور وندىرىسىنە دە شيكىزات كوزى جەتكىلىكتى. «تەحنوگەندىك قالدىقتاردى ءتيىمدى پايدالانۋ» زەرتحاناسىندا جەرگىلىكتى بور ءوندىرىسىنىڭ العاشقى قادامدارى جاسالىپ, قىتاي مەن رەسەيدەن يمپورتتالاتىن مەكتەپ قۇرالىن وتاندىق ونىممەن اۋىستىرۋ كوزدەلۋدە.
تەحنوپارك ونەرتاپقىشتارى شارۋاشىلىققا قاجەتتى جاڭا قۇرالداردىڭ ۇلگىسىن دە جاساپ ۇلگەردى. ولاردىڭ اراسىندا ءورت ءسوندىرۋ قۇرىلعىسى دا بار. بۇل, اسىرەسە دالا ءورتى كەزىندە وتە ءتيىمدى. جاڭا قۇرال 5-6 مەتر قاشىقتىقتاعى ورتكە توپىراق اتقىلاپ, ءورت سوندىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل قۇرىلعى پاتەنتتەلگەن, نارىققا شىعارۋ ماقساتىندا تەحنيكالىق پاسپورتى مەن سەرتيفيكاتى راسىمدەلۋدە, – دەپ اتاپ ءوتتى جايىق يسا ۇلى.
سونىمەن قاتار ەلىمىزدە قازىرگى كەزدە تۇرمىستىق قاتتى قالدىقتاردى قايتا وڭدەۋ وزەكتى ماسەلەلەردىڭ بىرىنە اينالىپ وتىرعانى قۇپيا ەمەس. تەحنوپارك ۇسىنىپ وتىرعان ونەرتابىستىڭ تاعى ءبىر ءتۇرى – ءتۇرلى سۋسىنداردان قالعان پلاستيك ىدىستاردان تەمىر جول بويىندا قار توقتاتاتىن بوگەتتەر جاساۋ. بۇعان قوسا بالشىققا باتقان كولىكتى تەز شىعارۋ قۇرالى, جەلدەن قۋات الاتىن شنەك تەكتەس روتورى بار جەل اگرەگاتى دا «Zerek تەحنوپاركى» ۇجىمىنىڭ ەنشىسىندەگى جەتىستىكتەر.
بولاشاققا كوز جۇگىرتەر بولساق, الداعى ۋاقىتتا جاساندى اقىل-ويدىڭ ماڭىزدىلىعى مۇنايدان دا باسىم تۇسەتىن سەكىلدى. زامان وزگەرگەن سايىن ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى دە ۋاقىت تالابىنا ساي وزگەرۋى قاجەت. الدىمىزدا ءاربىر ازاماتتىڭ بويىنا عىلىمي-ىزدەنۋشىلىك داعدى قالىپتاستىرىپ, سول ارقىلى قيىنشىلىقتاردى مۇمكىنشىلىك رەتىندە تانىپ, تىعىرىقتان شىعا بىلۋگە ۇيرەتۋ, تاعدىر تەزىنە تاباندىلىقپەن ءتوزىپ, ءوز ورنىن تابا بىلۋگە جاردەم ەتۋ مىندەتى تۇر.
سەرىك ابدىبەك,
«ەگەمەن قازاقستان»
