بىلاي قاراساڭ, مۇندا تۇرعان ەشنارسە جوق سياقتى. ال تۇپتەپ كەلگەندە, وسى «قارسى الۋدا» ەلدەر اراسىندا كوپتەن بەرى قوردالانىپ قالعان وتكىر پروبلەمالاردى شەشۋگە دەگەن قۇلشىنىس, وزبەك پەن تاجىك حالىقتارىنىڭ سالقىن تارتا باستاعان ىنتىماقتاستىعىن قايتا جانداندىرۋعا دەگەن ۇمتىلىس جاتقانىن بايقاۋعا بولادى. ويتكەنى ساپارمەن كەلگەن ەلدىڭ ءبىرىنشى باسشىسىن ەكىنشى ەلدىڭ ءبىرىنشى باسشىسى اۋەجايدا قارسى الۋ حالىقارالىق ساياساتتا وتە سيرەك كەزدەسەتىن وقيعا. ەكىنشىدەن, وزبەكستان پرەزيدەنتىنىڭ بۇل ساپارىن ساراپشىلار تاريحي ساپار دەپ اتادى. سەبەبى كورشى ەكى مەملەكەتتىڭ باسشىلارى ءبىر-بىرىنە ساپارمەن كەلمەگەلى, جوعارى دەڭگەيدە كەزدەسۋلەر وتكىزبەگەلى جيىرما جىلعا جۋىقتاپتى.
وزبەكستان پرەزيدەنتى ش.ميرزيوەۆ ءوزىن ۇلىقتاۋ ءراسىمى كەزىندەگى سويلەگەن سوزىندە «وزبەكستان ورتالىق ازيا ەلدەرىمەن ىنتىماقتاستىققا ەرەكشە باسىمدىق بەرەدى» دەپ اتاپ وتكەن ەدى. راسىندا دا ول ەلدىڭ ىشكى ساياساتىنا عانا ەمەس, ەلدىڭ سىرتقى ساياساتىنا, ونىڭ ىشىندە كورشى مەملەكەتتەرمەن بايلانىسىنا دا تىڭ وزگەرىستەر اكەلدى. وڭىردەگى ءتورت ەلگە ارنايى ساپارلاپ بارىپ, بۇرىنعى «وكپە-رەنىشتى» قويىپ, تىعىز بايلانىستار جاساۋدى ءوتىندى. ورىنسىز وقشاۋلانۋدىڭ الىسقا اپارمايتىنىن العا تارتىپ, ينتەگراتسيالانۋعا شاقىردى. ونىڭ جولىن ەشكىم جاپپادى, قولىن قاقپادى. بارلىعى ويداعىداي بولدى.
سونىڭ ناقتى دالەلى – وزبەكستان پرەزيدەنتى ش.ميرزيوەۆ پەن تاجىكستان پرەزيدەنتى ەمومالي راحموننىڭ كەلىسسوزدەرى بارىسىندا قول قويىلعان ەكىجاقتى قۇجاتتار. كورشىلەس ەكى ەلدىڭ ءتۇرلى سالاداعى ىنتىماقتاستىعىن دامىتۋعا باعىتتالعان جانە قول قويىلعان قۇجاتتاردىڭ سانى 20-دان اسادى, ول بارلىق سالانى قامتيدى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە كەزىندە ءۇزىلىپ قالعان اۋە, تەمىر جول, اۆتوكولىك قاتىناستارى قالپىندا كەلتىرىلدى. ازاماتتاردىڭ ءبىر اي مەرزىمگە ۆيزاسىز كەلىپ-كەتۋ ءتارتىبى ەنگىزىلدى. وزبەكستان مەن تاجىكستان شەكارالارى مينالاردان تازارتىلدى. ەندى مەملەكەتتەر باسشىلارى ءوزارا تاۋار اينالىمىن 1 ميلليارد دوللارعا دەيىن جەتكىزۋدى كوزدەپ وتىر. قازىرگى كەزدە وزبەكستان-تاجىكستان ورتاق ساۋدا كەڭەسى قۇرىلىپ جۇمىس ىستەۋدە. كەڭەستىڭ العاشقى وتىرىسى ناۋرىز ايىندا دۋشانبەدە ءوتتى.
ال وزبەكستان مەن تاجىكستان اراسىنداعى قاتىناستىڭ ناشارلاۋ سەبەبىنە كەلسەك, 1992-1997 جىلدارى بولعان ازامات سوعىسىنان ەندى ەسىن جيناپ كەلە جاتقان تاجىكستاننىڭ سولتۇستىگىنە 1998 جىلدىڭ قاراشاسىندا پولكوۆنيك ماحمۇد حۋدايبەرديەۆ باستاعان وپپوزيتسيالىق توپ شابۋىل جاسايدى. ءتورت كۇنگە سوزىلعان «سوعىستا» ولار شەگىنىپ, وزبەكستان اۋماعىنا ءوتىپ كەتەدى. تاجىكستان پارلامەنتىندە سويلەگەن سوزىندە ە.راحمون وسى وقيعاعا بايلانىستى: «ب ۇلىك ۇيىمداستىرىپ, جاساقتارعا كومەكتەسۋ ارقىلى وزبەكستان باسشىلىعى بۇكىل تاجىكستاندى وزدەرىنىڭ باقىلاۋىنا العىسى كەلەدى» دەگەن ماعىنادا مالىمدەمە جاسادى. بۇل وزبەكستاننىڭ سول كەزدەگى پرەزيدەنتى يسلام كاريموۆتىڭ شامىنا تيەتىندەي-اق ءسوز ەدى.
وزبەك-تاجىك قاتىناسىنىڭ ۋشىعۋىنا, سونداي-اق تاجىكستان اۋماعىندا سالىنۋى ءتيىس روگۋن سۋ ەلەكتر ستانساسى جوباسىنىڭ دا «قوسقان ۇلەسى» جەتەرلىك. سوناۋ كەڭەستىك كەزەڭدە جوبالانىپ, قارجى تاپشىلىعىنا بايلانىستى قۇرىلىسى توقتاپ قالعان بۇل ستانسانىڭ پايدالانۋعا بەرىلۋى تاجىكستان ءۇشىن وتە ماڭىزدى. سەبەبى تاجىكستان حالقى, اسىرەسە قىس ماۋسىمىندا ەلەكتر ەنەرگياسىنان قيىندىق كورەدى. ەگەر روگۋن سۋ ەلەكتر ستانساسى ىسكە قوسىلاتىن بولسا, ەل بۇل قيىندىقتان قۇتىلادى. سونىمەن بىرگە ولار وندىرىلگەن ەلەكتر ەنەرگياسىن پاكىستان مەن اۋعانستانعا, تاعى باسقا ەلدەرگە ەكسپورتتاپ پايدا تاپقىسى كەلەدى.
ال وزبەكستان تاراپى روگۋن گەس-ءنىڭ سالىنۋىنا مۇلدە قارسى. ونى ەلدىڭ بۇرىنعى باسشىسى ءىرى جيىنداردا تالاي مارتە ايتقان, ءتىپتى مالىمدەمەلەر دە جاساعان بولاتىن. ويتكەنى وزبەكستاننىڭ ەگىنشىلىكپەن اينالىساتىن اۋداندارىنا سۋ اسا قاجەت. ستانسا پايدالانۋعا بەرىلگەن جاعدايدا سۋ قازىرگى مولشەردەن بىرنەشە ەسە از جىبەرىلەدى. بۇل اۋىلشارۋاشىلىق داقىلدارىنان الىناتىن ءونىم كولەمىن تومەندەتەدى. ءوز كەزەگىندە ول تۇرعىنداردىڭ ءال-اۋقاتىنا كەرى اسەر ەتەدى.
بۇگىندە وزبەكستان مەن تاجىكستان اراسىندا ىنتىماقتاستىقتى جانداندىرۋدىڭ بارلىق مۇمكىندىكتەرى ۇكىمەتارالىق دەڭگەيدە قاراستىرىلۋدا. الىس-بەرىس, بارىس-كەلىس ارتادى, ءالى دە جاقسارادى دەپ ايتا الامىز. ال كورشى ەلدەردىڭ ءبىر-بىرىمەن تىعىز بايلانىستا بولۋى كوپ ماسەلەنى شەشەتىنى تاريحتان بەلگىلى.
ءاليسۇلتان قۇلانباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
