تiل تاريحىن بiلمەي, تiلدi دامىتۋ مۇمكiن ەمەس. ءوزiنiڭ بۇكiل سانالى ءومiرiن قازاق جازبا تiلiن لەكسيكالىق شۇبارلىقتان, باسقا تiلدەردiڭ سينتاكسيستiك ىقپالىنان تازارتۋمەن اينالىسىپ, قازاق تiلi عىلىمىن دامىتقان عالىم احمەت بايتۇرسىن ۇلى 1913 جىلى شىققان «قازاق» گازەتiنiڭ تۇڭعىش سانىندا بىلاي دەپ جازادى: «...ءوزiمiزدiڭ ەلiمiزدi ساقتاۋ ءۇشiن بiزگە مادەنيەتكە, وقۋعا ۇمتىلۋ كەرەك. ول ءۇشiن, ەڭ الدىمەن ادەبيەت تiلiن وركەندەتۋ كەرەك. ءوز الدىنا ەل بولۋعا, ءوزiنiڭ تiلi, ادەبيەتi بار ەل عانا جاراي الاتىندىعىن بiز ۇمىتپاۋعا تيiسپiز».
ءتىل – حالىقتىڭ ءدىلى, جان دۇنيەسى. ءتىل – ۇلتتىڭ ءدىنىن, مادەنيەتىن, بولمىسى مەن رۋحانياتىن تاسىمالداۋشى قۇرال. ءتىل ۇلت كۇرەتامىرىنداعى تىرشىلىك كوزى – قان ىسپەتتى. ونىڭ ءون بويىندا حالىقتىڭ ءدىلى مەن ءدىنى, سالتى مەن ساناسى بۇرقىراپ تاسىپ جاتادى. ۇلتتىڭ ۇلت رەتىندەگى ءومىرىنىڭ قالىپتاسۋى نەمەسە جويىلۋىنا سەبەپ بولاتىن بىرەگەي فاكتور دا وسى ءتىل. بۇل ماسەلەنى ءجىتى تۇسىنگەن ا.بايتۇرسىن ۇلى: ء«وز ۇلتىنا باسقا جۇرتتى قوسامىن دەگەندەر اۋەلى سول جۇرتتىڭ ءتىلىن ازدىرۋعا تىرىسادى... ۇلتتىڭ ساقتالۋىنا دا, جوعالۋىنا دا سەبەپ بولاتىن نارسەنىڭ ەڭ قۋاتتىسى – ءتىل. ءسوزى جوعالعان جۇرتتىڭ ءوزى دە جوعالادى», دەپ ايتىپ كەتكەن. ءبىز احمەت بايتۇرسىن ۇلى قۇراستىرعان الiپبيگە مۇقيات زەر سالىپ قارايتىن بولساق, وندا قازiرگi حالقىمىزدىڭ تiرەلiپ وتىرعان تiل ماسەلەسiنiڭ شەشiمiن ونىڭ XX عاسىردىڭ باسىندا-اق شەشiپ كەتكەنiنە عىلىمي تۇردە تولىق كوزiمiز جەتەدi. سونىڭ ايقىن دالەلىندەي ەلباسىمىز «قازاق ءتىلى ءالىپبيىن كيريلليتسادان لاتىن گرافيكاسىنا كوشىرۋ تۋرالى» جارلىققا دا قول قويدى.
باعدارلامالىق ماقالادا, سونىمەن بىرگە جاستار ماسەلەسى دە بارىنشا قامتىلعان. جاستار – بولاشاقتىڭ باستاۋى, ال بولاشاقتىڭ جارقىن بولۋى ءۇشىن جاستاردىڭ پسيحولوگياسىن, سانا-سەزىمىن, مىنەز-قۇلقىن, دۇنيەتانىمىن, باعىت-باعدارىن وزگەرتۋدەن باستاۋ كەرەكتىگى دە انىق. بۇل باعىتتا ەلباسىنىڭ «ماڭگىلىك ەل» يدەياسى ءبىزدىڭ تەمىرقازىق ىسپەتتى.
«ماڭگىلىك ەل» يدەياسى اتا-بابالارىمىزدان, ياعني ورتاعاسىرلىق تۇركىلىك زاماننان باستاۋ السا, قازاق حالقى تاريح ساحناسىنا شىققاندا وسى يدەيانى جالعاستىرىپ, بۇگىنگى كۇنگە دەيىن الىپ كەلدى جانە تاۋەلسىزدىگىمىز ورنىققان كەزدە سوناۋ تۇpكiلiك داۋىردە Tۇرىك قاعاناتىنىڭ «مانيفەسى» رەتىندە «ماڭگى تاسقا» جازىپ قالدىرعانداي, ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ حالىققا جولداۋىندا قازاق ەلىنىڭ ۇلتتىق يدەياسى رەتىندە جاريالادى. ۇلتتىق يدەيا ماسەلەسى بۇگىندە بارلىق پوستكەڭەستىك مەملەكەتتەردە ماڭىزدى بولىپ وتىر.
ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى باعدارلامالىق ماقالاسىن ءتۇسىندىرۋ بويىنشا اۋداندىق ءىس-شارالار جوسپارى ازىرلەنىپ, جۇيەلى تۇردە جۇمىستار اتقارىلۋدا. باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ بويىنشا جەلىلىك كەستەگە سايكەس بارلىق جوسپارلانعان ءىس-شارالار مەرزىمىندە وتكىزىلۋدە. سونداي-اق اۋداندا وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگى ءىس-شارالار جوسپارلانىپ, جاڭاشا فورماتتا ءىس-شارالار ۇيىمداستىرىلۋدا. باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋدا ازاماتتىق سەكتور ينستيتۋتتارىن تارتۋ تاپسىرىلعان. الەۋمەتتىك جوبالار مەن ءتۇرلى ءىس-شارالاردى ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە بىرلەسكەن جۇمىس جۇرگىزىلۋى ءتيىس. بۇل باعىتتا تالاس اۋدانىندا جۇيەلى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. اۋداندا رەسمي تىركەلگەن 24 ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم بار.
«رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىن اۋدان كولەمىندە جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا اۋداندىق جوبالىق وفيس قۇرىلدى. وفيس قۇرامىنا تاجىريبەلى ماماندار تارتىلدى. وفيس ماماندارى «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ «اتامەكەن», «تاربيە جانە ءبىلىم», «رۋحاني قازىنا» جانە «اقپارات تولقىنى» باعىتتارى بويىنشا جۇمىس جاسايدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋدا اقپاراتتاندىرۋ جۇمىستارىنىڭ ماڭىزى زور. وسى تۇرعىدا اۋدانىمىز بويىنشا ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسىنا ارنالعان 60 كورنەكى اقپارات قۇرالدارى ءىلىندى. سونداي-اق اۋدان مەكتەپتەرىندە, كىتاپحانالاردا «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى بويىنشا بۇرىشتار اشىلىپ, ارنايى كابينەتتەر جاساقتالعان, ستەندتەر ورنالاسقان.
اۋداندىق «تالاس تىنىسى» گازەتىندە ەلباسىنىڭ باعدارلامالىق ماقالاسىنا ارنالعان ارنايى ايدارلار اشىلدى. «تالاس تىنىسى» گازەتىنە ەلباسىنىڭ باعدارلامالىق ماقالاسى بويىنشا 66 ماقالا, سونىمەن قاتار وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق باسىلىم بەتتەرىندە دە بىرنەشە اۋقىمدى ماقالالار جارىق كوردى. سونداي-اق باعدارلامانى اقپاراتتىق قولداۋ بويىنشا «فەيسبۋك» الەۋمەتتىك جەلىسىندە «تالاس اۋدانى – رۋحاني جاڭعىرۋ» پاراقشاسى اشىلىپ, وندا بارلىعى 100-دەن استام ماتەريال جاريالانعان. جاستار رەسۋرستىق ورتالىعى مەن كەيبىر مەكەمە قىزمەتكەرلەرى دە الەۋمەتتىك جەلىدە اقپارات تاراتۋدا بەلسەندىلىك تانىتۋدا.
دوسماحانبەت اليەۆ,
تالاس اۋدانىنىڭ اكىمى
جامبىل وبلىسى
