ءاربىر ونەر يەسىنىڭ تالانت قۋاتىن تانىتاتىن شوقتىعى بيىك شىعارماسى بولادى دەسەك, سۋرەت ونەرىنىڭ ساڭلاعى مولداحمەت كەنباەۆتىڭ تۋىندىلارى تۋرالى ءسوز قوزعاعاندا, الدىمەن كوز الدىمىزعا ونىڭ «اساۋعا قۇرىق سالۋ» كارتيناسى ورالادى. تۇلپار دەسە دەلەبەسى قوزاتىن قازاق بالاسى جاستايىنان جىلقى جالىندا ويناپ, قاشاننان قاسيەتتى سانالعان قامبار اتا بالاسىن جانىنداي جاقسى كورۋى تەگىن ەمەس. ەل باسىنا ەكىتالاي كۇن تۋعان جاۋگەرشىلىك زامانداردا ءشوپتىڭ شۇيگىنىن جەپ, سۋدىڭ تۇنىعىن ىشكەن كيەلى جانۋار اتا-بابالارىمىزدىڭ تاقىمىندا وينادى, سەنىمدى سەرىگى بولا ءبىلدى. «استىڭداعى اتىڭ جۇردەك بولسا جالعاننىڭ پىراعى» دەيتىن بابالار ءسوزى جاي ايتىلماسا كەرەك-ءتى. سۋرەتشى قولتاڭباسىن اسقاقتاتقان وسى شىعارما حالقىمىزدىڭ اسقاق رۋحىن دا اسپانداتىپ تۇرعانداي. كەنەپ بەتىن كومكەرگەن كەرەمەت كورىنىس كەرۋەن-كەرۋەن ويلارعا تارتادى. دالانىڭ رۋحىن, بابانىڭ عۇرپىن, حالىقتىڭ قاسيەتىن, دانانىڭ وسيەتىن جەتكىزگىسى كەلەدى. تەكتىلىكتى تۇمار عىپ تاققان جىلقى مىنەز جۇرتتىڭ جان-جۇرەگىنە ۇڭىلتەدى.
قۇرىق كورمەگەن شۋ اساۋ ەن دالانىڭ ەركىن جورتقان ەركەسىندەي ەلەستەيدى. باس بەرمەك تۇگىلى, ماڭايلاتپايدى. ال ونى قۋعان بەيتانىس ەكەۋ الدارىندا اتىرىنعان اساۋعا قۇرىق سالۋعا ۇمتىلادى. شۋ اساۋ شىركىن, ولار تۇگىلى ۋاقىت جىلدامدىعىنا دا دەس بەرمەيتىندەي. دۇنيە ديدارىنداعى ماڭگىلىك قوزعالىس تۇلپاردىڭ تۇياعىمەن بىرگە شىر-كوبەلەك اينالادى. جەلدەن جۇيرىك ارعىماقتىڭ ساۋىرىندا نامىس قامشىسى وينايدى. وينايدى دا, جىلدامدىق ودان سايىن ۇدەي تۇسەدى. تۇلپار نامىس تۇتاس دالانى دۇبىرگە بولەيدى. ارعىماق تاعى دا, تۇياعى جۇمىر دالانىڭ جۇرەگىن ج ۇلىپ الارداي ىشقىنادى. بەينە ءبىر تاڭعاجايىپ ەرتەگىلەردەگى اق قاناتتى سايگ ۇلىكتەي كەڭ دالادا كوسىلە شاۋىپ بارادى. شاشاسىنا شاڭ جۇقپاعان تاكاپپار تۇلپار ەكپىنىنەن جەل بۇرقاپ قۇيىنداپ اعادى. قولدارىندا ۇزىن قۇرىق پەن ارقانى بار ەرجۇرەك جاس جىگىتتەر بار ەكپىنىمەن شاۋىپ كەلە جاتقان اقبوزاتتى جان ۇشىرا قۋادى. ەندى بىردە كەسە-كولدەنەڭ كەلىپ قاپتارلاسا زاۋلايدى. انە, قاسقا جيرەندى تىزگىندەگەن ادۋىندى قارا بالا قولىنداعى ارقانمەن اساۋعا شالما ۇرماققا بەكىنەدى. ءدال وسى جەردە سۋرەتشى قيالى شارىقتاۋ شەگىنە جەتىپ, ارپالىسقان ويلارمەن الىسادى. كەنەپ بەتىندەگى جانسىز بەينە كوڭىل كۇيدى تەربەتىپ سان سەزىمنىڭ سيقىرىنا جەتەلەيدى. سول باياعى كوكجيەك, اسقار تاۋلاردىڭ تىزبەگىمەن قورشالعان تانىس دالا. تەك مۇنداعى پەيزاج باتىپ بارا جاتقان كۇن ساۋلەسىمەن ارايلانادى. تاۋلار سىزىعى بوياۋ تۇرلەرىنىڭ ۇيلەسىمدىلىك تابۋىنا وراي اناعۇرلىم قيمىل قوزعالىستى, ويناقى بوپ كورىنەدى. سۋرەتشى پەيزاجدى كوك, اق, قىزىل, سارى بوياۋلارمەن كەسكىندەگەن. مۇنىڭ ءوزى كارتيناعا جاندى قوزعالىس بەرىپ تۇر. كومپوزيتسياداعى قيعاش قيىپ تۇسكەن سىزىقتار جەلىگىپ العان سايگ ۇلىكتەردىڭ شابىس ىرعاعىن ەكپىندەتەدى. اقبوزات كارتينانىڭ ناق ورتاسىندا بەينەلەنگەن, سوندىقتان ەڭ اشىق ءتۇس كورەرمەننىڭ نازارىن ەرىكسىز اۋدارادى. سالت اتتىلاردىڭ ۇستىندەگى ۇلتتىق كيىم, كارتينانىڭ بولمىسىنداعى ۇلتتىق بوياۋلاردى قالىڭداتا تۇسكەندەي. قىلقالام يەسىنىڭ شىعارماداعى نەگىزگى ميسسياسى ەرلىك پەن ەپتىلىك ارقىلى حالىق باتىلدىعىن, ۇلتتىڭ اسقاقتىعىن كورسەتۋ.
قىلقالام شەبەرىنىڭ بۇل ەڭبەگى جارىق كورە سالا ونەرتانۋشىلاردىڭ بيىك باعاسىنا يە بولدى. بۇل تۇرعىسىندا «اساۋعا قۇرىق سالۋ تابيعات پەن ادامنىڭ گيمنى سەكىلدى تاسقىنداعان كۇي» دەپ تەگىن ايتىلعان جوق. تەرەڭ تولعانىستان تۋعان تۋىندىنى ترەتياكوۆ گالەرەياسى ساتىپ الدى. ماماندار كەنەپ بەتىندەگى ايرىقشا سۇلبا – اساۋدى باعىندىرۋ ديناميكاسىنىڭ تولىق كورىنىسىن اشىپ, قازاق جىگىتتەرىنىڭ شەكسىز باتىلدىعى مەن ەرلىگىن دارىپتەگەن تەڭدەسسىز ماداق جىرى دەپ باعالادى. سارى دالا, جارىق پەن تاۋ جوتالارىنىڭ تىزبەكتەلگەن كولەڭكەسى, اق بوز اتتىڭ شابىسى مەن قوس سالت اتتىنىڭ قيمىلى كورەرمەننىڭ كوڭىلى مەن قيالىن ءاپ-ساتتە وزىنە اۋدارىپ اكەتەدى.
شەبەر ءتىلىنىڭ قۇدىرەتى سوندا – ادام مەن تابيعات بايلانىسىنىڭ اۋەزدى ۇندەستىگىن ايعاقتاپ تۇرعانداي اسەرگە قالدىرادى. جاي كەزدە ەلەنە بەرمەيتىن قاراپايىم كورىنىستىڭ ادەمى يىرىمدەرىن عانا ەمەس, بۇكىل جان دۇنيەسىنىڭ ىرعاق بۇلقىنىسىن كەنەپ بەتىنە جايىپ سالادى.
قاعاز بەتىن قانشا شيمايلاعانىمىزبەن تۋىندىنىڭ ءتۇيىنىن, تامىرىن تاپ باسا الماي مي قابىعىن كەمىرە بەردىك. الدىمىزدا تاعى دا سول سۋرەت, تاعى دا تەلمىرە قاراپ وتىرمىز. كەنەت, اۆتوردىڭ نەگىزگى ويىن انىق وقىعانداي بولدىق. سۋرەت جايلى سۋرەت جازۋ قيىننىڭ قيىنى. قازاق بالاسىنىڭ تابيعاتقا جاقىندىعى, ءبىزدىڭ ويىمىزداعى تابيعات, ءبىزدىڭ كوزقاراسىمىزداعى دارحان دالا ديدارى, اسقاق سەزىممەن استاسىپ, حالقىمىزدىڭ كوڭىل قالاۋىمەن ۇندەسەدى. كەمەرىنە كەلگەن اسقار تالانت وسى سەزىمدەردىڭ ءبارىن دە تاۋدىڭ تۇنىق بۇلاعىنداي تاپ-تازا, اق ادال كوڭىلمەن ۇسىنادى. تىرشىلىككە نۇر شاشقان اراي كۇن ۇياسىنا باتىپ بارا جاتقان ساتتە اسەم دالا كەلبەتىن الۋان ءتۇرلى تۇسپەن كومكەرەدى. ناق وسى ءسات جالعىز تابيعاتقا ەمەس, جان دۇنيەڭە دە شۇعىلا سىيلايدى. جانىڭدى نۇرعا بولەيدى. كومپوزيتسيالىق شەشىمى تۇتاس ءبىر پوەماعا تاتيتىن ىرگەلى تۋىندىنىڭ تۇلا بويىندا قانشاما جۇمباق جاسىرۋلى.
كىم ءبىلسىن, بالكىم, كەنباەۆ ءوزى بەينەلەگەن كارتيناداعى ەركىندىگى مەن بوستاندىعى ءۇشىن كۇرەسكەن حاس تۇلپار ارقىلى ەركىندىكتى اڭساپ بوداندىقتىڭ بۇعاۋىنان ارىلۋدى ارمانداعان حالقىنىڭ ارمان-اڭسارىن جەتكىزگىسى كەلگەن بولار. قازاقتىڭ باسىنا تۇسكەن اۋىر ءحالىن, مۇڭ-نالاسىن, قايعى-شەرىن وسىلايشا ءبىر تارقاتىپ العىسى كەلگەن شىعار. ۇلتىنىڭ ۇيىقتاپ جاتقان نامىسىن وياتىپ, رۋحىن قايراعىسى كەلگەنى بەلگىلى. ءيا, انىق سولاي. زامانا كەلبەتىنە تىك قاراپ تۇرىپ تۇلپار تەكتەس ۇلتتىڭ بويىنداعى الاپات ورلىكتى ءوشىرۋ مۇمكىن ەمەس, ونى قۇرىقتاپ ۇستاۋ تابيعات زاڭىنا قارسى شىعۋمەن بىردەي دەپ ەسكەرتىپ تۇر. اراعا قانشاما جىلدار سالىپ جەلتوقساندا بوستاندىق دەپ بۇلقىنعان قازاق جاستارىنىڭ ورلىگىن كورگەن شاقتا سۋرەتشى, كەنەپ بەتىندە ءوزى سومداعان اقبوزاتتىڭ اسىل ارمانى اقيقاتقا اينالۋعا از قالعانىن سەزىپ, جانارىنا جاس الدى ما ەكەن؟! تاۋەلسىزدىك تاڭى اتقان سوڭ نەبارى ەكى جىلدان كەيىن ماڭگىلىك ساپارعا اتتانعان حاس تالانت جۇرەگىندەگى ارمان تۇلپارىنىڭ ماڭگىلىك ازات بولعانىن تاڭىرىنەن تىلەپ كەتكەنى انىق. كەنباەۆ كەنەبىندەگى سايگ ۇلىك ماڭگىلىك ازات. ماڭگىلىك ەلدىڭ مۇراتىن اسقاقتاتىپ, توبەدەن كۇن سونگەنشە ءوزىنىڭ بايتاق دالاسىندا ەركىن سامعاي بەرمەك.
سامعا اقبوزاتىم, تالما...
ارمان وكتيابر,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
