رومان وتە ءساتتى شىعىپ, اعىلشىن ءتىلدى ادەبيەتكە ارنالعان بەدەلدى بۋكەر سىيلىعىنىڭ 2017 جىلعى لاۋرەاتى اتاندى. كەي وقىرماندار بۇل شىعارمانى تاريحي تاقىرىپقا ارنالعان دەپ ويلاۋى مۇمكىن. بۇل جاڭساقتىق بولار ەدى. بىراق اۆتور يدەياسى تاريحي ەپيزودتان تۋعان. 1862 جىلدىڭ اقپانىندا ازاماتتىق سوعىستىڭ ءجۇرىپ جاتقانىنا ءبىر جىل بولعاندا اقش پرەزيدەنتى اۆراام لينكولننىڭ ۇلى ۋيللي ويدا جوقتا سۇزەك اۋرۋىنان كوز جۇمادى. پرەزيدەنتتىڭ قايعىدان قابىرعاسى قايىسقان شاق. ۇلىن جەر قوينىنا تاپسىرعاننان كەيىن لينكولن بالاسىنىڭ قابىرىنە كەلىپ, ۇزاق ۋاقىت سىرلاساتىن ادەت تابادى. اكەنىڭ وسى ۋاقىتتا شەككەن وي ازابىن سوندەرس وقىرمانعا جەتكىزۋگە تىرىسقان. دەگەنمەن بۇل رومان تاريحي تاقىرىپتاعى شىعارما ەمەس. پوستمودەرنيستىك, ابسۋردتىق, سيۋررەاليستىك تۋىندى دەسەك دۇرىس بولار ەدى. ويتكەنى وقيعانىڭ ءبارى قابىردىڭ باسىندا, دۇنيەدەن وزعان جانداردىڭ رۋحى مەكەندەيتىن جەردە (باردودا) وتەدى. (باردو – مۇسىلمانداردىڭ بارزاح الەمى ۇعىمىنا جاقىن – اۋدارماشى). ۋيللي دە باردوعا تۇسەدى. ونىڭ اينالاسىنداعى كەيىپكەرلەر: ءومىرىن جاقسىلىق ىستەۋمەن وتكىزدى دەيتىن شىركەۋ قىزمەتكەرى, ۇستىنە اۋىر تاقتاي قۇلاعان باسپاحاناشى, وزىنە قول سالعان كۇناھار جانە جازۋشى ءارتۇرلى دەڭگەيدە سۋرەتتەگەن ونداعان رۋح بار. العاشقى ۇشەۋى ۋيلليگە ءبىر كوزقاراسپەن قارايدى – وعان كومەكتەسكىلەرى كەلەدى. جىنداردى قۋىپ, ۋيللي اكەسى كەلگەندە ۇزاعىراق سىرلاسقاندارىن قالايدى. ولار باردو مەن شىن ءومىردىڭ اراسىندا بايلانىس بارىنا سەنەدى.
سوندەرستىڭ قيالى وتە باي. ولىمنەن كەيىنگى مەتافيزيكانى قاتتى سۋرەتتەمەي, ونىڭ فەنومەنولوگياسىنا تەرەڭ ۇڭىلەدى. ونىڭ كىتابىنان ولىمنەن كەيىن سەنى نە كۇتىپ تۇرعانىن ەلەستەتىپ كورەسىڭ. ونىڭ كەيىپكەرلەرى ادام قالپىندا قالعان, مىنا ومىردەگى ىستەرىنە قانداي جازا كەسىلگەنىنە الاڭداپ, ءارتۇرلى سەزىمدەردى كەشەدى. سوندەرستىڭ كوپ كەيىپكەرلەرى مىنا ومىردەن زورلىق كورىپ وتكەندەر. ولار قايتا ءتىرىلىپ, ازاپتاۋشىلاردان كەگىن العىسى كەلەدى. كەيبىرەۋ ومىردە كوپ قايعى كورمەي, ارماندارىنا جەتپەي كەتكەندەر. ولار ءومىردى دۇرىس پايدالانباعاندارىنا وكىنەدى. ۋيللي لينكولن – سونداي ادام. باردو بۋددا دىنىندەگى ۇعىم بولعانىمەن, روماندا حريستيان دىنىنەن العان ەلەمەنتتەر كوپ.
روماندا شەكسپيرلىك شۋ مەن قاھار بار. باردو تۇرعىندارى بىرىنە-ءبىرى الدەنەنى دالەلدەپ, داۋلاسىپ جاتادى. اركىم ءوزىنىڭ تۇككە تۇرمايتىن ءومىرىن ۇلگى ەتىپ كورسەتكىلەرى كەلەدى. ولار ءۇشىن ءومىردىڭ دە ءمانى جوق.
كىتاپ كەيىپكەرلەردىڭ رەپليكالارىنا سۇيەنگەن. پەساداعى سەكىلدى. شىن ءومىردىڭ كەزەڭدەرى, ازاماتتىق سوعىس كەزىندەگى جاعدايلار قابىر باسىنداعى ديالوگتارعا سىيعان. وعان سەنۋگە بولا ما؟ ءيا دەپ تە, جوق دەپ تە جاۋاپ بەرۋگە بولادى. بۇل پوستمودەرنيستىك كوزقاراستارعا ءتان ءادىس. ءبىر جاعىنان ديالوگتار بىركەلكى.
«باردوداعى لينكولن» – ەكسپەريمانتالدى رومان, اقش پرەزيدەنتىنىڭ جان ازابىن جەتكىزۋگە تىرىسادى. ەكىنشى جاعىنان شەكسىز فانتازيانىڭ گالليۋتسيناتورى. شارتتى تۇردە جانرىن «ينتەللەكتۋالدى ۆيزيونەرلىك تاريحي فانتاستيكا» دەۋگە بولادى. سوندەرس weird fiction-نىڭ شەبەرى. دەگەنمەن بۋكەر سياقتى كونسەرۆاتيۆتى سىيلىقتى ەكسپەريمەنتتىك رومانعا بەرگەنى بىزگە قىزىق كورىندى.
سەرگەي سيروتين
اۋدارعان
ءبىلىم ارىقباي
