تاريح • 11 ءساۋىر, 2018

ءبىر سۋرەتتىڭ سىرى: باي-ولكەدەن بارعان تانك

740 رەت
كورسەتىلدى
2 مين
وقۋ ءۇشىن

ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس كەزىندە قىزىل ارمياعا كۇللى موڭعول حالقى قولدان كەلگەن كو­مە­گىن جاساپ باقتى. مۇنداي حا­لىق­تىق ناۋقاننان باي-ولكە قا­زاقتارى دا تىس قالمادى.

ايماق­تىق ارحيۆ قورىندا ساقتالعان مالىمەتتەرگە قاراعاندا, 1941-1942 جىلدارى ايماق تۇرعىندارى 702 899 سومنىڭ دۇنيەسىن جيناپ, 4791 جىلقىنى مايدانعا اتتاندىرعان. 1943 جىلى 376 370 سومدى اقشالاي تابىستاپ, وعان قوسىپ 2629 جىلقى بەرگەن. 1944 جىلى 103 768 سوم جيناپ, تاعى دا 791 ات دايىنداعان. 1945 جىلدىڭ باسىندا 1071 ات بەرگەن ەكەن. 

وسى دۇنيەلەردى مايدانعا جەت­­كىزىپ, بايولكەلىكتەر اتىنان تابىستاۋ ءۇشىن سول كەزدەگى اي­ماق باسشىلارىنىڭ ءبىرى قاش­قىنباي مالىك ۇلى 1942 جىلى قىس­قا سالىم ماسكەۋگە قاراي بەت­تەيدى.

قاشەكەڭ وسى ساپارى جايلى 1985 جىلى ۇلى جەڭىستىڭ 40 جىل­دىق مەرەكەسى قارساڭىندا جا­رىق كورگەن ء«ومىر ورنەكتەرى» دەي­تىن كولەمدى ەستەلىگىندە: «...1942 جىل­دىڭ كۇزىندە مەنى ۇلان-با­تىر­عا شاقىردى. قىزىل ار­ميا­عا كومەك اپاراتىن توپتىڭ قۇرامىنا ەن­گىزىپتى. دەلەگاتسيانى مارشال ح. چويبالسىن باستاپ ءجۇردى. «رەۆوليۋتسيونايا مونگوليا» اتتى تانك كولونناسىن سىيعا تارتۋ ءۇشىن 1942 جىلى قاراشا ايىندا جولعا شىقتىق. 1943 جىلى 12 قاڭتار كۇنى ماسكەۋ ماڭىنداعى نارو-فومينسكي دەيتىن شاعىن قالاشىقتا موڭعول جۇرتىنىڭ قاراجاتىنا جاسالعان 53 تانكتى پولكوۆنيك م.ت.لەونوۆ باسقارعان 112-ءشى قىزىلتۋلى تانك بريگاداسىنا تاپسىرۋ ءراسىمى ءوتتى. مەن باي-ولكەلىكتەر بەرگەن تانكتى ەكيپاج كومانديرى رەزكوۆقا تاپسىردىم. ول مەنى تانككە وتىرعىزىپ, ءارى-بەرى الىپ ءجۇردى. بايولكە­لىك­تەر جيناپ بەرگەن ازىق-تۇ­لىك, كيىم-كەشەكتى سولداتتارعا ۇلەس­تىرىپ بەردىم. جيىن سوڭىندا بري­گادا كومانديرى ء«بىز بۇل تان­كىلەرمەن بەرليننىڭ كوشەسىن تاپتايمىز, دەدى», دەيدى.

مىنا سىزدەر كورىپ وتىرعان فوتو­داعى تانك جوعارىداعى باي­ولكەلىك قازاقتاردىڭ مايدانعا جول­داعان بايعازىسى. تانكتىڭ ۇڭ­عىسى ورنالاسقان قوزعالمالى جو­عارى بولىگىندە «وت ارات باين-ۋل­گەيسكوگو» دەگەن جازۋ تۇر. مۇن­داعى «ارات» ءسوزى قازاقشا «حا­لىق» دەگەن ۇعىمدى بىلدىرەدى. دە­­مەك جوعارىداعى ءماتىندى تو­لىق قازاقشالاساق «باي-ولكە حال­قى اتىنان» دەگەن ءسوز بولىپ شىعادى. 

ينتەرنەت قورىندا جوعارىداعى 112-ءشى تانك بريگاداسى تۋرالى ما­لى­مەت كوپ ەكەن. سىيعا بەرىلگەن 53 تانكتىڭ ونشاقتىسى 5375 شا­قى­رىم جول ءجۇرىپ بەرلينگە دەيىن بارعان. وسىلاردىڭ اراسىندا مىنا سۋرەتتەگى بايولكەلىكتەر تانكىسى دە بار. 

بەكەن قايرات ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»

سوڭعى جاڭالىقتار