سوڭىنان وسىنداي تىلسىم مەن جۇمباق ەرتكەن ايگىلى يتاليالىق سۋرەتشى دجوۆانني براگوليننىڭ «بالانىڭ كوز جاسى» (The crying boy) كارتيناسىنىڭ «تاعدىرىن» جوعارىدا كەلتىرگەن تۇجىرىمداردىڭ قاي-قايسىسىمەن دە بايلانىستىرۋعا, ورتاق ۇقساستىق تابۋعا بولادى. ايتسە دە, بۇل شىعارماعا تيەسىلى ايانىشتى تاعدىردىڭ تامىرى كەيبىر ساتتە قارعىس, كوز جاسى دەگەن قازاقى تىيىممەن استاساتىنداي كورىنەدى. راسىمەن دە, قازاقتا «كوز جاسى جىبەرمەپتى...», «قارعىسىنا قالدى» دەگەن اۋىر ءسوز بار. بىرەۋگە قيانات جاساپ, كوز جاسىنا قالعاندا ۇلكەندەردىڭ وسىلاي ايتىپ جاتقانىن تالاي ەستىدىك. تىيىمنىڭ قۇلاققا ءسىڭىپ قالعانى سونشالىق, كەز كەلگەن ادام شاماسىنىڭ كەلگەنىنشە ەشبىر جانعا قياناتىن تيگىزبەۋگە, بارىنشا ىزگىلىككە جاقىن ءومىر سۇرۋگە تىرىسادى.
ال ەسىمى جاھانعا ءماشھۇر اتاقتى يتاليالىق قىلقالام شەبەرى دجوۆانني براگولين شىعارماشىلىق الەمنىڭ قىزىعىنا شىرمالىپ ءجۇرىپ وسى ءبىر كۇللى ادامزاتقا ورتاق «وبال» ۇعىمىن ەسكەرۋدى ەسىنەن شىعارىپ السا كەرەك. ولمەيتىن ونەر تۋدىرۋدى ارمانداعان سۋرەتشى اياۋشىلىق پەن ۇرەيدى ۇمىتادى. تۋعان بالاسىن وتپەن قورقىتىپ, قاساقانا جىلاتىپ, سوڭىندا ۇلىنىڭ قارعىسىنا قالادى.
دجوۆانني براگولين – يتاليا مەن يسپانيا ەلدەرىنە ورتاق تالانت. ۆەنەتسيا قالاسىندا تۋعانىمەن, نەگىزگى شىعارماشىلىعى يسپان جەرىندە ومىرگە كەلگەندىكتەن, كەيبىر ساتتە سۋرەتشىنى يسپانيالىق دەپ تە اتاپ قالادى. شىن ەسىمى – برۋنو اماديو. بىراق كوپشىلىك قاۋىم ونەر يەسىن دجوۆانني براگولين دەگەن بۇركەنشىك اتپەن تانيدى. قىلقالام يەسى نەگىزىنەن ءوز تۋىندىلارىنا ءسابي كوڭىلدىڭ كۇلۋ, جىلاۋ, مۇڭايۋ, قۋانۋ سىندى شىنايى سەزىمدەرىن ارقاۋ ەتكەن. «بالانىڭ كوز جاسى» – قىلقالام شەبەرىنىڭ العاشقى تاجىريبەسى ەمەس. بۇل كارتيناعا دەيىن دە اۆتور «سىعان تسيكلى» اتالىمىنداعى سۋرەتتەر توپتاماسىن ومىرگە اكەلگەن بولاتىن. ءبىر قىزىعى – تسيكلدىڭ اتاۋى ايتىپ تۇرعانداي, توپتاماعا ەنگەن سۋرەتتەردىڭ بارلىعىن بىردەي سىعان سابيلەرى قۇرامايدى. مازمۇنى ارالاس. سونىسىنا قاراماستان, اۆتوردىڭ اتالمىش توپتامانى نەگە بۇلاي اتاعانى كۇنى بۇگىنگە دەيىن بەيمالىم. ايتسە دە, براگوليننىڭ «سىعان تسيكلىنە» ەنگەن جىلاعان بالانىڭ 20 ءتۇرلى بەينەسى بەدەرلەنگەن كارتينالارى ءبىر توبە دە, «بالانىڭ كوز جاسى» تۋىندىسى ءوز الدىنا ءبىر توبە. سەبەبى بۇل شىعارمانىڭ كوركەمدىك دەڭگەيى دە, تاعدىرى دا, سوڭىنان ەرتكەن جۇمباعى مەن تىلسىمى, اتاعى دا سۋرەتشىنىڭ وزگە ەڭبەكتەرىنە ۇقسامايدى.
براگولين قولتاڭباسىنا ءتان ايگىلى تۋىندى قانداي شىنايى بولسا, ءدال سونداي دەڭگەيدە تىلسىم مەن شۋدىڭ دا ارقاۋىنا اينالدى. تالاي داقپىرتتى اڭگىمەنىڭ تۋىنا سەبەپكەر بولعان كارتينا 1973 جىلى ومىرگە كەلەدى. اتاۋى ايتىپ تۇرعانداي, بۇل شىعارمادا كوز جاسىنا ەرىك بەرگەن بالانىڭ كوڭىلسىز كەلبەتى بەينەلەنگەن. سۋرەتتىڭ شىنايى شىققانى سونداي, بوبەكتىڭ مۇڭ مەن ۇرەيگە تولى جۇزىنە قاراعان جۇرەكتى جان ەلجىرەمەي وتپەيدى. ونەردىڭ مۇنداي شارىقتاۋىنا شىعۋ كارتينا اۆتورىنا ءتىپتى دە وڭايعا تۇسكەن جوق. تۋعان بالاسىن تۋىندىسى جولىندا قۇربان ەتىپ جىبەرگەن اكە ءسابيىنىڭ ونەر بەينەسىندەگى عۇمىرىن ماڭگىلىك ەتكەنىمەن, ءومىر بەلەسىندەگى ءدام-تۇزىن ەرتە تاۋىستى. ول ارەكەتىن, دۇرىسى, قاتىگەزدىگىن اۆتور كەزىندە ءوزىنىڭ جاقىن تانىسىنا اشىق اڭگىمەلەپ بەرەدى.
شەبەردىڭ «بالانىڭ كوز جاسى» كارتيناسىنا كەلۋدەگى اۋەلگى مۇراتى – جىلاعان بالدىرعاننىڭ كوڭىل-كۇيىن كەنەپكە ءتۇسىرۋ بولادى دا, سونىڭ اسەرىمەن نەندەي قۇرباندىققا دا كوزىن جۇما كەلىسەدى. سۋرەتشى كەيىپكەرىن الىستان ىزدەمەيدى. تاڭداۋى سول كەزدە شامامەن 4-5 جاستاعى تۋعان ۇلىنا تۇسەدى. ونەردىڭ شىنايىلىقتى قانشالىقتى قاجەت ەتەتىنىن ءسابي كوڭىل قايدان ۇقسىن, اكەسى بۇيىرعان ساتتە ءوز ەركىمەن جىلاي الماي قاتتى قينالادى. دىتتەگەنىنە جەتپەي تىنبايتىن سۋرەتشى بالاسىن جىلاتۋدىڭ بار امالىن قاراستىرادى. ۇلىنىڭ ەس بىلگەننەن وتتان قاتتى قورقاتىنىن بىلەتىن اكە شىرپىنى ماقساتتى تۇردە بالاسىنىڭ بەتىنە تاقاپ تۇتاتاتىن بولعان. البەتتە بالدىرعان قاتتى شوشىنادى, جىلايدى. سۋرەتشىنىڭ كۇتكەنى دە وسى ءسات, دەرەۋ قىلقالامىن قامدايدى. بالا جىلاۋىن قويسا, اقىل-ويى بوياۋمەن بۇعاۋلانعان اكە ەسسىز تىرلىگىن قايتا باستايدى. ال بالدىرعان ءۇشىن كۇن سايىنعى اكەسىنىڭ سۋرەت سالۋعا دايىندىعى ولىممەن پارا-پار ۇرەيگە ۇلاسادى. ول قورقىنىش كەلە-كەلە بالانى پسيحيكالىق اۋرۋعا دەيىن الىپ بارادى. جالىننان قورىققانى سونشالىق, بالدىرعان ۋاقىت وتە كەلە ءتىپتى دارمەنسىز كۇيگە تۇسەدى. بىراق سۋرەتشى سوندا دا العان بەتىنەن قايتپايدى. قارسىلاسقانىنا قاراماستان, باۋىر ەتىن قيناپ, جاسقا تولعان جانارىن مولتىلدەتىپ قويىپ جۇمىسىن جالعاستىرا بەرەدى. توزە-توزە ءتوزىمى تۇگەسىلگەن بوبەك اقىر سوڭىندا تۋعانى تاراپىنان جاسالعان مۇنداي ازاپقا شىداماي: «وسى وتتاي بولىپ سەن دە جانىپ كەت!» دەپ جان داۋىسىمەن ايعاي سالادى. بۇل – اكەسىنىڭ اياۋسىزدىعى ارقىلى ونەردى ولەردەي جەك كورىپ كەتكەن بالانىڭ سوڭعى شىرىلى ەدى. وسى وقيعادان كەيىن ارادا كوپ ۋاقىت وتپەي قورقىنىشتان جۇيكەسى زاقىمدانعان ءسابي وكپەسىنە سۋىق ءتيىپ, باقيلىق بولادى. بالانىڭ ايلار بويى تولاسسىز توگىلگەن كوز جاسى دا شەبەردى اينالىپ وتپەيدى. پەرىشتەنىڭ قارعىسى يەسىن تابادى. ارادا ءبىر ايعا جەتپەيتىن ۋاقىتتا سۋرەتشىنىڭ ءوزى دە ۇيىمەن بىرگە وت قۇشاعىنا ورانادى. ءبىر-اق ساتتە كۇلگە اينالعان ءۇيىندىنىڭ ورتاسىندا جالعىز-اق كوز جاسىمەن سالىنعان كارتينا عانا امان قالادى.
نە قۇدىرەت ەكەن, سودان كەيىن دە تالاي جالىنعا شارپىلعان سۋرەتكە ەشبىر ءورت دارىمايتىن بولعان. سۋرەت توڭىرەگىندەگى بۇل داقپىرت, اسىرەسە 1985 جىلدىڭ ورتا شەنىندە ۇلىبريتانيادا قىزا ءتۇستى. The Sun گازەتىندە جاريالانعان ەرلى-زايىپتى مەي مەن رونا حالل ەسىمدى جۇپتىڭ سۇحباتىنان باستالعان شۋلى اڭگىمە ۇلكەن قوعامدىق پىكىرتالاسقا ۇلاسادى. گازەت رەداكتسياسىنا جولدانعان حاتتاردىڭ بارلىعىندا ءتان ورتاق مازمۇن: اتالمىش كارتينانىڭ كوشىرمەسىن ارنايى ساتىپ العان نەمەسە سىيلىققا العان ادامنىڭ قاي-قايسىنىڭ دا ءۇيى بەلگىسىز جاعدايدا وتقا ورانىپ, ورتەنگەن م ۇلىكتىڭ ورتاسىندا تەك «بالانىڭ كوز جاسى» تۋىندىسىنا عانا نوقاتتاي زالال كەلمەيدى. تۋرا وسىنداي جاعداي ءبىر ەمەس, بىرنەشە جەردە اينا-قاتەسىز قايتالانادى. دۇنيە-م ۇلىكتى جايپاعان وت, ادام ءومىرىن دە جالمايدى. الاپات ءورتتىڭ اراسىنان قانداي دا ءبىر قۇدىرەتتىڭ ارقاسىندا الگى كارتينا عانا امان قالىپ وتىرعان. وسىدان كەيىن تۋىندى توڭىرەگىندە نەبىر ميستيكالىق اڭگىمەلەر جۇرەدى. جانبايتىن كارتينانىڭ جۇمباعىن ءورت سوندىرۋشىلەر دە راستايدى. وسىنداي تىلسىم دا قايعىلى جاعدايدى باسىنان كەشكەن سولتۇستىك انگليا تۇرعىندارى دجوۆانني براگوليننىڭ ەرەكشە تۋىندىسىنا «قارعىس اتقان كارتينا» دەگەن قوسالقى اتتى قوسا تىركەيدى. سودان باستاپ بۇل سۋرەتتىڭ ىزىنەن ەرگەن اڭىز كۇنى بۇگىنگە دەيىن ءبىر ءسات تە تولاستاپ كورگەن ەمەس. اسىرەسە اعىلشىندار براگولين شەدەۆرىنە شوشىنا قاراپ, اتالمىش كارتينادان بارىنشا الشاق جۇرۋگە تىرىسادى. مىنە تۋىندىعا تامعان پەرىشتەنىڭ كوز جاسى قاتىگەزدىككە قارسى ءوز «قارىمتاسىن» وسىلايشا قايتارىپ جاتىر-مىس...
نازەركە جۇماباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
