مۇناي باعاسى ارتسا, بيۋدجەتكە بولجام وزگەرەدى
بيىلعى جىلى مۇناي باعاسى 1 باررەلىنە 55 اقش دوللارى مولشەرىندە ساقتالادى. بۇعان دەيىن 45 اقش دوللارى كولەمىندە بەكىتىلگەن مۇناي ساۋداسى, الداعى ەكى جىلعا جوسپارلانعان ەل بيۋدجەتىنىڭ وزگەرۋىنە تىكەلەي اسەر ەتكەن. ۇكىمەت وتىرىسىندا ماكروكورسەتكىشتەر مەن بيۋدجەت پارامەترلەرىنە تالداۋ جاساعان ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ وتكەن جىلى نومينالدى ىشكى جالپى ءونىم 52,4 ترلن تەڭگە دەڭگەيىندە باعالانىپ, ناقتى ءوسىمى 4 پايىزدى قۇراعاندىعىن جەتكىزدى. بيىلعى جىلدىڭ العاشقى ەكى ايى بويىنشا جاسالعان ەسەپكە سۇيەنسەك, ەكونوميكانىڭ ءوسىمى دە 4 پايىز مولشەرىندە ساقتالىپ وتىر. ال مەتالداردىڭ باعا يندەكسى 0,4 پايىزعا ارتقان. 2018 جىلعا جاسالعان بولجامدا اقش دوللارىنا قاتىستى تەڭگەنىڭ ەسەپتىك باعامى 340 تەڭگە كولەمىندە بولماق.
وتكەن جىلعى جالپىلاما ەكونوميكالىق كورسەتكىشتى نەگىزگە الا وتىرىپ, كەلەر جىلداعى ىشكى جالپى ءونىم 57,2 ترلن تەڭگە كولەمىندە بولجانىپ وتىر. بۇعان دەيىن جاسالعان بولجامنان بۇل كورسەتكىش 1,3 ترلن تەڭگەگە ارتىق ەكەندىگى انىقتالعان. بۇل دەگەنىمىز, جان باسىنا شاققانداعى ىشكى جالپى ءونىم 9 200 اقش دوللارىنا تەڭ. بۇعان قوسا, كەلەر جىلى ونەركاسىپتىڭ ءوسۋى 3,3 پايىزعا ارتىپ, اسىرەسە وڭدەۋ ونەركاسىبى كوشىلگەرى دامۋعا بەت الماق. ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ بولجامى بويىنشا 2018 جىلى مۇناي ءوندىرۋ كولەمى 87 ملن توننانى قۇرايدى. جاھاندىق مۇناي نارىعىنداعى باعا كوتەرىلسە قازاقستان مۇناي ەكسپورتىن 54 ملرد اقش دوللارىنا دەيىن, ال يمپورتتى 34 ملرد اقش دوللارىنا دەيىن ارتتىرۋعا نيەتتى. ال ەلدەگى ينفلياتسيا 5-7 پايىزدىق دەڭگەيدە ساقتالماق. بۇل جىلى مەملەكەتكە (ترانسفەرتتەردى ەسەپكە الماعاندا) 5,7 ترلن تەڭگە كولەمىندە كىرىس كىرىپ, ۇلتتىق قور 2,6 ترلن تەڭگەگە تولىقپاق.
مينيستر بايانداماسىنان كەيىن پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆ 2018-2022 جىلدارعا ارنالعان قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ بولجامىن ماقۇلداۋدى ۇسىندى. ۇكىمەت مۇشەلەرى ونى ءبىراۋىزدان قولداپ, داۋىس بەردى.
جيىندا ءسوز العان قارجى ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆ مەملەكەت باسشىسىنىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋلارىندا جانە پرەزيدەنتتىڭ 5 الەۋمەتتىك باستاماسىندا بەرگەن تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋعا باعىتتالعان بيىلعى جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتى ناقتىلاۋ تۋرالى زاڭ جوباسىن تانىستىردى. مەملەكەت قازىناسىنان بيىلعى جىلى مۇعالىمدەردىڭ جالاقىسىن كوتەرۋگە 61,8 ملرد تەڭگە, 20 مىڭ وقۋ گرانتىنا 5 ملرد تەڭگە, مۇگەدەكتەر كۇتىمىمەن اينالىساتىن ادامدارعا جاردەماقى بەرۋگە 2,7 ملرد تەڭگە, اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋگە قوسىمشا 30,9 ملرد تەڭگە ءبولۋ قاراستىرىلعان. بۇدان وزگە, بيۋدجەت جوباسىندا پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرمالارى مەن بۇرىن قابىلدانعان مىندەتتەمەلەر بويىنشا جالپى سوماسى 99,4 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن شىعىستار ەسكەرىلمەك.
ۆەتەرينارلىق جانە فيتوسانيتارلىق قاۋىپسىزدىك كۇشەيىپ كەلەدى
وتكەن جىلى 12 مىڭ تونناعا جۋىق كارانتينگە جاتقىزىلعان ءونىم ەكسپورتتاۋشى ەلگە قايتارىلدى. ۇكىمەت وتىرىسىندا فيتوسانيتارلىق قاۋىپسىزدىكتىڭ جاي-كۇيى تۋرالى بايانداعان اۋىل شارۋاشىلىعى ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى ارمان ەۆنيەۆ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق پەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ وسىمدىكتەر كارانتينى سالاسىنداعى زاڭناماسىن بۇزعان 1202 فاكتى انىقتالعاندىعىن مالىمدەدى. ونىڭ ىشىندە 276 فاكتى بويىنشا كارانتيندىك وبەكتىلەر تابىلىپ, 86 ملن تەڭگە سوماسىنا ايىپپۇلدار سالىنعان.
بۇل رەتتە ارنايى توپتار قۇرۋدىڭ ارقاسىندا 2017 جىلعى قازاننان باستاپ قىرعىزستان اۋماعىنان كارانتينگە جاتقىزىلعان 4,2 مىڭ توننا ءونىم تاسىمالىنىڭ جولى كەسىلدى, دەدى ارمان ەۆنيەۆ.
وڭتۇستىك قازاقستان جانە جامبىل وبلىستارىندا ماروككولىق شەگىرتكە جاپپاي تارالۋى مۇمكىن. سوندىقتان الدىن الۋ شارالارى باستالىپ كەتتى. اعىمداعى جىلى زياندى جانە اسا قاۋىپتى زياندى ورگانيزمدەر مەن كارانتيندىك وبەكتىلەردىڭ 5,1 ملن گەكتارعا, ونىڭ ىشىندە 1,92 ملن گەكتارعا ءۇيىرلى شەگىرتكە تەكتەس زيانكەستەردىڭ, 2,4 ملن گەكتارعا استىق داقىلدارى اۋرۋلارىنىڭ, 444 مىڭ گەكتارعا ساياق شەگىرتكە تەكتەستەردىڭ تارالۋى بولجانۋدا. وسىمدىكتەردى قورعاۋ ءىس-شارالارىن جۇرگىزۋگە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 3,57 ملرد تەڭگە بولىنگەن.
قازىرگى ۋاقىتتا پەستيتسيدتەردى ساتىپ الۋ كونكۋرستارى اياقتالعان. ەندى ءۇيىرلى شەگىرتكە تەكتەستەرگە قارسى 540 دانا بۇرىككىش تەحنيكالار جۇمىلدىرىلماق.
وڭتۇستىك قازاقستان جانە جامبىل وبلىستارىندا ماروككولىق شەگىرتكەگە قارسى 640 مىڭ گەكتاردى وڭدەۋ جوسپارلاندى. وبلىستار اكىمدىكتەرىنە جەدەل شتابتار قۇرۋدى ۇسىنامىز. ساياق شەگىرتكە تەكتەستەرگە باسا نازار اۋدارۋ قاجەت. وبلىس اكىمدىكتەرىنىڭ بارلىعى بىردەي بۇل ماقساتتارعا قاراجات كوزدەمەگەن. مىسالى, قاراعاندى وبلىسىنىڭ اكىمدىگى 15,6 ملن تەڭگە بولگەن. بۇل 33 مىڭ گەكتار جەردىڭ تەك 24 پايىزىن وڭدەۋگە عانا مۇمكىندىك بەرەدى, دەدى اۋىل شارۋاشىلىعى ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى. دەسە دە, شەگىركەمەن كۇرەس جۇرگىزۋ ماقساتىندا اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى قىتاي, وزبەكستان جانە رەسەيمەن ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمدەر جاساپ, ءىس-شارالار جوسپارىن بەكىتكەن.
توتەنشە جاعدايدىڭ الدىن الۋعا قاراجات قاجەت
ۇكىمەت وتىرىسىندا پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆ شىعىس قازاقستان وبلىسىنداعى سۋ تاسقىنى ماسەلەسىن قوزعاپ, وبلىس بيۋدجەتىنە 2 ملرد تەڭگە بولىنەتىندىگىن ايتتى. اتالعان وڭىردەگى قازىرگى جاعداي, قابىلدانعان شارالار مەن زارداپ شەككەندەرگە كورسەتىلىپ جاتقان كومەك, سونىڭ ىشىندە ۋاقىتشا قونىستاندىرۋ ورىندارىندا مەديتسينالىق جانە باسقا دا تۇرعىن ءۇي-تۇرمىستىق قولداۋ شارالارىن ۇسىنۋ جونىندە ىشكى ىستەر ءمينيسترى ق.قاسىموۆ باياندادى. جالپى, رەسپۋبليكا بويىنشا 50 ەلدى مەكەندە 1500-دەن استام ءۇيدى سۋ باسىپ, 3800-دەن استام ادام كوشىرىلگەن.
شىعىس قازاقستان وبلىسىندا كۇردەلى جاعداي ورىن الدى. بۇگىنگى تاڭدا ول جاقتا 396 ءۇي جانە 185 اۋلا سۋ استىندا قالدى. وسىعان بايلانىستى سەمەي قالاسى, اياگوز, زىريان جانە شەمونايحا اۋداندارىندا جەرگىلىكتى توتەنشە جاعداي جاريالاندى. اپاتتىق-قۇتقارۋ جانە شۇعىل جۇمىستارعا 1000-نان استام ادام, 200 تەحنيكا, 96 موتوپومپا جانە 8 قايىق جىبەرىلدى, دەدى ق.قاسىموۆ. مەملەكەتتىك ماتەريالدىق قوردان شقو-عا 8 تەحنيكا مەن جىلجىمالى ەلەكتر ستانساسى جىبەرىلگەن.
جيىندا شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى دانيال احمەتوۆ وڭىردەگى سۋ تاسقىنىنىڭ جاي-كۇيى تۋرالى بايانداپ, تاسقىن قاۋپىن جويۋعا 570 بىرلىك تەحنيكا, سونىمەن قاتار قوعامدىق جۇمىستارعا 3107 ادام تارتىلعانىن, شىعىنداردى انىقتاۋ ءۇشىن ارنايى كوميسسيالار جۇمىس ىستەپ جاتقاندىعىن جەتكىزدى.
وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى دانيال احمەتوۆ وڭىردە سۋ تاسقىنىمەن كۇرەسكە قاجەتتى قۇرال-جابدىقتار جەتىسپەيتىندىگىن ايتقان بولاتىن. وسى تاقىرىپتى كەڭىنەن تارقاتقان ىشكى ىستەر ءمينيسترى قالمۇحانبەت قاسىموۆ, توتەنشە جاعدايلار قىزمەتىن ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جابدىقتاۋعا 4 ملرد تەڭگە قاجەت ەكەندىگىن ايتتى.
جاقىندا ازاماتتىق قورعاۋ بولىمشەلەرىن ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جابدىقتاۋ ماسەلەسى تۋرالى وتكەن كەڭەستە ءبىراز جىلدان بەرى اتالعان سالادا قارجى تاپشىلىعى شەشىلمەي كەلە جاتقاندىعىن ايتتىق. بۇگىنگى كۇنى قۇتقارۋ قىزمەتتەرىن تەحنيكالىق قامتاماسىز ەتۋ, 30 پايىزدان اسپايدى, دەدى ق.قاسىموۆ. سونىمەن قاتار مينيستر شىعىس قازاقستان, سولتۇستىك قازاقستان, قوستاناي وبلىستارى, استانا قالاسى بيۋدجەتتەرىنەن اتالعان باعىتقا قاراجات وتە از بولىنەتىندىگىن جەتكىزدى.
ۇكىمەت وتىرىسىندا سونداي-اق دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن تسيفرلاندىرۋ ماسەلەسى قارالىپ, ول جايىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ەلجان ءبىرتانوۆ باياندادى. وندا ءار توقسان سايىن ءار ءتورت ءوڭىردىڭ مەديتسينالىق قۇجاتتاردى قاعازسىز جۇرگىزۋگە كوشەتىنىن ايتتى.
ەركەجان ايتقازى,
«ەگەمەن قازاقستان»
