تۋرالىقتىڭ تۋى ەدى ول

مەن «وزبەكالى جانىبەكوۆ» دەگەن فاميلياعا ونىڭ وزىمەن تانىسقانعا دەيىن ابدەن قانىق ەدىم. مەن عانا ەمەس, مەنىڭ ۇلكەن-كىشى زامانداستارىمنىڭ ءبارى وسى ءبىر كىسى توڭىرەگىندە اڭىزعا پارا-پار اڭگىمەلەر ايتاتىن. اڭگىمەنىڭ نەگىزى – ونىڭ ىسكەرلىگى, تۋراشىل­دىعى, بەتىڭ بار, ءجۇزىڭ بار دەمەي كىمنىڭ الدىندا بولسا دا ويىن تۋرا ايتاتىندىعى توڭىرەگىندە ءوربي­تىن ەدى. ءتىپتى, تورعاي وبلىستىق پار­تيا كوميتەتىندە يدەولوگيا ءجو­نىندەگى حاتشى بوپ تۇرعان كەزىندە وسى اڭىز-اڭگىمە جەلدى كۇنگى ورتتەي قاۋلاپ تۇردى. ءبىرىنشى حاتشى ەمەس, ءۇشىنشى حاتشىنىڭ اتى كوبىرەك ەستىلەتىن. وبلىس ور­تا­لىعى بوپ جاڭا بوي كوتەرىپ كەلە جاتقان الاقانداي ارقالىق قالا­سىنان تەاتر اشۋىنىڭ ءوزى ءارى كوزجۇمبايلىق, ءارى وجەتتىك ەدى. دەمالىس كۇندەرى ماشيناسىن ءمىنىپ الىپ, تورعاي دالاسىنىڭ ءار ءۇيىن ارالاپ, كونەنىڭ كوزىندەي بوپ جەتكەن ەجەلگى بۇيىمداردى اۋىل-اۋىلدان جيناپ ءجۇرىپ وبلىستىق مۋزەي ۇيىم­داس­تى­رۋىنىڭ ءوزى تەك وزبەكالى سەكىلدى ۇلتىن مەيلىنشە سۇيەتىن قايسار ادامعا ءتان مىنەز بولسا كەرەك. وبلىس جۇرتشىلىعى ارىز-شا­عىمدارىن ايتۋ ءۇشىن ءبىرىنشى باس­شىعا ەمەس, وزەكەڭە, ءۇشىنشى حات­شىعا جولىققاندى ءجون سانايتىن. ونىڭ قابىلداۋ بولمەسى قاشان دا كەلۋشىلەرگە لىق تولى بولۋشى ەدى دەپ ايتىپ جۇرەتىن سول جاقتىڭ ازاماتتارى. حالىق دەگەن جارىقتىق, ءاري­نە, ءوزىن تىڭدايتىن, كەلگەن شا­رۋاسى ءبىت­پەسە دە ارىز-شاعىمىنا قۇلاق قويىپ تىڭدايتىن ادامعا بارعاندى قالايدى. جۇرتتىڭ ىقى­لاسى وزىنە ەمەس, ءۇشىنشى حات­شىعا اۋعانىن, ءاري­نە, ءبىرىنشى باسشى ۇناتا قويمايدى. ءبىرىنشى مەن ءۇشىنشىنىڭ ارا­سىندا سالقىندىق پايدا بولدى. وزىنەن اسىپ بارا جاتقان ورىن­باساردى قاي باسشى ۇناتا قويسىن! سونداي سال­قىندىقتىڭ سالدارى بولسا كەرەك, وزبەكالى جانىبەكوۆ ورتالىق كومي­تەتتىڭ حالىق­ارا­لىق بايلانىستار ءبولىمىنىڭ مەڭ­گەرۋ­شى­سى بوپ ىعىس­تى­رىلدى. ىع­ىستى­رىلۋ ماسەلەسى جو­عارى جاققا تالاي ايتىلعان دا بولار, بىراق, ول ءماس­ە­لەنىڭ تەز شەشىلىپ كەتۋىنە تۇرتكى بولعان تاعى دا سول ءوز­بەكالى ءجا­نىبەكوۆتىڭ بىربەتكەيلىگى مەن ۇلت­جاندىلىعى بولدى. قاي عارىشكەر ەكەنى ەسىمدە جوق, كەزەكتى ءبىر كوك قىرانى تورعاي دالا­سى­نا كەپ قون­عاندا ۇلتى ورىس ەكىنشى حاتش­ى­نىڭ «نان مەن تۇزىن» ىسىرىپ تاستاپ, وزەكەڭ عارىش­كەردى قازاق سالتى بويىنشا قۇرت پەن ىرىمشىك الىپ شىعىپ قارسى الىپتى. ۇلتى ورىس ەكىنشى حاتشى مۇنداي «ۇلتشىل­دىقتى» كەشىرە مە؟ دەرەۋ ءماس­كەۋ­گە حابارلاپتى. وبلىستىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى مەن رەسپۋبليكا باسشى­سى د.قوناەۆقا حابار بەرۋدى دە كەرەك دەپ تاپ­پاعان عوي. كوپ ۇزاماي وزەكەڭدى جالعان قوشەمەتپەن ورتالىق اپپاراتقا «ءوسىرىپ» جىبەرىپتى. مەن ونىمەن ءبىر ۇلكەن جيىن­دا قول الىسىپ امانداسىپ قالعا­نىم بار ەدى. ول كەزدە ءتورت-بەس كىتاپ­تىڭ, «گاۋھارتاس» ءفيلمىنىڭ, «اپكە» پە­ساسىنىڭ اۆتورى بوپ, ەلگە تانى­لىپ قالعان كەزىم-ءتىن. ءتىپتى, وسى پەسا ارقالىق تەات­رىن­دا قويى­لىپ, ونى كورگەن وزە­كەڭ جوعارى باعا بەرگەنىن جۇرتتان ەستىپ, گازەتتەن وقىپ, ىشتەي قۋا­نىپ قالعان­مىن. تىم بولماسا جىلى شىراي تانىتىپ اماندا­سا­تىن شىعار دەپ قولىمدى سوزعا­نىم­دا بەتىمە دە قا­را­ماي قول ۇشىن بەردى دە وتە شى­ق­تى. كو­ڭىلىم قاتتى سۋىپ قال­دى. «ماقتاپ جۇرگەن وزبەكالىلەرى وسى ما؟ جۇزىندە نە جىلۋ جوق, ادامدى مەنسىنبەيتىن بىرەۋ عوي. وسىنداي مەنمەن مىنەزبەن قالاي ەلمەن ءتىل تابىسىپ, قالاي اتى شى­عىپ ءجۇر؟ ىسكەر بولسا ىسكەر شىعار, امانداسۋ كەزىندە ىسكەرلىك تانىتۋ­دىڭ قاجەتى قانشا؟ ادامدا ءىلتيپات دەگەن بولماي ما ەكەن؟» دەپ ونىڭ مىنەزىنە نالىپ قالعان كەزىم بولىپ ەدى. قۇدانىڭ قۇدىرەتى, وسىنداي كىسىمەن مادەنيەت مينيسترلىگىندە بىرگە قىزمەت ىستەۋگە تاعدىر جا­زىپتى. مەن ول كەزدە مادەنيەت مينيسترلىگىندە رەپەرتۋارلىق-رە­داكتسيالىق كوللەگياسىنىڭ باس رەداكتورى ەدىم. ول كىسى مۇندا دا ورىنباسار قىزمەتىن اتقاردى. ءار ورىنباساردىڭ وزىنە بەكىتىلگەن سالاسى بار. وزەكەڭ تاريحي ەسكەرتكىشتەر مەن مۇراجايلار سالا­سىن باسقاردى دا, ءبىزدىڭ رەپەرتۋار, تەاتر ماسەلەسىمەن بىرىككەن كول­لەگيادا بولماسا ارالاس­پاي­تىن. وسى كەزەڭدەردە مەن ول كىسىمەن جاقىنىراق تانىستىم. قا­سى­نا ادام جولاتتىرمايتىن اساۋلىق پەن تاك­اپ­­پارلىعىنا كوز ۇيرەن­گەن­دىكتەن بە, ۋاقىت وتە كەلە ءتىل تابىسا باس­تا­دىق. جالىنان سيپاپ, قاسى­لاپ-قا­سى­لاپ وتىرىپ, اۋىق-اۋىق وتكىر ءازىل­­مەن ءتۇرتىپ قالاتىن بول­دىم. ال­عاشقى كەزدە: «ءاي, نە دەپ وتىر­سىڭ؟ سونداي ءازىل بولا ما ەكەن!» دەپ شورشىپ تۇسەتىن. اراعا ءبىراز ۋاقىت سالىپ, قاتال ءجۇزى ءجى­بىدى-اۋ دەگەندە تاعى دا الدەنە دەپ شابى­نان ءتۇرتىپ قا­لامىن. قۇدانىڭ قۇ­دى­رەتى, ول كىسى دە مەنىڭ ازىلدەرىمە ءۇي­رەنە باس­تادى. ءتىپتى, جىميا­تىن­دى دا شى­عاردى. مينيستر, نە ونىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى بولماي قالعان جاع­دايدا كوللەگيانى وزەكەڭ وتكى­زەدى. «كوللەگيانى وزبەكالى ءجانى­بەكوۆ وتكىزەتىن بوپتى», دەگەن حابار قۇلاققا تيىسىمەن اپپارات قىزمەت­كەرلەرىنىڭ اياق-قولدارى قال­تىراي باستايدى. ول كىسى ناقتى جاۋاپ تالاپ ەتەدى. قىسقا ءسوي­لە­گەندى ۇنا­تا­دى. تۇرعىزىپ قويىپ سۇرايدى. ناق­تى جاۋاپ بەرە ال­ماعاندارعا وتىر دەپ ايتپايدى. كەيدە ول بايعۇستار كوللەگيانىڭ اياعىنا دەيىن تىكەسىنەن تىك تۇرىپ شىعادى. ورىسىڭ بار, قازاعىڭ بار, ەۆرەيىڭ بار دەمەيدى. بارىمەن قاتال سويلەسەدى. «شا­­شىڭا اق كىرسە دە اقىلىڭ كىرمەپتى», دەپ جامبىل قالاسىنان (ول كەزدە تاراز ەمەس) باسقارما باستىعى بوپ اۋىسىپ كەلگەن ءبىر اق شاشتى ورىس ازاماتىن جەرگە قا­زىق قىپ قاعىپ جىبەرە جازداعانى ەسىمدە. سودان الگىنىڭ تاپىگى باسى­لىپ, سالى سۋعا كەتىپ, وزەكەڭنىڭ كارىنە شىداي الماي كەلگەن جاعىنا كەتىپ تىندى. وزەكەڭ مينيستر بوپ بەكىدى. جۇرتتىڭ كوبىسى دىرىلدەپ, كەيبى­ر­ەۋ­لەرى باسقا جاقتان جىلى ورىن قاراستىرا باستادى. بىراق, دايىن تۇرعان ءتاۋىر ورىن قايدان تابىل­سىن. قالتىراپ, دىرىلدەپ, ءار كوللەگيادان امان شىققاندارىنا شۇكىرشىلىك ەتىپ, ۇرەيلى تىرشىلىكتەرىن جالعاستىرا بەردى. سونداي وتىرىستاردىڭ ءبىرى ەدى. وزەكەڭ مادەنيەت قىزمەتكەر­لەرىنىڭ بالالارى جازدىق كانيكۋلدا دەم­الا­تىن جەكە لاگەر اشۋ­دى قولعا الىپ, ورتالىق كوميتەتتە ماسەلە قو­يۋعا دايىن­دا­لىپ جاتقان. بۇل اي­تۋعا وڭاي بولعانمەن ورىندالۋى قيىن, كۇر­دەلى ماسەلە ەدى. ءبىر ەمەس ەكى لاگەر سالۋ ءۇشىن قىرۋار قاعاز تول­تىرىپ, ونىڭ ەسەپتىك سمەتاسىن جاساپ, ورتالىق كوميتەتتىڭ بيۋرو­كرا­تياسىنا تۇسىندىرە ءبىلۋ قاجەت. جيىنعا تىكەلەي قاتىسى بار ءۇش ادام كەلمەي قالدى. جاۋاپكەرشىلىكتەن قاشتى ما, ەكى-ءۇش ءبولىمنىڭ باستىقتارى كەلمەي, ورىندارىنا ورىنباسارلارىن جىبەرىپتى. ايتۋ­لارىنا قاراعاندا, ۇشەۋى دە «اۋى­رىپ» قاپتى. وزەكەڭ پىلتە تۇ­تات­ساڭ بولدى جارىلعالى وتىر. «ءاي, ەڭ كەرەكتى ادامداردىڭ ۇشەۋى دە بىردەي ءبىر كۇندە قالاي اۋىرىپ قا­لا­دى؟ ولگەلى جاتپاسا كەلسىن قازىر!» دەپ قان تۇلەنە اشۋعا باستى. جۇرت سىلتىدەي تىنعان. ءار­كىمنىڭ پىش-پىش ەتىپ, دىرىلدەي دەمالعاندارى عانا ەستىلەدى. كەلەسى ءبىر ساتتە: «تۇك بىتىرمەي بوسقا وتىراسىڭدار. ءبارىڭ كوك جالقاۋ بوپ بىتكەنسىڭدەر. كەلەسى كوللەگيادا ءبارىڭنىڭ جەكە ەسەپ­تە­رىڭدى تىڭداپ, كوڭىلدەن شىق­پاعان­دا­رىڭ­دى جۇمىستان قۋا­مىن» دەپ قاھارعا ءمىندى. يىقتان باسقان مى­نانداي ءزىل قارانىڭ سال­ماعىن ازداپ بولسا دا جەڭىلدەتپەك ويمەن تاۋە­كەل دەپ ءازىل-رەپليكا تاستاۋعا بەكىندىم. – بالالارىمىزدى لاگەرگە دەم­­­الدىرامىز دەپ ءوزىمىز كونتسلاگەرگە تۇسكەندەي بولدىق قوي, – دەپ قوي­­ىپ قالدىم. ءبىر-ەكى ادام كۇل­گەندەي كۇڭك ەتە ءتۇسىپ ەدى, وزەكەڭنىڭ: – نە دەپ كوكىپ وتسىڭ؟! – دەگەن وكتەم شىققان ۇنىنەن ءبارىنىڭ تى­نىسى تارىلىپ, دەمالعان دىب­ىس­تارى دا شىقپاي قالدى. – الگى جۇمىسقا كەلمەي قالعان ۇشەۋدى ايتام, – دەدىم ءسال ەسىمىزدى جيعان سوڭ. – سول ۇشەۋى جۇمىسقا ور­نالاسقان كەزدە دەنساۋلىقتارى جاي­لى سپراۆكا تاپسىرعان جوق پا ەدى؟ جۇرت شىداي الماي ك ۇلىپ جىبەردى. قۇرىعان شىعارمىن دەپ كۇنگە قاراعانداي وزەكەڭ جاققا جاسقانا قارادىم. ماسساعا-ان! كۇلمەس حان ات­انعان وزەكەڭ ءماز بوپ ك ۇلىپ وتىر. ول كۇلگەن سوڭ جۇرت تا جامىراي كۇلدى. بۇدان كەيىنگى ازىلدەرىمە ول شامدانۋدى قويىپ, راحاتتانا كۇ­لىپ الاتىندى شىعاردى. ءبىز ءبىر-ءبىرىمىزدى جاقسى ءتۇسىنى­سىپ كەتتىك. بۇدان باسقا ەستە قالعان تاعى ءبىر وقيعا – مەنىڭ پارتيالىق ماسە­ل­ەمنىڭ قارالعان كۇنى ەدى. مينيسترلىككە كىرە بەرىسكە ءۇل­كەن حابارلاندىرۋ ءىلىپ, «كوممۋنيستەر دۋلات يسابەكوۆ پەن نۇر­لان ءورازاليننىڭ جەكە ماسە­لە­لەرى» دەپ اي باتقانداي ارقىراتا جازىپ قويىپتى. ول كەزدە نۇرلان ءبىر اكتىلى پەسالار جونىندەگى كىشى رە­پەرتۋارلىق كوللەگيانىڭ جەتەكشىسى بولاتىن. ەكەۋمىز دە ءمۇ­شە­لىك جارنا تولەۋدى ۇمىتىپ كەتىپپىز. مەنىڭ تولەمەي كەلگەن جارنام 143 سوم, (ول – تابىستىڭ 1 پايىزى), نۇرلان ورازاليندىكى – 40-50 سوم عوي دەيمىن. ناقتى ەسىمدە جوق. سول كۇنگى جينالىسقا ادامدار بەلسەنە قاتىستى عوي. ءتىپتى, اۋرۋحانادان سۇرانىپ كەلگەندەر دە بار. بارىنە قىزىق كەرەك. بىرەۋدىڭ جازا­لانعانىنا قۇمارتا قارايتىن كى­سىلەردىڭ كوپ ەكەنىنە تاڭقال­دىم. تالقىلاۋ باستالىپ كەپ بەرسىن. ال, نەشە ءتۇرلى شەشەندەر شىق­سىن ورتاعا. ەگەر 37-ءشى جىل قايتا تۋا قالسا, جازالاۋعا دايىن تالاي بەلسەندىلەردىڭ ارامىزدا جۇرگەنىنە سول كەزدە كوزىم جەتتى. بىراق, اڭگىمە ول جايىندا ەمەس, وزەكەڭ جايلى بولعاندىق­تان, ول ماسەلەنىڭ بۇگە-شىگەسىنە شەيىن ءتاپ­تىشتەپ ايتا بەرۋ ارتىق بولار... تال­قىلاۋ ابدەن قىزىپ, ءبىزدى «حا­لىق جاۋلارىنىڭ» قاتا­رىنا اپا­رىپ قويعان كەزدە پارتبيۋرو ءمۇ­شە­سى رەتىندە وزبەكالى جانىبەكوۆ ءسوز الىپ: – نەمەنە سوندا؟ ۇمىتىپ كەتىپپىز دەي بەرەسىڭدەر! اقشا ال­عاندى ۇمىتپايسىڭدار دا, پارت­ۆزنوس تولەۋگە كەلگەندە ۇمىتشاق بولا قالدىڭدار ما؟ – دەپ ماعان قاراپ زەكي سويلەدى. سالدەن سوڭ داۋسىن جۇمسارتىپ, پارتيا ۇيى­مىنىڭ حاتشىسى ا.ۆولكوۆ پەن وعان دەم بەرىپ وتىرعان ي.پو­پوۆقا قاراپ: «يا نە دۋمايۋ, چتو وني سو­ۆەر­­شيلي نەپوپراۆيمۋيۋ وشيبكۋ. پروشۋ نە دراماتيزيروۆات ەتو. نا­دو ستروگو پرەدۋپرەديت كوممۋنيستوۆ. چتوبى ەتو بولشە نە پوۆ­توريلوس», دەپ ءسوزىن اياقتادى. جۇرتتىڭ ءبىزدى اياماسقا بەكىنگەن اشۋ-ىزاسىنىڭ بەتى قايتتى. ءبارىبىر ءبىزدىڭ ماسەلەمىز اۋدان­دىق پارتيا كوميتەتىنە جەتىپ تىن­دى. وندا دا قىزۋ ايتىس, قىزۋ تار­تىس. ول جاقتا دا اۋرۋحانادان ار­نايى شىعىپ كەپ جينالىسقا قا­تىس­قاندار جەتكىلىكتى بولدى. اۋ­داندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى ۆ.اينانوۆ دەگەن جولداس ءبىزدىڭ مىنا قىلىعى­مىز­دى كەشىرە الماستاي كۇيىنە ءسوي­لەدى. «پار­تيا­نى ءجۇز سومعا ساتىپ الماق بولدىڭ با؟ – دەپ ماعان قاتتى شۇيلىكتى. – ول ويىڭنان تۇك تە شىقپايدى. سۇيىكتى پارتيا ودان قىمباتتىراق تۇرادى. پار­تيا­لاستارىڭنىڭ ال­دىن­دا كەشىرىم سۇرا نۇرلان سياقتى». – نە ءۇشىن؟ – قالاي نە ءۇشىن؟ قىلمىسىڭ ءۇشىن! – مەن قىلمىس جاساعان جوق­پىن. قالاماقىنى كەيدە ەسەپكە ۋاقتىلى الا الماي قالاسىڭ. سول سۇيىكتى پارتيا جانە ونىڭ مينيسترلىكتەگى حاتشىسى مۇشەلىك جارنا تولەۋ كەرەك ەكەنىن ەسكەرتۋ كەرەك ەدى. ال, ول بىردەن جازالاۋ شارا­سىنا كوشتى. مەنى حالىق جاۋىنىڭ قاتارىنا اپارىپ قويدى. بۇل پارتيالىق پرينتسيپكە جاتپايدى. ماسەلە ۋشىعا ءتۇستى. نۇرلان ءورازاليندى كەشىرىپ, مەنى پارتيادان شىعاراتىن بولدى. جاعداي قيىندادى. ول كەزدە پارتيادان شىعۋ – بارلىق جو­لىڭ­نىڭ جابىلۋى دەگەن ءسوز. باسقا امالىم قالماعان سوڭ, ءارى وزەكەڭنىڭ اقىل-كەڭەسىنەن كەيىن مەن سول كەزدەگى ورتالىق كو­ميتەتتىڭ ۇيىمداستىرۋ ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى قۋانىش سۇلتانوۆ­تىڭ الدىنان ءبىر-اق شىقتىم. قۋانىش سۇلتانوۆ شىعارما­شى­لىق سالاداعى ادامداردى قات­تى سىيلايتىنىن جاقسى بىلەتىنمىن. ول بارلىق جاعدايدى مۇقيات تىڭداپ العان سوڭ مىناداي ۇر دا جىق ساياساتقا قاتتى كۇيىندى. ءما­سەلەنى ەشقاشان كەيىنگە قالدىر­ماي تاباناستى شەشۋگە تىرى­ساتىن ەجەل­گى مىنەزبەن ول ورنى­نان اتىپ تۇردى دا, تۇرەگەپ تۇر­عان بويى ءال­دەكىمگە تەلەفون سوق­تى. كۇيىنە, ىزا­لانا سويلەدى. «پا­ر­تيا ءوز ءمۇ­شە­سىن تەك سالعان جەردەن جازالايتىن بولسا, شىعارماشى­لىق ادامدارىن وزىنەن الىستاتىپ الماي ما؟» دەپ ترۋبكانىڭ ار جاعىنداعى ايەل ادامعا ءبىراز جادىنامالىق اقىل-كەڭەسىن ءۇيىپ-توكتى. سويلەسىپ بولدى دا ورنىنا وتىرماعان بويى: – جۇرە بەرىڭىز, – دەدى ماعان ك ۇلىمسىرەي قاراپ. – مەن وبلىس­تىق پارتيا كوميتەتىنىڭ حاتشىسى ءشامشا بەركىمباەۆامەن سويلەس­تىم. ول كىسى دە تۇسىنىستىكپەن قارا­دى. سىرتىڭىزدان بىلەدى ەكەن. – ەندى مەن نە ىستەيىن؟ – ەشتەڭە ىستەمەي تىنىش ءجۇ­رەسىز, – دەدى ول ساڭق ەتىپ ءبىر كۇ­لىپ الىپ. – وزدەرى شاقىرادى. بىراق, ۆزنوس تولەۋدى ەندىگارى ۇمىت­پاڭىز! بولعان جاعدايدى وزەكەڭە كەپ تۇگەل ايتىپ بەردىم. – دۇرىس بوپتى, – دەدى ول ەش­قان­داي ەموتسياسىز. – اۋەزوۆ تە پار­­تياعا مۇشە بولماعان. جۇ­مىسىڭا بارا بەر! ەڭ سوڭعى قاتاڭ سوگىسپەن پارتيا قاتارىندا وسىلاي قالىپ ەدىم. سول پارتيانى قىزعىشتاي قور­عاپ, مەيلىنشە پەرىشتە بوپ كورىن­گەن ادامدار بۇگىن قايدا قالدى؟ پارتيا قايدا, وزدەرى قايدا؟ پارتيا تاراعان ەڭ العاشقى كۇنى-اق پارتبيلەتىن ءبىرىنشى لاقتىرعان دا سولار بولدى. ءبىرازى كەيىنىرەك جەمقور­لىق جولىنا ءتۇسىپ, قاشىپ كەتتى. ايتپاقشى, وزەكەڭ كوپ ۇزاماي ورتالىق كوميتەتكە تاعى دا ءۇش­ىنشى حاتشى بوپ بارىپ, ءدال ال­پىس­قا تولعان كۇنى پارتيا تاراپ, ءدال الپىسقا تولعان كۇنى حاتشىلىق قىزمەتپەن قوش ايتىستى. وكىنىشتى-اق! دۋلات يسابەكوۆ, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى. الماتى.