قازانعاپ ساتىبالدى ۇلى (1771-1856 جج.) قازاقتىڭ اتاقتى باتىرى باسەنتيىن مالايسارىنىڭ ۇزەڭگىلەس دوسى بايداۋلەت باتىردىڭ شوبەرەسى (كەيبىر دەرەكتەر بويىنشا – نەمەرەسى), باسەنتيىن ەلىنىڭ توبە ءبيى, بولعان ادام.
1843-1848 جىلدار ارالىعىندا قازانعاپ بي باياناۋىل وكرۋگىنىڭ اعا سۇلتانى بولعان. 1820 جىلدارى ورتا ءجۇز قازاقتارىنىڭ جەرىندە العاشقى وكرۋگتەر قۇرىلا باستاعاندا قازانعاپ ساتىبالدى ۇلى دەربەس باياناۋىل وكرۋگىن قۇرۋ ءۇشىن كوپ ەڭبەك سىڭىرەدى.
اعا سۇلتان قىزمەتىن اتقارىپ جۇرگەنىندە جەرگىلىكتى ومبى اكىمشىلىگىنىڭ الدىندا قازاقتاردىڭ قامىن جەپ, مۇددەسىن قورعاعان. مىسالى, باسەنتيىندەر كازاك اسكەرلەرىنىڭ ۇلەسىندەگى جەرگە مال جىبەرىپ, 29 مىڭ سوتىق جەردىڭ شوبىنە زيان كەلتىرگەندىكتەن كازاك اسكەرىنىڭ كورياكوۆسكي, ۆىدرين سياقتى وكىلدەرى قازاقتاردان ايىپ شىعىنىن تولىق تولەۋدى تالاپ ەتكەن. وسىنداي جاعدايدا اعا سۇلتان قازانعاپ ومبىعا بارىپ, قازاقتاردى كوپ ايىپ تولەۋدەن قۇتقارعان ەكەن.
پاتشا وكىمەتىنە دە بيلىك باسىندا ەكى جاققا دا جاعىمدى, ىمىراشىل, قوعامداعى بەدەلى جوعارى ادامنىڭ بولعانى قولايلى. ورىس دەرەكتەمەلەرىندە قازانعاپ ساتىبالدى ۇلىنىڭ بولمىسىن ايقىندايتىن «پاراساتتى, ادال, شىنشىل ازامات» دەگەن مالىمەتتەر كەزدەسەدى. مىسالى, ابايدىڭ اكەسى, 1849-1852 جىلدارى قارقارالى وكرۋگىن باسقارعان قۇنانباي وسكەنباي ۇلى قازانعاپ ساتىبالدى ۇلىنىڭ ۇيىنە ءجيى توقتاپ, سىيلى قوناعى, سىرلاس جولداسى بولعان.
قازانعاپ ءبيدىڭ مال شارۋاشىلىعى جانە ەگىن شارۋاشىلىعىمەن اينالىسقان ءىرى كاسىپكەر حالىققا جاناشىر, دەمەۋشى بولعانىن تاريحي دەرەكتەر ايعاقتايدى. مىسالى, قازانعاپ ساتىبالدى ۇلى 1843 جىلى دۋانباسى بولعان سوڭ قىزمەتىن دۋانعا مەشىت سالدىرۋدان باستاعان. وعان مولدا رەتىندە تاتار عابدۋلعافار ەسىمدى ازاماتتى تاعايىنداعان. وسى مولدامەن بىرگە ەرىپ كەلگەن رامازان دەگەن تاتار جىگىتىن قازانعاپ قولىنان ۇستاپ, ساۋدا-ساتتىعىن جۇرگىزەتىن كومەكشى ەتكەن. ول قامقورشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا بۇكىل ءسىبىردى, ءىربىت, باسقا دا ءىرى جارمەڭكەلەردى ارالاپ, ساۋدا-ساتتىق جۇرگىزگەن. اقسۋ قالاسىنىڭ تۇرعىنى جامبىل قايىربەكوۆ پەن قىزىلجار اۋىلىندا تۇراتىن قاراتاي جۇكەنوۆتىڭ مالىمەتتەرى بويىنشا, قازانعاپ بي قازىرگى پاۆلودار وبلىسىنىڭ لەنين كەنتىندە مەدرەسە سالعىزىپ قازاق جاستارىنىڭ ءبىلىم الۋىنا قولعابىس تيگىزگەن ەكەن.
1856 جىلى قازانعاپ ساتىبالدى ۇلى قايتىس بولعاننان كەيىن رامازان قىزىلجار, ومبى قالالارىنان كۇيدىرىلگەن قىزىل كىرپىشتەر مەن اق ءمارمار تاستار العىزىپ, باسىنا اق كۇمبەزدى كەسەنە تۇرعىزىپ, ءمارماردان ەسكەرتكىش ورناتقان. كەڭەس وكىمەتى كەزىندە قازانعاپ كەسەنەسى بۇزىلىپ, كىرپىشتەرى اۋىلداعى فەرمالارعا جۇمسالعان. كەيىننەن رامازاننىڭ نەمەرەسى ابدۋلفاتتاح رامازانوۆ پاۆلودار قالاسىنداعى الكەي مارعۇلان كوشەسىندە قازانعاپ بيگە ارناپ مەشىت سالعىزعان.
قازانعاپ ساتىبالدى ۇلىنىڭ اتاق-شەنى مەن ماراپاتتالعان بەلگى-سىيلىقتارى جونىندە ايتار بولساق, ول ءسىبىر قازاقتارىنىڭ ىشىندە ءبىرىنشى بولىپ سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىندا اق پاتشانىڭ قابىلداۋىندا بولعان جانە سول جىلى ستارشىن شەنىن الىپ, وعان جىل سايىن 50 سوم اقشا ايلىق تاعايىندالعان. 1810 جىلى كاپيتان شەنىن, 1817 جىلى شتاب-وفيتسەر شەنىن, 1833 جىلى مايور اتاعىن, 1838 جىلى 300 سوم كۇمىس اقشا, 1842 جىلى ۆلاديمير لەنتاسىنا تاعىلعان التىن مەدال, 1844 جىلى التىنمەن اپتالعان كۇمىس بوكالدى يەلەنگەن.
قازانعاپ ءبيدىڭ ەسىمىمەن بايلانىستى جەر اتاۋلارىنا قاتىستى ايتساق, «قازانعاپتىڭ اسۋى», «قازانعاپتىڭ قورالارى» دەگەن جەرلەر بار. سونداي-اق قازانعاپتىڭ جايلاۋى شۇرىق سوردىڭ ماڭى بولسا, قىستاۋى كورياكوۆ ستانيتساسىنان 12 شاقىرىم باۋىرتاس اتالعان جەردە دەگەن مالىمەت ساقتالعان.
ماحمەت دەمەسىن ۇلى,
پاۆلودار قالاسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى
