جوبا قۇنى – 12 ملرد تەڭگە
وبلىستا «تۋعان جەر» ارنايى باعدارلاماسى اياسىندا جۇزەگە اسىرىلاتىن جوبالاردىڭ, كىشى جوبالاردىڭ جانە ءىس-شارالاردىڭ جول كارتالارى مەن تىزىمدەرى قۇراستىرىلعان. جالپى, قاراعاندى وبلىسىندا «رۋحاني جاڭعىرۋ» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا 400-دەن استام ءتۇرلى جوبا جۇزەگە اسىرىلماقشى. بۇل ماقساتقا جۇمسالاتىن قارجى قورى دا قوماقتى: 12 ميلليارد تەڭگە! يگى شارادان اتىمتايجومارت دەمەۋشىلەر دە تىس قالماعان. جوعارىدا ايتىلعان سومانىڭ 5 ميلليارد تەڭگەسى مىرزا مەتسەناتتارعا تيەسىلى.
– تابىستى ەل, – دەدى وبلىس اكىمى ەرلان قوشانوۆ كوشپەلى ماجىلىستە سويلەگەن كىرىسپە سوزىندە, – ول ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە تابىستى ادامدار. قازىر قازاقستان ەكونوميكالىق جاڭعىرۋ جولىندا تۇر. الايدا بۇل رەفورمالاردىڭ بارلىعى رۋحاني قۇراستىرۋشىسىز ەش ماعىناعا يە بولا المايدى.
وڭىردە اتالعان باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعى, ونىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋعا قۋاتتى سەرپىن بەرەتىندىگى كۇن تارتىبىندە الدىڭعى ورىنعا قويىلعان. باعدارلامانى ءتيىمدى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن قاراعاندى وبلىسىنىڭ اكىمدىگى مەن وڭىرلىك ساراپتامالىق كەڭەستىڭ قۇرامىنا قوعام مەن عىلىم سالاسىنىڭ بەدەلدى قايراتكەرلەرى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ, ساياسي پارتيالاردىڭ, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى, جەتەكشى ساراپشىلارى مەن ماماندار بەكىتىلگەن. بۇگىنگى كۇنى وڭىرلىك ساراپتاما كەڭەسى تۇراقتى تۇردە جۇمىس ىستەپ, قوعامدىق ماڭىزى بار ماسەلەلەردى تالقىلاۋ ىسىندە كوپ شارۋانى تىندىرىپ ءجۇر.
ۇسىنىستار يگى ىستەردىڭ ۇستىنى
شىن مانىندە, بۇل يگى شارانىڭ ساراپشىلار قاۋىمداستىعى مەن وڭىرلىك جوبالاۋ كەڭسەلەرى اراسىنداعى بايلانىستى نىعايتۋعا, وبلىستاعى «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ ورىندالۋ بارىسىن جان-جاقتى تالداۋعا, جاقىن بولاشاقتا ىسكە اسىرىلاتىن جوبالاردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا نەگىزدەلگەن ۇسىنىستاردى قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعانى بەلگىلى. بۇدان بولەك, «تاربيە جانە ءبىلىم» كىشى باعدارلاماسىنىڭ ورىندالۋى, ولكەتانۋ بويىنشا وقۋلىقتار ازىرلەۋ, باسپادان شىعارۋ, ماتەريالدىق جانە ماتەريالدىق ەمەس مادەني ەسكەرتكىشتەر ءتىزىلىمىن قالىپتاستىرۋ تاجىريبەسىن قولدانىسقا ەنگىزۋ سىندى قات-قابات شارۋالاردىڭ اتقارىلۋى دا باستى ماقسات رەتىندە قاراستىرىلعانىن ايتا كەتكەن ءجون.
ارقاعا ارنايى ات باسىن تىرەگەن ورتالىق ساراپتاما كەڭەسىنىڭ قۇرامىنا ەسىمدەرى ەلگە بەلگىلى عالىمدار مەن قوعام قايراتكەرلەرى ەنگەن. اتاپ ايتقاندا, ولاردىڭ قاتارىندا «قاسيەتتى قازاقستان» عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ باسشىسى بەرىك ابدىعالي ۇلى, ەۇۋ «رۋحاني جاڭعىرۋ» عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى ەرلان ارىن, ەۇۋ پرورەكتورلارى ديحان قامزابەك ۇلى, سەرىكجان قاناەۆ, قحا كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى اناتولي باشماكوۆ, پروفەسسور-عالىمدار شاكىر ىبىراەۆ, سەرىك نەگيموۆ, جامبىل ارتىقباەۆ, ماقسات الپىسبەس, ازامات دۇيسەمباەۆ سىندى زيالى قاۋىم وكىلدەرى بولدى. كوشپەلى ماجىلىستە ولار سالماقتى پىكىر ايتىپ, ساليقالى اڭگىمە قوزعادى.
سونىمەن قاتار جيىندا وڭىرلىك ساراپتاما كەڭەسىنىڭ توراعاسى, قاراعاندى ەكونوميكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ەرقارا ايماعامبەتوۆ, «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ ورىندالۋ بارىسى تۋرالى قاراعاندى وڭىرلىك جوبالاۋ ءوفيسىنىڭ جەتەكشىسى گۇلنار قۇربانباەۆا, «تاربيە جانە ءبىلىم» كىشى باعدارلاماسىنىڭ ىسكە اسىرىلۋى تۋرالى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى مەكتەپكە دەيىنگى جانە ورتا ءبىلىم دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى شولپان كارينوۆا مەن ولكەتانۋ بويىنشا وقۋلىقتار ازىرلەۋدىڭ بارىسى تۋرالى «وقۋلىق» رەسپۋبليكالىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى بەيبىتكۇل كارىموۆا بايانداما جاسادى.
شاكارىم جوق, قالقامان بار
كوشپەلى ماجىلىستە فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى سەرiك نەگيموۆ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ ىسىندە جەرگىلىكتى تاريحي تۇلعالاردىڭ ەسiمدەرiن, اتى اڭىزعا اينالعان جەرلەردى جاڭعىرتۋعا باسا نازار اۋدارۋ كەرەكتىگىن ايتتى. عالىم ءوز سوزىندە قازاق تەرمينولوگياسىن تۇزۋگە سۇبەلى ۇلەس قوسقان اعارتۋشى-لينگۆيست ءىسلام جارىلعاپوۆتىڭ بيىل 100 جىلدىعى ەكەنىن ەسكە سالدى. «قاراعاندى وسىنى ەسكەرۋسىز قالدىرماسا ەكەن. ەڭبەگى مەن مول مۇراسىن, ونىڭ سوزجاسامداعى باي تاجىريبەسىن بۇگىنگى ۇرپاققا جەتكىزۋىمىز كەرەك. قازىر قايتالانباس تۇلعانىڭ 5 مىڭ ءسوزى قىزىنىڭ قولىندا. سەنىمدى ادامعا عانا بەر دەپ اماناتتاپ كەتىپتى», دەدى سەرىك نەگيموۆ.
سونىمەن قاتار ول بەكتاۋاتا باۋرايىندا جەرلەنگەن شاشۋباي اقىن مەن الاش ارىستارىمەن بىرگە ەلگە قىزمەت كورسەتكەن حاسەننىڭ بيجانىنىڭ مۇرالارىن جانداندىرۋ جايىن ءسوز ەتتى. مەكتەپ مۇراجايىن اشۋ جۇمىستارىن قولعا الۋ, ستۋدەنتتەر مەن وقۋشىلارعا ەكسپەديتسيا ۇيىمداستىرىپ, ۇلىتاۋ, قارقارالى سىندى كيەلى جەرلەرمەن تانىستىرىپ, سول توپىراقتان تۇلەگەن ءانشى, اقىن-جازۋشىلاردىڭ مۇراسىمەن سۋسىنداتۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋداردى.
«وقۋلىق» رەسپۋبليكالىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى بەيبىتكۇل كارىموۆا ءوز سوزىندە ءار وبلىستىڭ ولكەتانۋ اياسىندا مەكتەپ باعدارلاماسىنا ەنگىزۋگە ۇسىنعان كەيبىر وقۋلىقتارىنىڭ مازمۇنىن سىن تەزىنە الدى. ماسەلەن, شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ ولكەتانۋ كىتابىنا شاكارىم قۇدايبەردى ۇلى, بيبىگۇل تولەگەنوۆا سىندى تۇلعالار ەنبەي, ولاردىڭ ورنىندا كەيىنگى انشىلەر مەن اقىنداردىڭ جۇرگەنىنە قىنجىلىس ءبىلدىردى. اتاپ ايتقاندا, وقۋلىقتاردا اقىن قالقامان سارين, انشىلەر گۇلميرا سارينا, توقتار سەرىكوۆتىڭ ءومىربايانى بەرىلگەن. سوندىقتان كىتاپتى باسپاعا ازىرلەۋ بارىسىندا ءار سالانىڭ بىلىكتى ماماندارى مەن تاريحشىلاردان تۇراتىن ارنايى كوميسسيا قۇرىلسا دەگەن ۇسىنىس-تىلەك ايتىلدى.
«تەڭىز – تامشىدان» دەگەن تامسىلگە سالساق, كوشپەلى ءماجىلىس بارىسىنداعى باياندامالاردا ايتىلعان كوشەلى ۇسىنىستاردىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنداعى ۇلت رۋحانياتىنا اۋاداي قاجەت مىندەتتەردى ورىنداۋ ىسىندە ۇستىن بولارلىق ءرول اتقاراتىنى ايقىن اڭعارىلدى.
ماديگە – ماۆزولەي
«رۋحاني جاڭعىرۋ» عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى ەرلان ارىن مادەني مۇرا اياسىندا سەريالىق كىتاپتار شىعارۋ ءىسىنىڭ, اتاپ ايتقاندا «سارىارقا كىتاپحاناسى» سەرياسى جوباسىن قايتا قولعا الۋدىڭ ءوڭىر ءۇشىن ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى. سونداي-اق ول كۇرەسكەر اقىن ءمادي باپي ۇلىنىڭ كەڭەس زامانىندا سالىنعان ەسكەرتكىشىن قايتا جاڭعىرتىپ, ونىڭ باسىنا ماۆزولەي كەشەنىن تۇرعىزۋ جونىندە ۇسىنىس ايتتى.
باياندامالاردى تالقىلاۋ بارىسىندا ساراپشىلار ساپالى جوبالاردى ىرىكتەۋ بويىنشا بىرنەشە ۇسىنىستار مەن ۇسىنىمدار بەردى. ولاردىڭ ىشىندە «رۋحاني جاڭعىرۋ» عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى ەرلان ارىن ايتقان ۇلىتاۋدى حالىقارالىق دارەجەدە ۇلىقتاۋ جانە قاراعاندىدان تۇڭعىش پرەزيدەنت كىتاپحاناسىنىڭ فيليالىن اشۋ, ءمادي باپي ۇلىنىڭ باسىنا كەڭەس وداعى كەزىندە قويىلعان ەسكەرتكىشتى قايتا جاڭعىرتۋ سەكىلدى ماڭىزدى ماسەلەلەر كوپشىلىكتىڭ كوڭىلىنەن شىقتى.
كوشپەلى ءماجىلىس بارىسىندا ورتالىق ساراپتاما كەڭەسىنىڭ توراعاسى, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ەرلان سىدىقوۆ وبلىس اكىمىنە ەستەلىك سىيلىق ۇسىنسا, قازاقستان ەلتاڭباسىنىڭ اۆتورى جانداربەك مالىبەكوۆ مەملەكەتتىك گەربتىڭ جاڭا نۇسقاسىن تابىس ەتتى. سونىمەن قاتار ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىم-ساراپشىلارى, وقىتۋشىلارى قاراعاندى قالاسىنىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ «تاۋەلسىزدىك ءداۋىرى» كىتابىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىن ءتۇسىندىرۋ بويىنشا شولۋ دارىستەرىن وتكىزدى. ورتالىق ساراپتاما كەڭەسى جۇمىسىنىڭ سوڭىندا تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورلارى, پروفەسسورلارى ەرلان سىدىقوۆ پەن جامبىل ارتىقباەۆ بىرىگىپ جازعان «انەت بابا: عۇمىرى مەن زامانى» كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمى بولدى.
كوشپەلى ماجىلىستە كوپ ايتىلعان دۇنيەنىڭ ءبىرى – رۋحاني تۇرعىدا تۇلەمەگەن قوعام بەرەكە-بىرلىكتەن ايىرىلىپ, وركەن جايا دامي المايتىندىعى بولدى. ياعني رۋحانيات ريزىعىنسىز ۇلت تىلەۋىنىڭ قابىل بولمايتىندىعى تاعى ءبىر مارتە ەسكە سالىندى.
قايرات ءابىلدا,
«ەگەمەن قازاقستان»
قاراعاندى
