اباي اۋدانى نەگىزىنەن مال شارۋاشىلىعىمەن شۇعىلدانادى. ءبىر قۋانتاتىنى, سوڭعى جىلدارى اۋدان تۇرعىندارى مەملەكەتتىك باعدارلامالار ارقىلى قولىنداعى ازىن-اۋلاق مالىنىڭ قاراسىن كوبەيتىپ, بورداقىلاۋ الاڭدارىن بىرىنەن سوڭ ءبىرى اشا باستاپتى. ماسەلەن, ەكى مىڭعا جۋىق تۇرعىنى بار كوكباي اۋىلىندا قازىر 16 بورداقىلاۋ الاڭى جۇمىس ىستەپ تۇر ەكەن. اۋىلدىق وكرۋگتىڭ اكىمى شارىپقازى جىلقايداردىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە ەلدى مەكەندە 94 شارۋا قوجالىعى مال وسىرۋمەن اينالىسادى. كوكبايدا مال بورداقىلاۋ الاڭىن اشقان ىسكەر ازاماتتاردىڭ ءبىرى – سەرىكقالي كوپجان ۇلى. ەكى قولعا ءبىر كۇرەك تاپپاي جۇرگەن جىگىت بىلتىر «نۇر-ناز» كووپەراتيۆىنىڭ مۇشەسى رەتىندە «ناتيجەلى جۇمىسپەن قامتۋدى جانە جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ» باعدارلاماسى اياسىندا 3 ميلليون 800 مىڭ تەڭگە كولەمىندە نەسيە الىپتى. «قازىر وتىز باس ءىرى قارا مەن 100 باس قويدى قورامدا بورداقىلاپ وتىرمىن. العاشقىدا مەملەكەتتەن ءبىر ميلليون تەڭگە نەسيە الىپ, وسى كاسىپتى باستاعان ەدىم. ءىسىم وڭعا باسىپ, قارىزدى ۋاقىتىندا قايتاردىم. سودان وتكەن جىلى كووپەراتيۆ قۇرامىنا كىرىپ, تاعى دا قوماقتى نەسيە الدىم. ەندى قازىر سەمىرتۋگە قويعان مالدىڭ سانىن كوبەيتىپ جاتىرمىن», دەيدى ول.
مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ يگىلىگىن كورىپ وتىرعان اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ءبىرى جۇلدىز تولەۋبەكوۆ اۋەلدە «جۇمىسپەن قامتۋ-2020» باعدارلاماسىمەن – 1 ميلليون, كەيىن كووپەراتيۆ ارقىلى تاعى دا 2,5 ميلليون تەڭگە نەسيە الىپ, ەلۋ باس ءىرى قارانى بورداقىلاۋعا قويىپتى. بورداقىلاۋ الاڭىن اشقانعا دەيىن جۇمىسسىز جۇرگەن جىگىت بۇگىنگى كاسىبىنە كوڭىلى تولاتىنىن جەتكىزدى. كوڭىلى تولماعاندا شە؟ ماسەلەن, مالدىڭ باسىن 150 مىڭ تەڭگەدەن ساتىپ السا, سەمىرتكەن سوڭ ارقايسىسىن 250-300 مىڭ تەڭگەدەن ساۋداعا شىعارادى. پايدا ما؟ پايدا. «ەتتى سەمەيگە اپارىپ وتكىزەمىز, باسقا جاقتان كەلىپ ساتىپ الاتىندار دا بار. ارينە, ەتتىڭ باعاسىن ءسال كوتەرسە بولار ەدى. ويتكەنى مال باعۋ وڭاي شارۋا ەمەس. جەم-ءشوبىڭىز دە ارزانعا تۇسپەيدى. جارايدى, ءشوپ وزىمىزدە بار, ال جەمدى سوناۋ ءۇرجاردان الدىرامىز. «ەڭبەك ەتسەڭ ەرىنبەي, تويادى قارنىڭ تىلەنبەي» دەپ اباي اتامىز ايتقانداي, وسى مالدىڭ ارقاسىندا بالالارىمىزدى وقىتىپ, كاسىبىمىزدى دوڭگەلەتىپ جاتىرمىز», دەگەن ول الداعى ۋاقىتتا بورداقىداعى مال باسىن جۇزگە جەتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىن ايتتى.
بورداقىلاۋ دەمەكشى, ەكى جىگىتتىڭ دە بورداقىداعى مالدارىنىڭ كوپشىلىگى اسىل تۇقىمدى. ء«بىزدىڭ وكرۋگتە 300 مىڭ گەكتار جەر بار. تۇرعىندارعا قىسى-جازى مال باعۋعا ابدەن قولايلى. بۇعان قوسا مەملەكەت تاراپىنان سۋبسيديا بەرىلگەنى دە ۇلكەن قولداۋ بولدى. اسىرەسە جۇمىسسىز جۇرگەندەرگە ءوزىنىڭ كاسىبىن اشۋعا تاماشا مۇمكىندىك جاسالدى. ونداي ازاماتتار اۋىلىمىزدا كوپ», دەيدى اۋىل اكىمى شارىپقازى سانباي ۇلى.
مەملەكەتتىك باعدارلامالار ارقىلى مال عانا ەمەس, تەحنيكا ساتىپ الىپ جاتقان تۇرعىندار دا بار. ماسەلەن, «قۋات» شارۋا قوجالىعى ەكى جىل بۇرىن «قازاگروقارجى» ارقىلى ليزينگكە تراكتور ساتىپ الىپتى. «اۋەلدە 7 سيىر مەن 60 قويىمىز بولعان. قازىر سيىر 100-گە, ساۋلىق قوي سانى 700-گە جەتتى. مەملەكەتتىك باعدارلامالار ارقىلى مالدى ىرىلەندىرۋ ءۇشىن 10 ميلليون تەڭگەگە سيىر مەن بۇقا ساتىپ الدىق. مال وسىرسەڭ, شارۋاشىلىعىڭ وركەندەيدى. حالىققا پايداڭ تيەدى. بەس ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ وتىرمىز. قازىر مەملەكەت حالىققا نەسيە بەرىپ, كومەكتەسىپ جاتىر. «مال الىڭدار, وسىرىڭدەر, بايىڭدار» دەپ جاتىر. اۋدان باسشىلىعى دا اۋىل تۇرعىندارىن ۇنەمى قولداپ وتىرادى», دەيدى وسى اۋىلدىڭ تۇرعىنى, 45 جىل جۇرگىزۋشى بولعان, ءشوپ تاسۋدان اۋىل, اۋدان, وبلىس چەمپيونى اتانعان, 8 بالانىڭ اكەسى قاناتبەك ەرمەكباەۆ اقساقال.
مال شارۋاشىلىعى قانات جايعان كوكباي اۋىلىنا «نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىندا ۇلتتىق قوردان 324 ميلليون تەڭگە قاراجات ءبولىنىپ, اۋىز سۋ قۇبىرى تارتىلىپتى. «قازىر اۋىلداعى حالىقتىڭ تۇرمىسى ءتاۋىر. اۋىلىمىزعا كوپتەن كۇتكەن اۋىز سۋ دا كەلدى. ەندى بالالارىم سۋ اكەلۋ ءۇشىن قارا سۋىقتا دالاعا شىقپايدى. ويتكەنى ۇيدە بارلىق جاعداي جاسالعان. بۇرىنعىداي ەمەس, بۇگىندە بالالاردىڭ وينايتىن جەرى مەن اۋىل تۇرعىندارىنىڭ سەرۋەندەيتىن سۇيىكتى ورىندارىنا دەيىن بار. ءبىز بالا كۇنىمىزدە مۇنىڭ ءبىرىن دە كورگەن جوقپىز. سوندىقتان كەيىنگى جاس ۇرپاق باقىتتى دەپ ويلايمىن», دەيدى كوكباي اۋىلىنىڭ تۇرعىنى, زەينەتكەر بيجامال سۇلتاشەۆا.
بۇگىندە كوكباي اۋىلىنداعى 262 ءتۇتىننىڭ جارتىسىنان كوبى ۇيلەرىنە اۋىز سۋ كىرگىزىپ الىپتى. اۋداندىق ساۋلەت-قۇرىلىس, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى جانە اۆتوموبيل جولدارى ءبولىمىنىڭ باسشىسى نۇرلىبەك شالتابانوۆتىڭ ايتۋىنشا, اۋدانداعى بارلىق اۋىل اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتىلگەن.
اۋدان ورتالىعى قاراۋىلدىڭ ىرگەسىندەگى بۇل اۋىلدا شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك تە قارقىندى دامىپ كەلەدى. قازىر ەلدى مەكەندە ءۇش ناۋبايحانا جۇمىس ىستەپ تۇر. كوكباي اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى ناۋبايحانا مەن ازىق-ت ۇلىك دۇكەندەرىندە, شارۋا قوجالىقتارىندا ەڭبەك ەتىپ, كۇندەلىكتى ناپاقالارىن تاۋىپ ءجۇر. «نان ونىمدەرىن شىعارۋمەن اينالىسامىن. بولاشاقتا حالىقتىڭ سۇرانىسىن قاناعاتتاندىرۋ ماقساتىندا كۇنىنە 150-160 نان ءپىسىرۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. ءبىزدىڭ ونىمدەرىمىز اۋىل تۇرعىندارىنا قولجەتىمدى باعادا ساتىلۋدا», دەيدى اۋىلداستارىن جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان كاسىپكەر ادىلەت اسكەربەك ۇلى.
اباي اۋدانى اكىمىنىڭ ورىنباسارى مارات ەدىلباەۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە اۋداندا 600 شارۋا قوجالىعى مەن 3441 قوسالقى شارۋاشىلىق جۇمىس ىستەيدى. 2017 جىلى ءوڭىر شارۋالارى مەملەكەتتىك «يگىلىك» جانە «بەرەكە» باعدارلامالارى ارقىلى 203 ميلليون تەڭگە نەسيە العان. بيىل وسى باعدارلامالارمەن نەسيە الۋ ءۇشىن 251 ميلليون تەڭگەگە ءوتىنىم بەرىلىپتى. بۇگىندە اۋداندا 7 كووپەراتيۆ بولسا, بيىل تاعى 1 كووپەراتيۆ اشۋ جوسپارلانىپ وتىر.
ازامات قاسىم,
«ەگەمەن قازاقستان»
شىعىس قازاقستان وبلىسى,
اباي اۋدانى,
كوكباي اۋىلى
