وتىرىستا ءبىر ماسەلە – جوعارعى سوتتىڭ «سوت شەشىمى تۋرالى» نورماتيۆتىك قاۋلىسىنا (نق) وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار تالقىلاندى. سول تولىقتىرۋلارعا قاتىستى ويىن نق جوباسىن ۇسىنعان جوعارعى سوتتىڭ سۋدياسى ايگۇل ساپاروۆا: «سوت شەشىمى بەرىلگەن تالاپ ارىزدىڭ جاۋابىن قامتىپ قانا قويماي, وعان قويىلاتىن تالاپتاردى ساقتاي وتىرىپ جاسالعانى وتە ماڭىزدى. قازىرگى تاڭدا, وكىنىشكە قاراي, ءبىز ءار سوت شەشىمى تۋرالى ولاي ايتا المايمىز», دەپ ساباقتادى. جالپى بايقار بولساق, جوعارعى سوت جۇرگىزىپ جاتقان «ساپالى ناتيجە» جوباسى اياسىندا ءبىرىنشى ساتىداعى سوتتاردىڭ 300 شەشىمىنىڭ ءاربىر ۇشەۋى ۇسىنىلعان تالاپتارعا نە نىسانى بويىنشا, نە مازمۇنى بويىنشا سايكەس كەلمەيتىنىن كورسەتكەن ەكەن. سوت اكتىلەرى تۇسىنىكسىز, كوڭىلگە قونبايدى دەيدى. اتالعان شەشىمدەردىڭ كوبىندە ءتىپتى ءىس ءۇشىن تۇك قاتىسى جوق ارتىق اقپارات, داۋعا قاتىسى جوق زاڭنان قايتالاۋلار, دايەكسوزدەر ءورىپ جۇرگەن كورىنەدى. ول نەگە كەرەك؟
سوندىقتان وتىرىستا قابىلدانعان شەشىمنىڭ ۋاجدەرىن دۇرىس كورسەتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا جانە سوت اكتىسىنىڭ قۇرىلىمىنا قويىلاتىن تالاپتاردىڭ ساقتالۋىنا باسا نازار اۋدارىلدى. نق سوت اكتىسىن كومپيۋتەردە دايىنداۋ كەزىندە بىرىڭعاي قارىپپەن جۇرگىزۋ, ونىڭ كولەمى, بايانداۋدىڭ وزگە دە سيپاتتامالارى تۋرالى تالاپتار قامتىلادى. وسى تالاپتاردى قامتىعاندا عانا «ەلەكتروندىق قۇجات جانە ەلەكتروندىق تسيفرلى قولتاڭبا تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنىڭ ساقتالۋى دا قامتاماسىز ەتىلەدى دەپ تۇيىندەلدى.
ال جوعارعى سوتتىڭ سۋدياسى نۇريا سيسەنوۆا سوت اكتىسى قابىلدانعان شەشىمنىڭ ءمانىن ءتۇسىندىرۋى جانە ونىڭ نەگىزدىلىگىن ءۋاجدى تۇردە سەنىمدى دالەلدەۋى كەرەك ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. ويتكەنى اتالعان نق-عا تولىقتىرۋ ەنگىزىلگەن جانە سوتتىڭ قابىلدانعان شەشىمىنىڭ ءمانىن, ۋاجدەرىن جانە قۇقىقتىق سالدارىن ءتۇسىندىرۋ مىندەتى قاراستىرىلعان. دەمەك كورسەتىلگەن ارەكەتتەر سوت اكتىسىنىڭ مازمۇنىن دۇرىس تۇسىنۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
سول سياقتى استانا قالاسى سارىارقا اۋداندىق سوتىنىڭ توراعاسى ارمان جۇكەنوۆ تە ءسوز سويلەپ, نق ءبىرىنشى ساتىداعى سوتتار ءۇشىن دۇرىس, ساۋاتتى ءارى لوگيكالىق سارالانعان سوت اكتىسىن جازۋدا باعىت-باعدار بولادى دەپ اتادى. «نق-نىڭ ۇسىنىلىپ وتىرعان رەداكتسياسى سوتتارعا تۇپكىلىكتى شەشىمدەردى قۇراستىرۋ كەزىندە كورسەتىلگەن ادىستەمەنى پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وسىنداي سوت اكتىسى, ءسوزسىز, پروتسەسكە قاتىسۋشىلاردىڭ جانە جوعارعى ساتىداعى سۋديالاردىڭ تۇسىنۋىنە وڭاي بولادى. شەشىمدى قۇراستىرۋدىڭ جاڭارتىلعان فورماتى ازاماتتاردىڭ سوتقا سەنىمدەرى دەڭگەيىن ارتتىرۋعا قوسىمشا نەگىز بولادى», دەدى.
وسىلايشا, جالپى وتىرىسقا قاتىسۋشىلار نق جوباسىن تالقىلاپ, وعان ۇسىنىستار مەن ەسكەرتۋلەر ەنگىزدى. ول رەداكتسيالىق جۇمىستاردان كەيىن كەزەكتى ءبىر جالپى وتىرىستا تۇپكىلىكتى بەكىتىلمەك. ال وتىرىس جۇمىسىنا جوعارعى سوت سۋديالارى, عىلىمي-كونسۋلتاتيۆتىك كەڭەس مۇشەلەرى, كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ, باس پروكۋراتۋرانىڭ, ادىلەت جانە ىشكى ىستەر مينيسترلىكتەرىنىڭ, مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ, مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتىنىڭ وكىلدەرى, سونداي-اق «اتامەكەن» ۇكپ, «GRATA» جانە «KazBar» زاڭگەرلەر قاۋىمداستىقتارىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى.
الەكساندر تاسبولات,
«ەگەمەن قازاقستان»
