– كينوداعى دەبيۋتىڭىزدىڭ جولى اۋىر, بىراق ءساتتى بولدى. شەتەلدىك بىرنەشە كينوفەستيۆالدا جىلى قابىلداندى. قازاقستاندا كينو ءتۇسىرۋدىڭ قيىندىعى نەدە؟ جاڭا تۋىندىڭىزدى قاشان كورەمىز؟
– بالكىم, ءبىزدىڭ ەلدە عانا سولاي شىعار, دەبيۋت ءتۇسىرۋ ءۇشىن «دەبيۋت» سۇرايدى. ولاي دەيتىن سەبەبىم, «قازاقفيلمنىڭ» ىشىندە «دەبيۋت» دەگەن ارنايى ءبولىم بار. ونىڭ مىندەتى كينو تۇسىرۋگە تالاپتانعان جاس رەجيسسەرلەردىڭ ستسەناريىن قاراپ, كوركەمدىك تالقىدان وتكىزىپ, وندىرىسكە جىبەرۋ. ال مەنىڭ ستسەناريىمدى كوركەمدىك كەڭەس ماقۇلداپ, تالقىلاپ دۇرىس دەپ تانىعانىمەن, وندىرىسكە كەتپەدى. سەبەبىن سۇراعانىمدا «بۇرىن تۇسىرگەن نەڭ بار؟ كورەيىك» دەيدى... بۇل جاۋابى جوق تالاپ ەدى... بالكىم, قازىر تۇزەلگەن شىعار...
كينو ءتۇسىرۋ بىرەۋگە وڭاي شىعار... ال ماعان قيىن. كينو دەگەن ادامنىڭ ءومىر بويعى جيعان, تۇيگەنىنىڭ جەمىسى سەكىلدى. مەن ءبىراز جىلعى جيعانىمدى ءبىرىنشى فيلمىمە سالىپ جىبەرگەندەيمىن. ەندى ءسال جينالۋ, كورۋ, ءتۇيۋ... زەرتتەۋ, زەردەلەۋ كەرەك سياقتى. تاقىرىپتار بار... ءتىپتى ستسەناريلەر دە... بىراق وعان جان بىتىرەتىن ءوزىڭ عوي... شىنىن ايتسام, شالاجانسار بوپ قالماسا ەكەن دەيمىن... شىنجاۋ, ءالجۋاز فيلم تۇسىرگىم كەلمەيدى... الىمە قاراماي... سوندىقتان تولىسقانىن كۇتىپ وتىرمىن. قۇداي قالاسا جاقىن قالدى.
– ء«ۇيىمدى ساتىپ كينو تۇسىرسەم بە دەيمىن دە, سوسىن ءۇيىمنىڭ جوق ەكەنىن ويلاپ كىدىرىپ قالام» دەپسىز. اۋەلى كينو ءۇشىن وسىنداي قۇرباندىققا باراتىنداي سىزگە كينو نەسىمەن قىمبات؟ ەكىنشى, قازىر ءۇيىڭىز بار ما؟
– قازىر ءۇيىم بار. قۇرباندىقسىز ونەر بولمايدى ەكەن. بۇل بىرنەشە تاجىريبەنىڭ ءتۇيىنى. «كينو قۇرباندىققا باراتىنداي نەسىمەن قىزىقتىردى» دەيسىز عوي ... شىنىن ايتسام, بىلمەيمىن... كينوعا دەگەن ماحاببات شىعار... شىن ىنتىزارىڭ ءۇشىن قۇرباندىققا باراسىڭ عوي... ءتىپتى بولماسا اقىماقتىق بولار. شەتەلدە مۇنداي تاجىريبەنىڭ بار-جوعىن ەستىمەپپىن... ولار شىن ونەرگە اقشا تابادى عوي. كوشى ىلگەرى ەلدەردە ونەر ءومىردىڭ جەتەلەۋشىسى ەمەس پە...
– قازاق كينوسى, كومەدياسى قازىر كوپ ءتۇسىرىلىپ, كورەرمەندەرگە جول تارتىپ كەلەدى. قازىرگى قازاق فيلمدەرىن كورىپ ءجۇرسىز بە؟ ولارعا قانداي باعا بەرەر ەدىڭىز؟
– قازاق كينوسى دەدىڭىز عوي. مەن وسى قازاق كينوسى دەگىم كەلمەي وتىر ولاردى. ىشتارلىقتان ەمەس... سەبەبى قازاق كينوسى دەگەن نە؟ ول ۇلتتىڭ بولمىسى, ءتىلى, ءدىلى ەمەس پە؟ الدە قازاق ۇلت ەمەس پە؟ ال ءسىز سوڭعى ءتۇسىپ جاتقان كينولاردىڭ قايسىسىن ۇلتتىق دەر ەدىڭىز؟ مەنىڭشە, ۇلت جوق... سەبەبى ءتىلى ءدۇبارا... مەن ۇلتىمدى ونداي ءدۇبارا سانامايمىن... سوندىقتان ولاردى اسا ءىش تارتىپ قارامايمىن... بالكىم, وتاندىق كينولار شىعار... ءتىپتى قازاقستاندىق دەگەندى دە قيايىن... ال قازاقتى قيمايمىن... كەشىرىڭىز!
– ء«ستاليننىڭ ءولىمى» ءفيلمى قازاقستاندا دا (الدىندا رەسەيدە تىيىم سالىنعان بولاتىن) كورسەتىلمەيتىن بولدى. وسىعان بايلانىستى ءارتۇرلى پىكىرلەر ايتىلىپ جاتىر. ءسىز كوردىڭىز بە ول ءفيلمدى؟ كورسەتىلۋى كەرەك پە ەدى؟
– ول ءفيلمدى كورمەدىم. بىرىنشىدەن, ەستىدىم. نە تۋرالى ەكەنىن بىلەم... ەكىنشىدەن, وزگە ەلدىڭ فيلم تۋرالى ۇستانىمى مەنى اسا قىزىقتىرمادى.
– ءسىزدىڭ ماماندىعىڭىز – كينودراماتۋرگ. ءازىل-سىقاق تەاترىندا دا وينادىڭىز. كينوعا دا ءتۇستىڭىز. ءوزىڭىز دە كينو ءتۇسىردىڭىز, كينوستسەناري جازدىڭىز. ەگەر ءسىزدىڭ الدىڭىزعا قاتال تالاپ قويىپ, اكتەر بولاسىز, الدە تەك رەجيسسەر بولاسىز دەسە, ءسىز قايسىسىن تاڭدار ەدىڭىز؟
– رەجيسسەر بولار ەدىم. سەبەبى رەجيسسەر تۋدىرۋشى, جاساۋشى.
– ءازىل ويناۋدى قويۋىڭىزعا نە سەبەپ بولدى؟ قازىر قازاق ءازىل-سىقاق تەاترلارى كوبەيىپ كەلەدى. ال كەرىسىنشە, درامالىق تەاترلار ولاي كوبەيىپ, اشىلىپ جاتقان جوق. وسىنىڭ الەۋمەتتىك سەبەبى بار ما؟
– ءازىلدى قويعانىم, قولىمنان كەلمەدى. شىنىم. قازىرگى ءازىل ايتۋشىلاردىڭ شاڭىنا ىلەسە الماي قالدىم. قازىر ءازىل وتە جىلدام ايتىلادى, كورەرمەن جىلدام كۇلەدى... ءتىپتى كەيدە جىلدام جىلايدى. ءازىل تەاترىنا بارىپ جىلاپ قايتۋ قانداي قيىن... مەن اپەندەنى جاقسى كورەم... الاڭعاسارعا كۇلەم... ال اۋمەسەرگە جانىم اشيدى. ءبىز اپەندە مەن اۋمەسەردى شاتاستىرىپ الدىق پا دەيمىن.. وسى ءبىز اۋمەسەرگە ك ۇلىپ جۇرگەن جوقپىز با؟ ال دراما تەاترلارىنىڭ اشىلماي جاتقانى, ۋاقىتى كەلمەگەندىگىنەن شىعار... بولاشاقتا جەكە دراما تەاترلارى اشىلادى دەپ ويلايمىن.
– «كۇركە» ءفيلمىن جازۋعا ءبىر قويشى جىگىتتىڭ ايتقان وقيعاسى سەبەپ بولىپتى. ومىردە كينوعا بەرگىسىز وقيعالار وتە كوپ بولىپ جاتادى. سونداي ءبىر تاعى تۇسىرسەم دەپ جۇرگەن سيۋجەتىڭىز بار ما؟ بولسا, قىسقاشا وقيعا جەلىسىن ايتا الاسىز با؟
– ءيا. كينو ءومىردىڭ ايناسى سياقتى... تاركوۆسكيدىڭ ءسوزى عوي. «كينو – ۋاقىتتىڭ تاڭبالانۋى» دەيدى. مەن وسىعان سەنەمىن. ماعان ايتىپ بەرگەن وقيعا ءومىردىڭ ءبىر كورىنىسىن كوز الدىما جايىپ سالدى. كينو سەكىلدى ەكەن. سوسىن ونى ءوز ومىرىمدەگى سۋرەتتەرمەن قوسىپ جاساپ شىعۋىما سەپ بولدى. ول جىگىت اۋەلى ءبىر ادەمى ءان ايتىپ وتىر ەدى. تىڭداسام اۋەنى جاقسى قىرعىزدىڭ ءانى ەكەن. «بۇل نە ءان؟» دەپ ەدىم... الگى وقيعانى ايتىپ بەردى. قىرعىزبەن شەكارالاس اۋىلدىڭ بالاسى ەدى. اۋىلدا ناعاشىسىنىڭ قويىن باعىپ جۇرگەندە ارعى اۋىلدان قىرعىزدىڭ قىزى قوي جايىپ
شىعادى ەكەن. ول دا ەڭ اۋەلى قىزدىڭ ءانىن ەستىپتى. قىز ايعايلاپ ءبىر ءان ايتىپ جۇرەدى ەكەن. كەيىن جاقىن كەلىپ, سويلەسىپ وسى ءاندى جاتتاپ الىپتى. ال كۇركە قۇرۋ, قوس تىگۋ ول كەيىن قوسىلعان كورىنىستەر ەدى.
مەنىڭ سۇيىكتى جازۋشىم – بەيىمبەت مايلين. بياعاڭنىڭ شىعارمالارى قازاقتىڭ بوياماسىز ءومىرى, اسىرەسىز سۋرەتتەرى عوي. ال دا تۇسىرە بەر. كەلەسى كينونى سول جازۋشىنىڭ شىعارمالارىنان ىزدەپ ءجۇرمىن. تەك كەيىپكەردىڭ بۇگىنگى بەينەسىن تابۋىم كەرەك. مىسالى, «ەل كۇيەۋى» دەگەن شىعارماسىنىڭ جەلىسى بويىنشا ءبىر ستسەناريىم جوسپاردا بار.
– ادام – جاراتىلىس. ادام – قۇبىلىس. جان – جۇمباق. ال كينو شە؟
– كينونىڭ ءتۇرلى جانرى بار عوي. ءار جانردىڭ ماقساتى ءار باسقا. ال مەنىڭ كينومداعى تالعام, تانىم بولەك. مۇددە دە وزگەشە. سوندىقتان كينو – ول ونەر. ال ءفالسافاسى دەسەڭىز... جوعارىدا تاركوۆسكيدىڭ ايتقانىن ايتتىم عوي... وعان قوسا, مەنىڭشە ول قايتا كورۋگە بولاتىن جاساندى ءومىر شىعار. الگى ادام دەگەن جاراتىلىستىڭ جۇمباعىن شەشۋگە ارنالعان زەرتحانادا جاسالاتىن.
– سوندا رەجيسسەر كىم؟
– قالىپتى جاۋاپ بەرەيىن ءبىرىنشى. رەجيسسەر ول باسقارۋشى, ۇيىمداستىرۋشى. ال سۇراعىڭىزدىڭ سالماعىنا قاراي جاۋاپ
بەرسەم, وندا ءومىردىڭ ىشىندە ءومىر جاساۋشى بولار.... جاساندى ءومىر. جالپى ايتار ەدىم, كەز كەلگەن سۋرەتكەردىڭ, ول جازۋشى بولسىن, اقىن بولسىن, رەجيسسەر بولسىن, ەڭ باستى مىندەتى ادام جانىنىڭ جارشىسى بولۋ كەرەك سياقتى. جان ول ءسىز ايتىپ وتىرعان جۇمباق. سول جۇمباقتى زەرتتەيتىن سولار. «اقىن بوپ ءومىر كەشۋ وڭاي دەيمىسىڭ, قاراعىم. اۋزىندا بولۋ بۇل ءوزى سىزداعان بارلىق جارانىڭ» دەمەدى مە تولەگەن اقىن... رەجيسسەر دە قوعامنىڭ جاراسىنا بەيجاي قارامايتىن ادام.
– ادەبيەتتى جاقسى كورەسىز. سوڭعى رەت قولعا العان كىتابىڭىز؟
– مۇحتار ماعاۋيننىڭ «جارماق» دەگەن كىتابىن وقىدىم.
– نە تۋرالى ەكەن؟
– ادام تۋرالى. جان, قۇبىلىس, جاراتىلىس جايلى.
– ەڭ ۇلكەن باقىتسىزدىق دەپ نەنى ويلايسىز؟
– ەڭ ۇلكەن باقىتسىزدىق – تاۋەلدىلىك شىعار. ءومىرىڭ بىرەۋگە تاۋەلدى بولعان قيىن عوي. كارى شەشەم تىلەپ وتىراتىن «سەندەرگە ماسىل بوپ, جاتىپ قالماي ولسەم ارمانىم جوق» دەيتىن. ومىردەن تىلەۋىن بەرىپ ساپ-ساۋ وتىرعان جەرىندە جۇرەگى توقتاپ جۇرە بەردى. بۇل ءبىر مىسالى عوي. ادام قاي جەردە ەركىن, سول جەردە باقىتتى.
– ال باقىت دەگەن نە؟
– ەڭ ۇلكەن باقىت – تاۋەلسىزدىك.
اڭگىمەلەسكەن باعاشار تۇرسىنباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
