اتاقتى ءمۇسىنشى حاكىمجان ناۋرىزباەۆ جاساعان مۇسىندە اقىن باسىنا تاقيا كيىپ, سول قولىنا كىتابىن ۇستاپ, شاپانىن جەلبەگەي جامىلىپ ورلەي ءجۇرىپ كەلەدى. تاس تۇلعادان اقىندىعى دا, دانالىعى دا تولىسقان ويشىل ابايدى كورەمىز. بىتۋگە جاقىنداعان ءمۇسىندى شەبەرحانادا كورگەن مۇحتار اۋەزوۆتىڭ ەسكەرتپەلەرىمەن ونى ءمۇسىنشىنىڭ قايتا جوندەگەنى بەلگىلى. قالاي دەگەنمەن ءمۇسىنشى حالقىنىڭ كوڭىلىندەگى حاكىم, كەمەڭگەر ابايدى بەينەلەپ بەرگەنى ايان. مۇنان كەيىن ابايدىڭ ەسكەرتكىشى, ءمۇسىنى قازاقستاننىڭ قالالارىندا, ەلدى مەكەندەرىندە ورناتىلدى. استانادا, سەمەيدە, قاراعاندىدا, وسكەمەندە اقىننىڭ بيىك ەسكەرتكىشتەرى بار. ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن اباي ەسكەرتكىشتەرى شەتەلدەردە دە ورناتىلا باستادى. قازىر ماسكەۋ مەن تاشكەنتتە ەسكەرتكىشتەرى, بۋداپەشت, بەيجىڭ, تەگەران قالالارىندا مۇسىندەرى تۇر.
حاكىمنىڭ ەلىمىز قالالارىنداعى ەسكەرتكىشتەرى نەگىزىنەن ونىڭ تۇرىپ تۇرعان, تۇتاس تۇلعاسىن بەرەدى. جاسىراتىنى جوق, ولار ابايدىڭ حاكىمجان ناۋرىزباەۆ مۇسىندەگەن بەينەسىنە ارقاندالعانداي, الىس كەتپەيتىن سەكىلدى. باسىندا تاقياسى, ۇستىندە كەڭ شاپانى, شوقشا ساقالى بار ەسكەرتكىشتىڭ بارلىعىن اباي دەپ ەلەستەتەمىز. ال اقىننىڭ شەتەلدەردە ورناتىلعان ەسكەرتكىشتەرى مەن مۇسىندەرىن جاساعان كەيىنگى تولقىن مۇسىنشىلەر دانا اقىننىڭ بەينەسىن بەرۋدە ءوز قيالىنا ەرىك بەرگەندەي. ءتىپتى قىتايدىڭ ءمۇسىنشىسى يۋان سيكۋن بەينەلەگەن اباي ءمۇسىنى بۇكىل الەم ويدان سالعان سۋرەتتەردەن قابىلدايتىن كونفۋتسيدى ەلەستەتە مە, قالاي؟..
ءبىزدىڭ ماقساتىمىز, اباي ەسكەرتكىشتەرىن تۇگەندەۋ ەمەس, اقىننىڭ ەرەكشە ءمۇسىنى تۋرالى ايتىپ بەرۋ ەدى. بۇگىندە قوستاناي وبلىسىنىڭ تاران اۋدانى ورتالىعىندا اقىننىڭ ەسكەرتكىشى تۇر. 1962 جىلى وسى اۋدانداعى «اباي» كەڭشارىنىڭ ورتالىعىنا ورناتىلعان ەكەن. 90-شى جىلدارى شارۋاشىلىق تارايدى, اباي ەلدى مەكەنىنەن ەشكىم قالماي ۇدەرە كوشەدى. سول كەزدە جۇرتتا قالعان ەسكەرتكىشتى اۋدان باسشىلارى اكەلىپ, تاران اۋدانىنىڭ ورتالىعىنا, اكىمدىك عيماراتىنىڭ الدىنا قايتا ورناتىپتى. اۆتورلارى ەرلى-زايىپتى مۋزا مەن لەونيد بەلوۋسوۆتار قازىر بۇل دۇنيەدە جوق. وبلىستىق تاريحي جانە ولكەتانۋ مۋزەيىنە تاپسىرعان ولاردىڭ جەكە ارحيۆىندەگى ءمۇسىننىڭ شەبەرحانادا دايىن بولعان كەزىندە تۇسىرگەن سۋرەتى ەرىكسىز نازار اۋدارتادى. باسىندا تاقيا, ۇستىندە تىك جاعا كويلەك, يىعىنا جاعالى كيىم جامىلعان, اياعىنا ءماسى كيگەن, تىزەسىنە كىتابىن قويىپ, مالداس قۇرىپ, قالىڭ ويدا وتىرعان اقىن ءتىلىنىڭ ۇشىنا: «قالىڭ ەلىم, قازاعىم, قايران جۇرتىم...» دەگەن جولدار ورالعانداي اسەر بەرەدى. تومەن قاراپ وتىرعان مۇسىننەن كورەرمەن حاكىم, فيلوسوف ابايدى جازباي تانيدى.
– اكەم لەونيد پروكوپەۆيچ: «ابايدىڭ مۇسىنىنە ونەرتانۋشىلار « ۇلى فيلوسوفتىڭ بۇكىل قۇدىرەتىن اشىپ كورسەتكەن شىعارما» دەگەن باعا بەرگەن ەدى» دەپ ايتىپ وتىراتىن ەدى, – دەيدى قىزى ناتاليا لەونيدوۆنا.
ەندى ءمۇسىننىڭ اۆتورلارى تۋرالى بىرەر ءسوز. مۋزا الەكساندروۆنا مەن لەونيد پروكوپەۆيچ رەسەيدىڭ سولتۇستىك ۋرال جاعىندا تۋىپ-وسكەن. لەنينگرادتاعى ۆ.مۋحينا اتىنداعى جوعارى كوركەم-ونەركاسىپتىك ۋچيليششەسىن 1958 جىلى بىتىرگەننەن كەيىن, جولدامامەن ەكى جاس قول ۇستاسىپ قوستانايعا كەلەدى. 1979 جىلى مۋزا الەكساندروۆنا قايتىس بولعانعا دەيىن ەكەۋى كوپتەگەن جۇمىس جاسايدى. سونىڭ ىشىندە ابايدىڭ, ىبىرايدىڭ, امانگەلدىنىڭ, سۇلتان بايماعامبەتوۆتىڭ, سوعىس سولداتىنىڭ مۇسىندەرى دە بار. ولاردىڭ جاساعان مۇسىندەرى وبلىستىڭ اۋداندارى مەن ەلدى مەكەندەرىنە ورناتىلادى. ءبىر قىزىعى, سول ەسكەرتكىشتەر وسى كۇنگە دەيىن تۇرسا دا, ولاردىڭ اۆتورلارى ۇمىتىلا باستاپتى. مىسالى, ابايدىڭ دا, تورعاي كەنتىندە تۇرعان ىبىرايدىڭ دا ەسكەرتكىشتەرىن كىم جاساعانىن ەكىنىڭ ءبىرى بىلە بەرمەيدى, ءتىپتى بەلگىسىز بولىپ كەلگەن, تەك مۋزەيدە, بەلوۋسوۆتاردىڭ قىزىنىڭ قولىندا قالعان ماتەريالداردان انىقتالدى. مۋزا الەكساندروۆنا كسرو سۋرەتشىلەر وداعىنىڭ مۇشەسى بولادى. لەونيد پروكوپەۆيچ 2014 جىلى 86 جاسىندا باقيلىق بولدى.
حالقىمىزدىڭ قوس رۋحاني بايتەرەگى اباي مەن ىبىرايدىڭ تۇلعاسىن قازاقشا ويلاپ, جاساعان بەلوۋسوۆتاردىڭ ەڭبەگى قازىر دە تاڭعالدىرادى. ء«بىز مۇسىندەردى جاساعاندا باتىردىڭ دا, اقىننىڭ دا بەت جۇزىنەن وي ىزدەپ, كوپ كىدىرەتىن ەدىك» دەيدى ەكەن لەونيد پروكوپەۆيچ قىزى ناتالياعا. اباي ەسكەرت-
كىشىنە قاراعان جان ءمۇسىنشىنىڭ بۇل سوزىنە يلانارى حاق.
ءنازيرا جارىمبەت,
«ەگەمەن قازاقستان»
قوستاناي
