ازاماتتىق بەلسەندىلىك سىنالار شاق

2011 جىلعى 16 قاراشادا, پارلامەنت مۇشەلەرىنىڭ باستاماشىلىعىمەن قا­زاق­ستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسى دەپۋتاتتارى وكىلەتتىگىنىڭ مەر­زىمىنەن بۇ­رىن توقتاتىلۋىنا بايلانىستى, مەملەكەت باسشىسى ءوزىنىڭ جارلىعىمەن پار­تيا­لىق تىزىمدەر بويىنشا سايلاناتىن  پارلامەنت ءماجىلىسى دەپۋتاتتارىنىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋىن 2012 جىلعى 15 قاڭ­تارعا جانە قازاقستان حالقى اسسام­بلەياسىنان سايلاناتىن پارلامەنت ءماجى­لىسى دەپۋتاتتارىنىڭ سايلاۋىن 2012 جىلعى 16 قاڭتارعا تاعايىندادى. سايلاۋ تۋرالى زاڭنىڭ 97-بابىنىڭ 5-تارماعىنا سايكەس, پارتيالىق تىزىمدەر بويىنشا سايلاناتىن  پارلامەنت ءما­جىلىسى دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتار ۇسىنۋ 2011 جىلعى 16 قاراشادا باستالادى. سايلاۋ تۋرالى زاڭعا سايكەس پارتيا­لىق تىزىمدەر بويىنشا سايلاناتىن  ءما­جىلىس دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتار ۇسىنۋ قۇقىعى بەلگىلەنگەن تارتىپپەن تىركەلگەن ساياسي پارتيالارعا تيەسىلى. قازاقستاننىڭ كوممۋنيستىك پارتياسى بۇل پروتسەسكە قا­تىسا المايدى, ويتكەنى سوت شەشىمى بويىن­شا ونىڭ قىزمەتى ۋاقىتشا توقتاتىلعان. ءماجىلىس دەپۋتاتى بولىپ سايلانۋ ءۇشىن ازامات كونستيتۋتسيانىڭ 51-بابى 4-تارماعىمەن بەلگىلەنگەن تالاپتارعا سايكەس بولۋى, سونداي-اق كونستيتۋتسيا­نىڭ 33-بابى 2 جانە 3-تارماقتارىنا سايكەس بەلسەندى سايلاۋ قۇقىعىنا يە بولۋى ءتيىس. وسىلايشا, جاسى 25-كە تولعان, قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىعىندا تۇراتىن جانە ونىڭ اۋماعىندا سوڭعى ون جىل تۇراقتى تۇرىپ جاتقان ادام ءماجى­لىس دەپۋتاتى بولىپ سايلانا الادى. سوت ءىس-ارەكەتكە قابىلەتسىز دەپ تانى­عان, سونداي-اق سوت ۇكىمى بويىنشا باس بوستاندىعىنان ايىرۋ ورىندارىندا وتىرعان ازاماتتاردىڭ سايلاۋعا جانە سايلانۋعا قۇقىعى جوق. ءبىرتۇتاس جالپىۇلتتىق سايلاۋ وكرۋگى­نىڭ اۋماعى بويىنشا ءماجىلىس دەپۋتاتى بولىپ سايلانۋ ءۇشىن ادامداردى پار­تيا­لىق تىزىمگە ەنگىزۋ ساياسي پارتيانىڭ جو­عارى ورگانى  مۇشەلەرىنىڭ جالپى سانى­نىڭ كوپشىلىك داۋىسىمەن جۇرگىزىلەدى. ساياسي پارتيالاردىڭ پارتيالىق تىزىمدەرگە وسى ساياسي پارتيانىڭ مۇشەلەرى بولىپ تابىلمايتىن ادامداردى پارتيالىق تىزىمگە ەنگىزۋگە قۇقىعى جوق. ساياسي پارتيانىڭ جوعارى ورگانىنىڭ  شەشىمى ازاماتتى پارتيالىق تىزىمگە ەنگىزۋگە كەلىسىمى تۋرالى وتىنىشىمەن بىرگە ور­تالىق سايلاۋ كوميسسياسىنا جىبەرىلەدى. ساياسي پارتيالار پارتيالىق تىزىمدەردى  مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ ءالىپبيى رەتىمەن جا­سايدى.  پارتيالىق ءتىزىمدى ساياسي پارتيا­نىڭ وكىلى ساياسي پارتيانىڭ جوعارى ورگا­نىنىڭ  پارتيالىق ءتىزىمدى ۇسىنۋ تۋرالى حاتتاماسىنان ءۇزىندى كوشىرمەمەن ءبىر مەزگىلدە ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنا ۇسى­نىلادى. سونداي-اق, 16 قاراشادا ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءماسليحاتتارى دەپۋتاتتارىنىڭ كەزەكتى سايلاۋىن 2012 جىلعى 15 قاڭتارعا تا­عايىنداۋ جانە ءتيىستى كۇنتىزبەلىك جوسپار­دى بەكىتۋ تۋرالى قاۋلى قابىلدادى. ءماسليحاتتار دەپۋتاتتارىنىڭ كەزەكتى سايلاۋىن پارتيالىق تىزىمدەر بويىنشا سايلاناتىن پارلامەنت ءماجىلىسى دەپۋتات­تارىنىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋىمەن قاتار وتكىزۋ تۋرالى شەشىم زاڭنىڭ سايلاۋدى تاعايىنداۋ مەن وتكىزۋگە قاتىستى نورما­لارى, سونداي-اق   بۇل سايلاۋلار پرەزيدەنت سايلاۋىمەن جانە پارلامەنت سەناتى دەپۋتاتتارىنىڭ سايلاۋىمەن ءبىر  مەرزىمدە وتكىزىلمەيتىنى تۋرالى تالاپتارى تولىق ساقتالىپ وتىر». سايلاۋ ناۋقانىنىڭ نەگىزگى كەزەڭدەرى كەلەسى مەرزىمدەردە وتەتىن بولادى: • پارتيالىق تىزىمدەر بويىنشا سايلا­ناتىن  پارلامەنت ءماجىلىسى دەپۋتاتتا­رىنىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋىندا كاندي­دات­تاردى ۇسىنۋ 16 قاراشادان باستاپ 2011 جىلعى 5 جەلتوقسانعا دەيىن جۇرەدى, ال پارتيالىق تىزىمدەردى تىركەۋ 16 قاراشادان باستاپ 15 جەلتوقسانعا دەيىن جۇرگىزىلەدى. • ءماسليحاتتار دەپۋتاتتارىنىڭ كەزەكتى سايلاۋىندا كانديداتتار ۇسىنۋ 2011 جىلعى 16 قاراشا مەن 14 جەلتوقسان اراسىنداعى كەزەڭدە وتەدى. بۇل رەتتە ءماسليحاتتار دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتار ۇسىنۋدى بەلگىلەنگەن تارتىپپەن تىركەلگەن رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى قوعامدىق بىرلەستىكتەر, سونداي-اق ولاردىڭ قۇرى­لىم­دىق بولىمشەلەرى جانە ءوزىن-ءوزى ۇسىنۋ جولىمەن – ازاماتتار جۇزەگە اسىرادى. • قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ساي­لايتىن پارلامەنت ءماجىلىسى دەپۋتاتتارىن سايلاۋ جونىندەگى سايلاۋ راسىمدەرىنىڭ مەرزىمى پارتيالىق تىزىمدەر بويىنشا سايلا­ناتىن  پارلامەنت ءماجىلىسى دەپۋتاتتارى­نىڭ سايلاۋى ءۇشىن انىقتالعان مەرزىمدەرمەن سايكەس كەلمەيدى. زاڭ بۇعان جول بەرەدى. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنان ساي­لاناتىن پارلامەنت ءماجىلىسى دەپۋتات­تىعىنا كانديداتتار ۇسىنۋ 16 جەلتوق­ساندا باستالادى. قازىرگى ۋاقىتتا ورتالىق سايلاۋ كو­ميسسياسى بارلىق قاجەت كادرلىق جانە ماتەريالدىق رەسۋرستارعا يە جانە ساي­لاۋدى ءتيىستى ۇيىمداستىرۋشىلىق دەڭگەي­دە وتكىزۋگە, ازاماتتاردىڭ جانە بارلىق سايلاۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشىلاردىڭ وزدە­رىنىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىعىن ەرىكتى ءارى ءتيىمدى ىسكە اسىرۋىن قامتاماسىز ەتۋگە دايىن. سايلاۋ ناۋقاندارىن ازىرلەۋ مەن وتكى­زۋگە قاجەتتى سايلاۋ قۇجاتتارىنىڭ ۇلگىلەرىن  ورتسايلاۋكوم بەكىتتى. بارلىق دەڭگەيدەگى سايلاۋ كوميس­سيالارى تولىعىمەن جاساقتالعان جانە جۇمىسقا قابىلەتتى. حالىقارالىق بايقاۋشىلار ينستيتۋ­تى اشىلعان. سايلاۋ زاڭناماسىنا ءساي­كەس, شەت مەملەكەتتەر مەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ بايقاۋشىلارىن اككرەديتتەۋدى ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى سىرت­قى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ۇسىنىمى بويىن­شا 2012 جىلعى 10 قاڭتارعا دەيىن جۇرگىزەدى. پارلامەنت ءماجىلىسى دەپۋتاتتارىنىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋى مەن ءماسليحاتتار دەپۋتاتتارىنىڭ كەزەكتى سايلاۋىندا شەتەلدىك بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ وكىلدەرى سايلاۋدى بايقاۋدى قازاقستان رەسپۋبليكاسى سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى بەرگەن اككرەديتتەۋ تۋرالى كۋالىك بولعان جاعدايدا ىسكە اسىرۋعا قۇقىلى.  بۇل رەتتە حالىقارالىق بايقاۋشىعا, سونداي-اق شەتەلدىك بۇقارالىق اقپارات قۇرالىنىڭ وكىلدەرىنە, جەكە باسىن كۋالاندىراتىن قۇجاتىن كورسەتكەن جاعدايدا,  ءبىر اۋدارماشى ىلەسىپ جۇرە الادى. «سايلاۋ» اۆتوماتتاندىرىلعان اقپا­راتتىق  جۇيەسى بۇل سايلاۋدا پايدالا­نىلمايدى. الداعى سايلاۋدا سايلاۋشىلار ءۇش بيۋللەتەن الاتىن بولادى. ولاردىڭ بىرەۋى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسى دەپۋتاتتارىنىڭ سايلاۋىندا ساياسي پارتيا ءۇشىن داۋىس بەرۋگە ارنال­عان. ەكىنشى بيۋللەتەن – وبلىستىق ءماسليحات دەپۋتاتتىعىنا كانديدات ءۇشىن داۋىس بەرۋگە, ال ءۇشىنشى بيۋللەتەن – اۋداندىق نەمەسە قالالىق ءماسليحاتتىڭ  دەپۋتاتتىعىنا كانديدات ءۇشىن داۋىس بەرۋگە ارنالعان. استانا مەن الماتى قالالارىنىڭ تۇرعىندارى ەكى بيۋللەتەن الادى. بۇل قالالاردا اۋداندىق ءماسلي­حاتتار جوق بولعاندىقتان, مۇندا سايلاۋ­شىلار ءوز داۋىسىن ساياسي پارتياعا بەرۋى جانە  قالالىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتىن سايلاۋعا ءتيىس بولادى. قازىرگى ۋاقىتتا ورتسايلاۋكومنىڭ كۇ­شى بارلىق قاجەتتى دايىندىق شارالا­رىن وتكىزۋگە, الداعى سايلاۋعا ءتيىمدى اقپاراتتىق قولداۋ كورسەتۋگە, سونداي-اق سايلاۋدى ۇيىمداستىرۋشىلاردى وقىتۋ­عا جۇمىلدىرىلىپ وتىر. ولار ءۇشىن 25 قاراشادا ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىندا وتكەن رەسپۋبليكالىق سەمينار-كەڭەستەن باسقا وڭىرلىك سەمينارلار دا وتكىزىلەتىن بولادى.