ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتىڭ سەنىمدى قالقانى

تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ دامۋىنىڭ قازىرگى كەزەڭىندە پرەزيدەنت جانە ۇكىمەت قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىنە جەتە كوڭىل ءبولىپ وتىرادى. «قازاقستان -2030» ستراتەگياسىندا اتاپ كورسە­تىلگەندەي, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك XXI عاسىردا مەملەكەت دامۋىنىڭ نەگىزگى ۇزاق مەرزىمدى باسىمدىقتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە تۇجىرىمدالعان. سون­دىقتان دا شەكاراداعى قاۋىپسىزدىك قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىنىڭ اجىرامايتىن بولىگى بولىپ تابىلا­دى. وسى تۇرعىدان ال­عاندا شەكارا­لىق سالادا قازاق­ستان رەسپۋبليكا­سىنىڭ ومىرلىك ماڭىزى بار مۇددە­لەرىنىڭ پارمەندى قورعا­لۋىن قامتا­ماسىز ەتۋ, سونداي-اق دۇنيەجۇزىلىك قوعامداستىققا ودان ءارى كىرىگۋ ءۇشىن قولايلى جاعدايلار جاساۋ – شەكارا قىزمەتىنىڭ نەگىزگى ماقساتى. حالىقارالىق وتكىزۋ پۋنكتتەرىندە شەكارالىق باقىلاۋدى قام­تاماسىز ەتۋ – شەكارا قىزمەتىنىڭ جاۋاپتى ۋچاسكە­لەرىنىڭ ءبىرى. مەملەكەتتىك شەكارا ار­قى­لى وتكىزۋ پۋنكتتەرى قىزمەتىنىڭ ءما­سە­لەلەرى, ولار­دىڭ تەحنيكالىق جاع­دايى جانە وتكى­زۋ بويىنشا مۇمكىن­دىكتەرى شەكارا قىزمەتى قولباسشى­لىعىنىڭ ۇدايى باقىلاۋىندا. حالىق­ارالىق تەرروريزم, ەسىرتكى بيزنەسى جانە ترانس­شەكارالىق قىلمىستاردىڭ ۇل­عايا تۇسۋىنە بايلانىستى بارلىق وتكىزۋ پۋنكتتەرى قۇجاتتاردى تەكسە­رۋ­دىڭ, كولىك قۇرالدارىن قاراۋدىڭ قازىرگى زامانعى ارنايى تەحنيكالىق قۇرال­دا­رىمەن جاراقتاندىرىلعان. بۇل با­قى­لاۋ بولىمشەلەرىنە شەكا­رالىق باقى­لاۋدى ساپالى جۇزەگە اسىرۋعا ءمۇم­كىندىك بەرەدى. بۇگىندە قازاقستان شەكاراسىن ورنالاستىرۋ جالعاسۋدا. ول قازىرگى زامانعى تەحنيكالىق جابدىق­تار­مەن جاراقتاندىرىلعان. سون­داي-اق كونترا­­باندالىق جۇكتەردىڭ جانە زاڭسىز كوشى-قوننىڭ وتۋىنە سەنىمدى توس­قاۋىل بولىپ كەلەدى. شەكارا كۇزەتى­نىڭ جۇيەسىندە شەكارالىق ءىس-قيمىل­دىڭ جاڭا تۇرلەرى مەن ءتاسىل­دەرىنە كوشۋ باستالدى. مىسا­لى, تاۋلى جانە ءشولدى جەرلەردە ەلەك­تروندى دابىل كەشەنى مەن بەينە باقىلاۋ جۇيەسىنەن باسقا, ولاردىڭ كومەگىمەن قالىپتاس­قان جاعدايدى ديستانتسيالىق باقى­لاپ وتىراتىن ەلەكتروندى قۇرالدار قولدانىلا­دى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە جىل ءوت­كەن سا­يىن كونترا­بان­دالىق فاك­تىلەر­دىڭ سانى ازايا تۇسۋدە. كاسپي ماڭى ءوڭىرى دە ەلەۋلى نازار اۋدارۋدى تالاپ ەتەدى. كاس­پي­دىڭ قازاق­ستاندىق سەك­تو­­رىنداعى تە­ڭىز شە­كا­را­سىنىڭ ۇزاق­تى­عى اۋ­ماق­تىق سۋلار مەن قۇرلىقتىق قاي­راڭدى قوسقاندا, 2000 شاقىرىم­نان استام جەردى قۇرايدى. بۇل كاسپي ماڭى ەلدەرىنىڭ اراسىندا ەداۋىر ۇزاق شەكارا بولىپ تابى­لادى. كاسپي تەڭىزىنىڭ ايدىنىن ءوڭىر­لىك جاعالاۋ كۇزەتى باسقارماسىنىڭ بولىمدەرى كۇزەتەدى, ول – تەڭىز شە­كارا­لىق ديۆيزيوندارى, شەكارا جا­ساق­تارى, تەحنيكالىق قاداعالاۋ بەكەتى. اۆتوماتتاندىرىلعان را­ديو­لو­كا­تسيالىق كەشەندەرىنىڭ جۇيە­سى قۇرلىق­تان شەكارانىڭ تەڭىز ۋچاسكەلەرىن سەنىمدى قورعاۋدى قامتا­ماسىز ەتەدى. شەكارالىق ديۆيزيوندار كەز كەلگەن قاۋىپ-قاتەرگە قارسى تۇرۋعا قابىلەتتى. وندا تاجىريبەلى وفيتسەرلەر, ميچماندار مەن ماتروستار قىزمەت ەتەدى. شەكارا كۇزەتىنىڭ ادىستەرىن جىلدان-جىل­عا جەتىلدىرىلۋدە جاڭا تەحنيكا­لىق قۇ­رالداردىڭ وزىق ءتۇرى پايدالا­نى­لادى. مىسالى, كاسپي تەڭىزىنىڭ جاعالاۋىنداعى نىسانالاردى تەز تانۋعا جانە ۋا­قىت­تىڭ ناقتى اۋقى­مىندا جاعالاۋ بەكەتتەرىنە, ۇشاق­تار مەن تىكۇشاق­تار ەكي­پاج­­دارىنا, شەكارالىق كورابلدەر مەن كاتەرلەرگە دەرەكتەردى بەرۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن اۆتو­مات­تاندىرىلعان راديولوكا­تسيا­لىق جۇيەمەن قامتىلعان. مەملەكەت اسكەري قىزمەت­شى­لەردى تۇرعىن ۇيمەن قامتا­ما­سىز ەتۋ ماسەلەسىنە ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ كەلەدى. تاۋەلسىزدى­گىمىزدىڭ 20 جىل­دىعى قار­ساڭىن­دا 60 ارداگەر مەن اسكەري قىزمەتشى-شەكارا­شىلار شىم­كەنت قالا­سىندا جاڭا ءپا­تەر كىلتىن الدى. سونداي-اق وسى جىل­دىڭ قاراشا­سىندا الما­تى­دا شەكارا قىز­مەتىنىڭ 120 ارداگەرى مەن اسكەري قىزمەت­شىلەرى جاڭا ءپا­تەر­لەرگە يە بول­دى. سونىمەن قا­تار, رەس­پۋب­­لي­كالىق بيۋدجەتتەن ءبولىن­گەن اقشا­لاي قا­راجاتقا اسكەري قىز­مەت­شى­لەردىڭ وتباسى­لارى ءۇشىن اقتو­بە, وسكە­مەن, تالدىقورعان جانە پاۆلودار قالالارىندا كوپ قا­باتتى تاعى بەس تۇرعىن ءۇي سا­لىنۋدا. ال كەلەسى جىلى استانادا ەكى تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرى­لىسىن ءجۇر­گىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. قازاقستاندىق شەكاراشى­لار­دىڭ كاسىبي دەڭگەيى جوعارى, ءتاجىري­بەلەرى مول. جىل باسى­نان بەرى مەملەكەتتىك شەكارادا 32 مىڭنان استام قۇقىق بۇزۋشى­لاردىڭ جولىن كەسىپ, 600 كيلوعا جۋىق ەسىرتكى زاتتارىن الىپ ءوتۋ ارەكەتتەرىنە توسقاۋىل قويۋى سوعان ناقتى دالەل. راديك كاگەنوۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى شەكارا قىزمەتىنىڭ اعا لەيتەنانتى. _______________________ ايقارما بەتتىڭ ماتەريالدارىن ۇيىمداستىرعان ءاليسۇلتان قۇلانباي.