«قاراعاندى – ەلباسىمىزدىڭ ەڭبەك جولىن باستاپ, ماڭداي تەرى توگىلگەن جەر»

وبلىستا, ءبىر كۇندە...

ەسەپتىك كەزدەسۋدە ەرلان قوشانوۆ قاراعاندى وبلىسىنىڭ ءبىر كۇنىن ناقتى تسيفرلار  ارقىلى سويلەتىپ, قىزعىلىقتى مىسال-مالىمەتتى العا تارتتى: «ورتاشا ەسەپپەن ءبىر كۇندە قاراعاندى وبلىسىندا 100 مىڭ توننا كومىر, 75 مىڭ توننا مىس جانە 45 مىڭ توننا تەمىر كەنى وندىرىلەدى. ايماق ەكونوميكاسىنا ورتاشا ەسەپپەن كۇنىنە 1 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيالانادى. بيۋد­جەتكە 933 ملن تەڭگە سالىق تۇسەدى. ستا­تيس­تيكا بويىنشا, ءبىر كۇندە شارتتى تۇر­دە 371 توننا ەت, 183 توننا نان, 1,7 ملن جۇمىرتقا, ءبىر توننادان استام ءسۇت ون­دىرىلەدى. 2 ملرد تەڭگەگە تاۋارلار ساتىلادى. كۇنىنە ورتاشا ەسەپپەن مىڭ شارشى مەترگە جۋىق تۇرعىن ءۇي نەمەسە 10 جاڭا پاتەر سالىنادى. وبلىس بويىنشا كۇنىنە 62 جاڭا تۇرعىن دۇنيە ەسىگىن اشادى».

بۇدان كەيىن وبلىس اكىمى وتكەن جىلى اتقارىلعان ىستەرگە شولۋ جاساپ ءوتتى. مىسالى, 2017 جىلى وبلىستا ونەر­كاسىپ ءونىمىنىڭ كولەمى 2,3 ترلن تەڭ­گەنى قۇراپ, ناقتى كولەم يندەكسى 104,1% بولىپتى. وبلىستىڭ يندۋستريالان­دىرۋ كارتاسىندا 11,5 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن 103 جوبا بارلىعى ايتىلدى. بۇگىندە 252,1 ملرد تەڭگەنىڭ 84 جوباسى جۇزەگە اسى­رىل­عان. كاسىپورىنداردا 6 مىڭنان اس­تام جاڭا جۇمىس ورنى اشىلعان. 2017 جىلى 7,7 ملرد تەڭگەنىڭ 8 جوباسى ىسكە قوسىلىپ, 301 جۇمىس ورنى  قۇرىلعان. جاڭعىرتۋ جانە تسيفرلاندىرۋعا وبلىس كاسىپورىندارى 11 ملرد تەڭگە كولەمىندە ينۆەستيتسيا قۇيىپتى. ايماق ەكونوميكاسىنا تارتىلعان ينۆەستيتسيا كولەمى 10%-عا ءوسىپ, 358,8 ملرد تەڭگەنى قۇراعان.

اۋىل – الىستاعى اۋتسايدەر ەمەس

قۇرىلىس بويىنشا وبلىستا 2017 جىلى 5 الەۋمەتتىك ماڭىزدى نىسان تۇر­عى­زىلعان. ءبىر جىل ىشىندە 374 مىڭ شار­شى مەتر تۇرعىن ءۇي (3393 پاتەر) سالى­نىپ, 45,1 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا قۇيىلىپتى. 2017 جىلى 33,5 ملرد تەڭ­گەگە جالپى قولدانىستاعى 863 شاقى­رىم اۆتوكولىك جولدارىنا جوندەۋ جۇرگىزىلىپ, ەكى مىڭنان استام جۇمىس ورنى اشى­ل­عان. رەسپۋبليكالىق ماڭىزداعى اۆتو­جولداردىڭ 477 شاقىرىمى, وبلىس­تىق ماڭىزداعى جولداردىڭ 61 شا­قى­رىمى, قالالىق جانە اۋداندىق ما­ڭىز­داعى جولداردىڭ 325 شاقىرىمى جون­دەلىپتى. ءبىلىم سالاسى دا باستى نازار­دا بولعان. بىلتىر اتالعان سالانىڭ بيۋدجەتى 12%-عا ءوسىپ, 94,5 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا 2017 جىلى 76,4 ملرد تەڭگە بولىنگەن, بۇل وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 15,2%-عا جوعارى. مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ جاعدايىن جاقسارتۋ ماقساتىندا 2017 جىلى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ 31 نىسانىنا جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 1,9 ملرد تەڭگە بولىنگەن. جالپى العاندا, اۋرۋحانا­لار مەن ەمحانالاردىڭ 35 مىڭ شارشى مەترىنە جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن.

اگروونەركاسىپ كەشەنى بىلتىرعى جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا, اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى جالپى ءونىم كولەمى 246,5 ملرد تەڭگەنى قۇراپ, ناقتى يندەكس كولەمى 101,6% بولىپتى. اۋىل شارۋا­شىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەرگە 14,6 ملرد تەڭگە سوماسىندا مەملەكەت­تىك قولداۋ كورسەتىلگەن, بۇل 2016 جىلعا قاراعاندا 39,5%-عا كوپ.

اۋىل دەمەكشى, وبلىس اكىمى باياندا­ماسىنىڭ باس جاعىندا ءاربىر قازاقتىڭ جۇرەگىنە جىلى تيەر سوزدەردى ايتتى. «جالپى, اۋىل – بۇل قازاقتىڭ ات بايلار اتا قونىسى, التىن بەسىگى. ۇلتتىڭ ۇيىتقىسى, رۋحتىڭ قۋات الار قاينار كوزى. مەملەكەتتىڭ تىرەگى دە, جۇرەگى دە سول اۋىلداردان باستالادى دەپ ەسەپتەي­مىن. بۇگىنگى اۋىل الىستاعى اۋتسايدەر, مەڭى­­رەۋ تۇكپىردەگى مەكەن ەمەس», دەدى. «جاقسى ءسوز – جارىم ىرىس» دەگەن, اكىم­نىڭ بيىك مىنبەردەن ايتقان بۇل سوزدەرىنىڭ استا­رىند­ا الداعى ۋاقىتتا اۋىلعا دەگەن كوڭىل مەن كوزقاراستىڭ ايرىقشا بولاتىنى جاتقانداي كورىندى.

وبلىستا شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ دامۋىنا مەملەكەتتىك قولداۋ مول سەپ­تىگىن تيگىزۋدە. «بيزنەستىڭ جول كارتاسى» باعدارلاماسى بويىنشا وڭىردە  250 جوبا قولداۋ تاپقان. سونىڭ ناتيجەسىندە, ايماق ەكونوميكاسىنا بولىنگەن 1,5 ملرد تەڭگە كولەمىندەگى سۋبسيدياعا 32 ملرد تەڭگە كولەمىندە ينۆەستيتسيالار جۇمىل­دىرىلعان. 2017 جىلدىڭ قورى­تىن­دىسى بويىنشا, ونەركاسىپتىك ءوندىرىس كولەمى 4,1%-عا ءوسىپ, 2,3 ترلن تەڭگەگە جەتكەن.

ەسەپتىك كەزدەسۋ بارىسىندا زالداعى ەكى ميكروفونعا جەتۋ ءۇشىن كەزەكتە تۇرعانداردىڭ قاراسى مول بولدى. ءوڭىر باسشىسىنا تولعاقتى پروبلەمالاردى ارقاۋ ەتكەن سۇراقتار قويىلدى.

ءاليحان – ءبىزدىڭ جۇرەگىمىزدە

وتكىر سۇراقتىڭ ءبىرى تەمىرتاۋداعى ەكولوگيا ماسەلەسى تۋرالى بولدى. ەسكە سالساق, قاڭتار ايىندا مەتاللۋرگتەر قالاسىنا تۇندە جاۋعان قار تاڭ اتا قاپ-قارا تۇسكە بويالىپ, بۇل توتەنشە وقيعا قالا تۇرعىندارىنىڭ ورىندى نارازىلىعىن تۋدىرعان بولاتىن. وب­لىس اكىمى تەمىرتاۋداعى ەكولوگيالىق جاع­دايدى تاۋەلسىز ساراپشىلاردىڭ قا­تى­­سۋى­مەن قۇرىلعان جۇمىس توبى جان-جاقتى زەرتتەپ جاتقانىن جەتكىز­دى. ماسەلەنى وڭ شەشۋ ءۇشىن جەدەل جانە جۇيەلى تۇردەگى شارالاردىڭ قاراس­تىرى­­لىپ جاتقانىن ايتتى. «كەشەندىك جوس­پارعا ءبىرىنشى كەزەكتە كاسىپورىندى جاڭعىر­تۋ بويىنشا شارالار ەنگىزىلەدى. نەگىز­گى ارەكەتتىڭ ءبىرى – قالانى كوگال­دان­­دىرۋ. بۇل ماقساتقا وبلىستىق بيۋد­جەت­­تەن قاراجات بولەمىز», دەدى ەرلان قوشانوۆ. بۇعان قوسا, وبلىس اكىمى اقپان­­نىڭ اياعىنا تامان تەمىرتاۋداعى ەكولو­گيالىق جاعدايدى زەرتتەۋ ءۇشىن حالىق­ارالىق ساراپشى­لار كەلەتىنىن, سول كەزدە ۇيىمداستىرى­لا­تىن دوڭگەلەك ۇستەل جۇمىسىنا ءوزىنىڭ دە قاتىساتىنىن جەتكىزدى.

قاراعاندىنىڭ تۇرعىنى ءلاززات قوجاح­مەتوۆا قالاداعى وكتيابر اۋدا­نى­نا نە سەبەپتەن الاش قايراتكەرى ءاليحان بوكەيحانوۆتىڭ ەسىمى بەرىل­مەي وتىرعانى جونىندە سۇراق قويدى. ءو­ڭىر باسشىسى بۇل ماڭىزدى ماسەلەگە بايىپپەن قاراپ, ەڭ باستىسى, سول اۋدان­دا تۇراتىن 200 مىڭنان استام تۇرعىن­نىڭ پىكىرىمەن مىندەتتى تۇردە ساناسۋ كەرەكتىگىن اتاپ ءوتتى. ء«اليحان بوكەيحانوۆتىڭ كەزىندە «قازاق» گازەتىنە «حالقىنا قالتقىسىز قىزمەت ەتكەن, ەڭبەگى سىڭگەن  تۇلعانىڭ ەسىمى قاعازدا ەمەس, جۇرەك تۇكپىرىندە ساقتالۋى ءتيىس», دەپ جازعانىن وقىعانىم بار ەدى. ولاي بولسا, ءاليحان بوكەيحانوۆتىڭ ەسىمى ءبىزدىڭ جۇرەگىمىزدىڭ تۇبىندە ساقتاۋلى, ال جۇرەكتىڭ تۇكپىرىندەگى نارسە قاعازعا تۇبىندە تۇسەدى», دەدى ەرلان قوشانوۆ.

ءبىر جىلدىڭ جەمىسى

ءتورت ساعاتتان استام ۋاقىتقا سوزىلعان ەسەپتىك كەزدەسۋدە وبلىس اكىمى قويىلعان سۇراقتاردىڭ بارىنە ەگجەي-تەگجەيلى جاۋاپ بەرۋگە تىرىستى. كەرەك جەرىندە كوتەرىلگەن ماسەلەلەر بويىنشا ءتيىستى مەكەمەلەردىڭ جاۋاپتى باسشىلارىنا قولما-قول تاپسىرمالار بەرىپ, ولاردىڭ ورىندالۋ مەرزىمىن ناقتىلاپ وتىردى. 

جالپى, قاراعاندى وبلىسى اكىمىنىڭ قىزمەتىنە تاعايىندالعانىنا ءبىر جىلعا جۋىق  ۋاقىت بولعان ەرلان قوشانوۆتىڭ جۇمىسىنا تۇرعىنداردىڭ باسىم بولىگى وڭ باعا بەرىپ جاتتى. ايماق باسشىسىنىڭ اياق الىسىنا جىلى لەبىز بىلدىرگەندەردىڭ قاتارىندا ۇنەمى سىني باعىت ۇستانىپ جۇرەتىن ايتقوجا فازىلوۆ تا بولدى. اسىرەسە, ول وبلىس اكىمىنىڭ وتكەن جىل­دىڭ جەلتوقسان ايىندا كەنشىلەر مەن «ارسەلورميتتال تەمىرتاۋ» كومپانيا­سى اراسىنداعى ەڭبەك داۋىنىڭ وڭ شە­شىلۋىنە سەبەپكەر بولعان مامىلەگەرلىك ءىسىن  اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار وبلىس اكىمى­­نىڭ تىكەلەي ارالاسۋىمەن ءىرىلى-ۇساق­تى پرو­بلەمالارى شەشىمىن تاۋىپ, كوڭىل­دەرى جايلانعان وزگە تۇرعىندار تاراپىنان دا كوپتەگەن العىس ايتىلىپ جاتتى.

ەڭ باستىسى, وبلىس اكىمى تۇرعىن­دار­مەن تىكەلەي بايلانىستا بولۋعا, ولارمەن اشىق ۇنقاتىسۋعا تۇسۋگە ءاردايىم دايىن ەكەنىن كورسەتتى. كومەك قولىن سوزۋدى وتىن­گەندەرگە قۇرعاق ۋادەنى ءۇيىپ-توگىپ بەر­مە­گەنىن دە ايتا كەتكەن ءجون. كوپ جاع­دايدا الدىمەن قوزعالعان ماسەلەنىڭ زەرت­تەلەتىنىن, سودان كەيىن بارىپ زاڭ اياسىندا ءتيىستى شەشىمدەر قابىلداناتىنىن  ايتتى. دۇرىس شەشىمنىڭ  قاشاندا ەگەسە جۇر­گەن ەلدە ەمەس, كەڭەسە بىلگەن جەردە عانا بولاتىنىن ەسكە سالدى ەرلان قوشانوۆ.

قاراعاندى وبلىسى اكىمىنىڭ ەسەپتىك كەزدەسۋىنە ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ەرلان ساعاديەۆ, پرەزيدەنت اكىم­شىلىگىنىڭ مەملەكەتتىك ينسپەكتورى سالىم­­گەرەي بەكبەرگەنوۆ, «نۇر وتان» پار­­تيا­سىنىڭ حاتشىسى عابيدوللا ءابدى­راحىموۆ, پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋ­تاتتارى رىسقالي ابدىكەروۆ, سەرگەي ەرشوۆ جانە ءماجىلىس دەپۋتاتتارى نۇرلان ءابدىروۆ, نۇرلان دۋلاتبەكوۆ قاتىستى.

قايرات ءابىلدا,

«ەگەمەن قازاقستان»

قاراعاندى