...جەڭىستىڭ 50 جىلدىعى تۇسىندا باسشىلار ۇزىنكول اۋىلىنىڭ مايدانگەرلەرىنە ءبىر-ءبىر ات مىنگىزىپتى. توعىزىنشى مامىر كۇنگى سالتاناتتى شارادان سۋ جاڭا ەر-تۇرمانى جارقىراعان قىلاڭ اتتى جەتەكتەپ قايتقان اتاسىنىڭ جانىنداعى 8 جاسار نۇرلىبەكتىڭ قۋانىشىندا شەك بولماعان. «پوبەدا» اتالىپ كەتكەن سول جىلقى – تاراپ جاتقان سوۆحوزدىڭ ءبىر شوپانى مىنگەن جۋاس ات ەكەن. ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىزدىڭ اتقا قۇمارلىعى سول كەزدەن باستالىپتى.
«پوبەدادان» تالاي قۇلادىم. بىراق كىشكەنتاي بولسام دا جالىنان ايىرىلماي, جابىسىپ ءجۇرىپ ۇستىنە قايتا مىنەتىنمىن. ءبىزدىڭ ءۇي توقسانىنشى جىلدارداعى توقىراۋ كەزىندە اتتىڭ كۇشىن پايدالاندى. مالدىڭ قىسقى ازىعىن ات اربامەن جينادىق. اتقا جاقىندىق سول كەزدەن باستالدى. قازىر ويلاپ وتىرسام, بالا كەزىمدە تەك جىلقىنىڭ سۋرەتىن سالعان ەكەنمىن. جىلقىنىڭ ءمۇسىنىن ابدەن زەرتتەپ, سۋرەتىن اينىتپاي سالۋعا تىرىساتىنمىن», دەيدى ن.راحمانوۆ.
ءيا, مۇنىڭ ءبارى بالالىق شاقتىڭ ءتاتتى ەستەلىكتەرى عوي. كەيىن قالاعا ورىن تەۋىپ, شاعىن اۋلاسى بار جەكە ءۇيدىڭ يەسى اتانعان نۇرلىبەكتىڭ جىلقىعا اڭسارى قايتا اۋا باستاعان. 2016 جىلدىڭ كۇزىنەن باستاپ التى ايداي ات ىزدەدى. سۇراستىرا ءجۇرىپ تە, ينتەرنەت ارقىلى دا ساتۋعا شىعارىلعان ءبىراز اتتى قارادى. سۋ جورعا بار دەپ ەستىپ, مامىرداعى مەرەكەلەردە قالادان 600 شاقىرىمداي ءجۇرىپ نارىن قۇمىنا, بوكەي ورداسىنا دا بارىپتى. ونىمەن جورعانىڭ يەسى قۇم اراسىنان ءۇيىرىن تابا الماي, كەشكە دەيىن كۇتىپ, قۇر قايتقان. بۇيىرماعان عوي.
– سول قۇم نارىندا عاريفوللا دەگەن جىلقىشى اعام تۇرادى. اسكەردەن كەلگەننەن قولىنا قۇرىق ۇستاپ, بيىل 35-ءىنشى جىل ات ۇستىندە. ول كىسىنىڭ اكەسى راحيم مەن مەنىڭ اتام راحمان ءبىر شاڭىراق استىندا وسكەن, ءبىر اتانىڭ بالالارى. اقىرىندا اتتى سول عاريفوللا اعامنان الدىم. ماعان ءجوندى جىلقى جولىقپاي جۇرگەسىن عاريفوللا اعام «ساعان وسى شاعالا قولايلى بولار, اتىم بار دەپ ۇيالماي ءمىنىپ ءجۇر» دەپ اق تۇلپارىن بەردى, – دەيدى نۇرلىبەك.
شاعالا نۇرلىبەككە ءبىر كورگەننەن ۇناعان. ارقىراعان ايعىر ەمەس, الىسىپ جۇرەتىن اساۋ ەمەس, جۋاس تۇقىمدى, ادەمى ات. تاڭداۋىنا ءدوپ كەلدى. شاعالا وردادان جۇك كولىگىمەن 600 شاقىرىم جول ءجۇرىپ, ورالعا جەتكەن كۇنى كەيىپكەرىمىزدىڭ وتباسىندا شاعىن توي بولدى. اسىرەسە ەكىنشى سىنىپتا وقيتىن نۇرمۇحاممەدكە ناعىز توسىن سىي ەدى.
...مىنە, سەگىز ايدان اسىپ بارادى, شاعالا ورالدىق بولدى. ەن دالانىڭ ەركىن جۇرگەن تاعىسى باستاپقىدا قالاداعى تار قورادا قادىمگىدەي قينالعان. العاشقى كۇندەرى اۋىرىپ تا قالىپتى. شاھاردا قاپتاعان ءۇي اراسىندا دامىلسىز قوزعالىستان ۇركىپ, جۇيكەسى سىر بەرگەن. شاعالانى قۇتقارعان – جاڭا قوجايىننىڭ العاۋسىز ماحابباتى سەكىلدى. قالانىڭ قايناعان تىرشىلىگىنەن جىلقى كۇتىمىنە ۋاقىت تابۋ دا وڭاي ەمەس. ۇنەمى ۇيدە تۇرعاسىن استى-ءۇستىن تازا ۇستاۋ, قان اينالىسىن قالپىندا ۇستاۋ ءۇشىن كۇن سايىن قىدىرتۋ, جۇرگىزىپ قايتۋ ۋاقىتتى تالاپ ەتەدى.
– كوپ ادام جىلقىنى اقشاسى كوپ بايلار ۇستايدى دەپ ويلايدى. ەسەپتەپ قاراساق, جىلقى اسىراۋ شىعىنى تەمەكى شەگۋدەن ارزان ەكەن. مۇنى تەمەكى شەگەتىن ادامنىڭ ەسەبىمەن سالىستىرا وتىرىپ شىعاردىق. ال پايداسىن ايتساق: جىلقىمەن سالت ءجۇرىس دەنساۋلىققا وتە پايدالى. ومىرتقاعا جىلقى ءجۇرىسى بەرەتىن اسەردى قاراپايىم جاتتىعۋلار بەرە المايدى. تىزە بۋىنىنداعى سۇيىقتىقتى مەديتسينا قالپىنا كەلتىرە المايدى. وتا, دارىلەر ارقىلى ۋاقىتشا كومەكتەسەدى. ادام اعزاسى سول سۇيىقتىقتى ات ۇستىندە اياقتى سالبىراتا ءجۇرۋ ارقىلى عانا قالپىنا كەلتىرە العانى زەرتتەلگەن. بۇل اتقا ءمىنۋدىڭ پايداسى جايلى ءبىر-ەكى مىسال عانا. جىلقى كۇتىمى – كادىمگىدەي ەڭبەك. فيزيكالىق جۇمىس. ال جىلقىنى كۇندەلىكتى ءۇستىن تازالاپ, سىلاپ-سيپاۋ, جال, قۇيرىعىن تاراۋ جۇيكەنى تىنىشتاندىرادى. تازا اۋاداعى وسى پروتسەسس ويىڭدى جۇيەلەۋگە كومەكتەسەدى. اتپەن قىدىرۋ – سەرۋەننىڭ ەڭ كەرەمەت ءتۇرى. جاز بەن كۇزدە دالادا قىزىق كوپ. جىلقى جايىپ شالعىنعا جانتايىپ, ءتۇرلى وسىمدىككە ءمان بەرەسىڭ. ول جايلى ينتەرنەتتەن مالىمەت ىزدەيسىڭ. قۇستاردى باقىلاپ وتىرساڭ, ولار دا ءبىر الەم. كۇزدە جەمىس-جيدەك پىسكەن كەزدە توعاي بويلاپ سەرۋەندەگەن ءتىپتى راقات. ال قىستا دالاداعى ەرمەك – ءىز كەسۋ. قيىر-شيىر اڭ ىزىنە قاراپ كەلە جاتساڭ, «مىنا جەرگە توقتاعان, مىنا تۇستا ۇركىپ بىردەڭەدەن قاشقان» دەپ تازا اۋاداعى قىدىرىس دەتەكتيۆتىك سەرۋەنگە اينالادى, – دەيدى نۇرلىبەك.
سونىمەن, قالادا ات ۇستاۋدىڭ شىعىنى قانداي؟ اۋىلداعىداي ەركىنە جىبەرە الماعاندىقتان, ارينە, اتتىڭ الدىنان جەم-ءشوبى ارىلماۋى كەرەك. سونىڭ وزىندە ءبىر جىلقىعا ايىنا 300 كەلىلىك ءبىر تاي ءشوپ پەن ەكى قاپ جەم مولىنان جەتەدى ەكەن. قالادا ات ۇستاۋ ءۇشىن باي بولۋ شارت ەمەس.
بۇگىندە نۇرلىبەك جۇمىستان كەيىن ۇيىنە اسىعادى. سوسىن شاعالانى ەرتتەپ, ورالدىڭ جەلتاۋ بەتىنە, سىرتىنا شىعىپ كەتەدى. قالادا اتپەن كەلە جاتقاندا كەزدەسكەن كىشكەنتاي بالالاردىڭ اسەرى قىزىق. ولاردىڭ كەيبىرى جىلقىنى ومىرىندە العاش كورىپ, شاتتانىپ جاتادى. كوپ ادام توقتاتىپ سۋرەتكە تۇسكىسى كەلەدى. جۇرگىزۋشىلەردىڭ كوبى دابىل باسىپ, باس بارماعىن كورسەتىپ وتەدى.
– ۋاقىت وتكەن سايىن كوشپەندى اتا-بابامىزدىڭ تۇرمىس-سالتىن ۇعا باستاعان سياقتىمىن. جازدا ۇزاق جولعا شىقتىق. ەڭ قيىنى جايىقتى كەسىپ ءوتۋ بولدى. اتا-بابالاردىڭ الىس ساپارلارعا دايىندىعى, كەرەك-جاراعى, قازاقتىڭ سالت جولاۋشىعا قاتىستى ادەت-عۇرپى مەن ەتيكاسى – ءبارى لوگيكالىق جاعىنان تۇسىنىكتى بولا باستادى. ياعني تاريحي جادىنىڭ قالپىنا كەلۋى, ساناداعى ۇلتتىق كودتىڭ ءتىرىلۋى, رۋحتىڭ ويانۋى وسى بولسا كەرەك, – دەيدى نۇرلىبەك.
و باستا نۇرلىبەك ات سپورتىمەن كاسىبي اينالىسۋ نەمەسە بايگەگە ات باپتاۋدى ماقسات ەتپەگەن. جىلقىنى اتا-بابا ءداستۇرىن دارىپتەۋ, ۇيرەنۋ, اتبەگىلىكتى زەرتتەۋ, تاجىريبەنى تاراتۋ ءۇشىن عانا ۇستاي باستاعان. «اتپەن سالت ءجۇرۋ جانعا دا, تانگە سەرگەكتىك سىيلايتىنىن ۇقتىم. تابيعاتقا جاقىنداي ءتۇستىم. ەندى ات ۇستىندە قاراپ جۇرمەي, ساداق تارتۋدى, جامبى اتۋدى ويلاپ ءجۇرمىن», دەيدى ول.
Whatsapp جەلىسىندە قازاقستان بويىنشا بەلگىلى اتبەگىلەردىڭ ورتاق توبى بار ەكەن. سولارمەن ارالاس-قۇرالاس بولىپ, نۇرلىبەك بۇرىن بىلمەگەن تالاي نارسەنى ۇيرەنگەنىن ايتادى. قازىر ورالداعى اتقۇمار جاستاردىڭ ءبىرازى نۇرلىبەكتى جاعالاپ, اقىل-كەڭەس سۇرايتىن بولعان. «تانىستارىم, دوستارىم مەنى كورگەندە «شاعالا قالاي؟» دەپ امانداساتىن بولدى» دەپ كۇلەدى نۇرلىبەك.
– شامام كەلگەنشە ات ۇستاۋدى, اتبەگىلىكتى دارىپتەۋدى جالعاستىرا بەرسەم دەيمىن. ماقسات – قازاق باياعىشا اتپەن ءجۇرۋى ءتيىس دەگەن كەرتارتپالىق ەمەس, مادەني بولمىستى, ۇلتتىق رۋحتى ساقتاپ قالۋ. وسىنى قوعامعا مادەني تۇردە جەتكىزۋ. بۇل باعىتتاعى ىستەرىمدى دامىتا الام با, كەلەشەك كورسەتەدى. قالادا ات ۇستاۋ كەڭ دالاداعىداي وڭاي ەمەس. الايدا جىلقى دەگەن وزىندىك قىزىعى بار بولەك الەم ەكەن. باعىپ-قاعۋ, باپتاۋ – كادىمگىدەي عىلىم. ءيا, قازاق دالاسىندا جابايى جىلقىنى قولعا ۇيرەتۋدەن بەرى قالىپتاسقان ءبىزدىڭ ۇلتتىق عىلىمىمىز. بۇگىنگى قازاق وسىنى ۇمىتىپ بارامىز... – دەيدى نۇرلىبەك قوشتاساردا.
قازبەك قۇتتىمۇرات ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
ورال
