وليمپيادا الدىندا سولتۇستىك كورەيانىڭ پرەزيدەنتى كيم چەن ىن ەل سپورتشىلارىن باسەكەگە جىبەرۋگە جانە وڭتۇستىكتەگى كورشىلەرىمەن بىرگە سىنعا تۇسىرۋگە ءازىر ەكەنىن مالىمدەگەن-ءدى. ونىڭ ناتيجەسىن ويىنداردىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا تاماشالادىق. تۇڭعىش رەت كحدر مەن وڭتۇستىك كورەيا سپورتشىلارى ءبىر تۋ استىندا الاڭعا شىعىپ, حوككەيدەن سايىسقا ءتۇستى. بۇدان بولەك, سالتاناتتى شاراعا سولتۇستىك كورەيانىڭ بىلدەي ەكى لاۋازىمدى ديپلوماتى – بۇرىنعى سىرتقى ىستەر ءمينيسترى كيم يون نام مەن ەل باسشىسى كيم چەن ىننىڭ قارىنداسى كيم يو-يونگ قاتىستى. ەكى ەل اراسىنداعى مۇنداي ديپلوماتيالىق بايلانىستىڭ ورناۋى وليمپيادانىڭ ادامزاتقا اكەلگەن جاقسىلىعى مەن بەيبىتشىلىكتى نىعايتۋداعى ءرولىن ايقىنداي تۇسەدى.
كورەي تۇبەگىندەگى شيەلەنىستىڭ كەيىنگى كەزدە كۇشەيىپ كەتكەنى بەلگىلى. كحدر تاراپى 2017 جىلى 70-كە جۋىق بالليستيكالىق زىمىران ۇشىردى. سونىڭ ەكەۋى – قۇرلىقارالىق بالليستيكالىق زىمىران. بىلتىرعى قىركۇيەكتە بۇل ەل تەرمويادرولىق قارۋدى سىناقتان ءساتتى وتكىزدى. سولتۇستىك كورەيانىڭ بۇل قادامىنا حالىقارالىق قوعامداستىق نارازىلىق تانىتىپ, بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى ەلگە سانكتسيا سالۋ جونىندە قارار قابىلداعان-دى.
ماسەلەنىڭ بۇلاي باعىت الۋى سولتۇستىك كورەيانى تارازىنىڭ ءبىر باسىنا, حالىقارالىق قوعامداستىقتى ەكىنشى باسىنا شىعارىپ وتىر. الايدا كەيىنگى وقيعالار پحەنيان بيلىگىنىڭ كەلىسسوزدەرگە ءازىر ەكەنىن كورسەتتى. مىسالى, كيم يو-يونگ باستاعان دەلەگاتسيا سەۋلدەگى كوك ۇيدە وڭتۇستىك كورەيا پرەزيدەنتى مۋن چجە ينمەن كەزدەسىپ, بىرقاتار ماسەلەلەردى تالقىلادى. اڭگىمە بارىسىندا ك.يونگ وڭتۇستىكتەگى كورشىلەرىن ءوز ەلىنە شاقىردى.
ايتسە دە, وليمپيادا بارىسىنداعى كەلىسسوزدەر تۇبەكتەگى گەوساياسي جاعدايدى تۇراقتاندىرۋعا اسەرىن تيگىزەدى دەگەنگە سەنۋ قيىن. وڭتۇستىك كورەيا ماسەلەنى ديالوگ ارقىلى شەشۋدەن ۇمىتتەنەدى. بىراق مۇنىڭ قانشالىقتى ءتيىمدى بولاتىنى الداعى ۋاقىتتا انىقتالماق. كەيبىر ساراپشىلار كحدر-دىڭ بۇل قادامىن وليمپيادانى پايدالانىپ ۋاقىت ۇتىپ, ەلگە سالىنعان سانكتسيانى جۇمسارتۋعا تالپىنىس دەپ باعالاپ وتىر.
سولتۇستىك كورەياعا كۇدىكپەن قاراۋدىڭ سەبەبى جەتەرلىك. بىرىنشىدەن, كيم چەن ىن رەجىمىنىڭ مۋن چجە ين اكىمشىلىگىمەن اشىق ديالوگ ورناتۋعا تالپىنىسى ولاردىڭ يادرولىق قارۋدى يگەرۋ نيەتىنەن باس تارتتى دەگەندى بىلدىرمەيدى. كحدر تاراپى اتوم بومباسىنا قاتىستى جوباسىن جالعاستىرا بەرەتىنىن تالاي مارتە مالىمدەگەن-ءدى. ونىڭ ۇستىنە وليمپيادا الدىندا پحەنياندا كەڭ كولەمدە اسكەري پاراد وتكىزىپ, اسكەري كۇشىنىڭ قارىمىن پاش ەتتى.
قازىرگى تاڭدا بۇۇ سولتۇستىك كورەياعا قاتىستى سانكتسيا سالۋ جونىندەگى قارار قابىلداعان. سوعان سايكەس وندا تاۋار ەكسپورتتاۋعا جانە يمپورتتاۋعا تىيىم سالىنعان. قىسقا مەرزىمدە سانكتسيا كحدر-دىڭ ساعىن سىندىرماعانىمەن, ۋاقىت وتكەن سايىن ەلدەگى احۋالدىڭ قيىنداي بەرەتىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. ماسەلەن, رەيتەر اگەنتتىگىنە سۇحبات بەرگەن پحەنياندا تۇراتىن شەتەلدىك ازامات حالىقتىڭ جاعدايى قيىن ەكەنىن جەتكىزگەن. ونىڭ ايتۋىنشا, مەيرامحانالارعا باراتىندار مەن باعالى تاۋارلار ساتىپ الاتىندار سانى كۇرت ازايعان. جانار-جاعارماي قۇنى اسپانداپ, كولىكتەر توقتاپ قالعان كورىنەدى.
وڭتۇستىك كورەيانىڭ بىرىگۋ جونىندەگى مينيسترلىگى سولتۇستىكتەگى كورشىلەرىنىڭ دەلەگاتسياسىن اكەلگەن كەمە قايتار جولعا جانارماي قۇيىپ بەرۋدى وتىنگەنىن حابارلادى. بىلدەي ءبىر ەلدىڭ وكىلدەرىن اكەلگەن پارومنىڭ مۇنداي سۇرانىسى ەلدەگى جاعدايدىڭ مۇشكىلدىگىن كورسەتەتىنى انىق. بىلتىر كحدر-دان قاشقان ساربازدىڭ ارەكەتى دە شارتاراپتى شۋلاتقانى ەسىمىزدە. جاراقات العان جاۋىنگەرگە وپەراتسيا جاساعان حيرۋرگتەر ونىڭ ىشەگىنەن ۇزىندىعى 27 سانتيمەترگە جۋىق قۇرت تاپقان. كەيىنىرەك دارىگەرلەر مۇنىڭ سەبەبىن دۇرىس تاماقتانباۋ مەن سانيتارلىق تالاپتىڭ ناشار بولۋىمەن تۇسىندىرگەن ەدى.
ەندەشە پحەنيان بيلىگى وليمپيادانى سىلتاۋراتىپ, وزدەرىنە سالىنعان سانكتسيانى جۇمسارتۋعا جانە حالىقارالىق قوعامداستىق پىكىرىن وزگەرتۋگە تالپىناتىنى انىق. ازىرگە كحدر بايراقتى باسەكەگە وڭتۇستىك كورەيامەن بىرگە قاتىسسا دا, يادرولىق قارۋدان باس تارتقان جوق. سوندىقتان تۇبەكتەگى تۇيتكىلدىڭ تۇبەگەيلى شەشىلۋىنە ءالى ەرتە سەكىلدى.
ايماقتاعى قازىرگى ساياسي احۋال وڭتۇستىك كورەيانى ەكى وتتىڭ ورتاسىندا قالدىرىپ وتىر. ەل پرەزيدەنتى كحدر-عا شاقىرتۋ الدى. سەۋل بيلىگى رەسمي ساپار كەي ماسەلەلەر ساقتالعاندا عانا بولاتىنىن تۇسپالداپ جەتكىزگەن. ءتىپتى كەزدەسۋ ەگجەي-تەگجەيلى ۇيىمداستىرىلسا دا, كيم چەن ىن كورشى ەلدەگى ارىپتەسىنىڭ جاپپاي قىرىپ-جوياتىن قارۋدان باس تارتۋ جونىندەگى ۇسىنىسىنا كەلىسە قويۋى ەكىتالاي. الدا-جالدا ەكىجاقتى اڭگىمەدە ورتاق مامىلەگە قول جەتپەسە, ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناس قۇلدىراي تۇسەتىنى بەسەنەدەن بەلگىلى.
وليمپيادا الدىندا مۋن چجە ين اق ءۇي باسشىسى دونالد ترامپتان جىل سايىن وتكىزىلەتىن اقش پەن وڭتۇستىك كورەيانىڭ بىرىككەن اسكەري جاتتىعۋ جيىنىن كەيىنگە شەگەرۋدى سۇرادى. سەۋل بيلىگىنىڭ پىكىرىنشە, اقپان مەن ناۋرىز ارالىعىندا وتەتىن بۇل شارا تاتۋلىققا باستار جولعا كەدەرگى كەلتىرۋى ىقتيمال. الايدا مۇنداي ءوتىنىش اق ۇيگە ۇناعان جوق. ماسەلەن, Al Jazeera ارناسى وليمپيادانىڭ اشىلۋ سالتاناتىنداعى اقش-تىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى مايك پەنستىڭ كوڭىلسىز كەلبەتىن ۆاشينگتوننىڭ ۇستانىمى وزگەشە ەكەنىن كورسەتەدى دەپ ەسەپتەيدى. «رەيتەر» اگەنتتىگى سولتۇستىك كورەيانىڭ دەلەگاتى سالتاناتتى شارا وتكەن كەشەنگە كىرگەندە, باسقا ديپلوماتتاردىڭ تۇرىپ قوشەمەت كورسەتكەنىنە, م.پەنستىڭ عانا ورنىنان تۇرماعانىنا ەرەكشە نازار اۋدارعان. اگەنتتىكتىڭ پايىمداۋىنشا, بۇل اقش وكىلىنىڭ سولتۇستىك كورەيادان كەلگەن دەلەگاتسياعا وڭ قاباق تانىتپاعانىن بىلدىرەدى.
سونىمەن قاتار كحدر مەن وڭتۇستىك كورەيانىڭ ورتاق كەلىسىمگە ۇمتىلۋى جاپونيانىڭ دا قيتىعىنا تيگەن سىڭايلى. «كۇنشىعىس ەلىنىڭ» پرەمەر-ءمينيسترى سيندزو ابە سەۋل بيلىگىن وليمپيادا اياقتالا سالىسىمەن اسكەري جاتتىعۋدى جالعاستىرۋعا شاقىردى. «اقش – وڭتۇستىك كورەيا اراسىنداعى ورتاق جاتتىعۋدى كەيىنگە شەگەرۋگە بولمايدى», دەگەن ەدى س.ابە كوك ۇيدە وڭتۇستىك كورەيا پرەزيدەنتىمەن كەزدەسۋدە. الايدا مۋن چجە ين مۇنىڭ ىشكى ماسەلە ەكەنىن ايتىپ, سىپايى تۇردە ارىپتەسىنىڭ ۇسىنىسىنان باس تارتتى. جالپى, جاپونيا بىرىككەن اسكەري جاتتىعۋعا قاتىسپايدى. الايدا سامۋرايلار ەلى ءۇشىن ونىڭ ماڭىزى زور. ويتكەنى كحدر وزدەرىنىڭ بالليستيكالىق زىمىراندارىن جاپونيا اسپانىنان بىرنەشە مارتە ۇشىرىپ, بۇكىل ەلدى ابىگەرگە تۇسىرگەن بولاتىن. الدا-جالدا سولتۇستىك كورەيامەن كيكىلجىڭ تۋا قالسا, جاپونيا اقش-تىڭ كومەگىنە جۇگىنەتىنى بەلگىلى. ەندەشە توكيو ءۇشىن امەريكالىق قارۋلى كۇشتەردىڭ ساقاداي ساي بولعانى كەرەك.
الداعى ۋاقىت وڭتۇستىك كورەيا ءۇشىن ماڭىزدى بولماق. بىرىنشىدەن, سەۋل تاراپى «وگىزدى دە ولتىرمەي, اربانى دا سىندىرماي» اقش-تىڭ دا, جاپونيانىڭ دا كوڭىلىن تابۋى ءتيىس. ەكىنشىدەن, ەكى اپتادان كەيىن وليمپيادا اياقتالادى. ودان كەيىن تۇبەكتەگى تۇيتكىل قالاي بولماق؟ سولتۇستىك كورەيا كەلىسسوزدەردى ودان ءارى جالعاستىرۋعا ءازىر مە؟ بۇعان حالىقارالىق قوعامداستىق قالاي قارايدى؟ بۇل جاعى ازىرگە جۇمباق.
اباي اسانكەلدى ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
