قازاقستان ايەلدەرىنىڭ كواليتسياسى قۇرىلدى

گەندەرلىك ساياساتتى ءتيىمدى ءجۇر­گىزۋ ارقىلى ايەل قۇقىعىن قورعاۋ, وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ماسە­لەلەردى شەشۋ جولدارى دەمو­كراتيالىق قوعامدا ءوز جالعاسىن تاۋىپ كەلەدى. قوعامدىق سانانىڭ كەرتارتپالىعىن جەڭۋ ءۇردىسى دە بۇگىنگى تاڭدا ساياساتتىڭ ىقپالىمەن جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. بۇل جونىندەگى ناقتى ءىس-شارالار الەم بويىنشا دا, ەلىمىزدىڭ دامۋ جۇيە­سىندە دە دۇرىس جولعا قويىلعان. ماسە­لەن, ەلىمىزدىڭ ەۋروپادا قاۋىپ­سىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيى­مىنا توراعالىق ەتۋدەگى جالپىۇلت­تىق جوبامىزدا دا گەندەرلىك ساياساتتى نىعايتۋدىڭ ەرەكشەلىكتەرى قامتىلعان. جۋىردا عانا ەلباسى­نىڭ حالىققا ارناعان “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى” اتتى جولداۋىندا اتاپ كورسەتكەنىندەي, ەل دامۋىنىڭ باستى ارقا سۇيەرى سەرپىندى ين­دۋستري­ليزاتسيا مەن ادام كاپيتالى­نىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى بولىپ تابىلادى. يننوۆاتسيالىق ەكونو­مي­كانى قالىپتاستىرۋدا جوعارى ءبىلىمدى ءارى پاراساتتى مۇمكىندىككە يە ايەلدەر قاۋىمىنىڭ قوسار ۇلەسىنىڭ ماڭىزدىلىعى جانە باسقا دا قازاق­ستان ايەلدەرىنىڭ الەۋمەت­تىك-ەكونو­ميكالىق, ساياسي بەلسەن­دىلىكتى ارت­تىرۋ ماسەلەلەرى ەڭبەك جانە حالىق­تى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى, پرەزيدەنت جانىنداعى ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق-دەمو­گرافيالىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيانىڭ ءتورايىمى گۇلشارا ابدىحالىقوۆانىڭ قاتى­سۋى­مەن “قازاقپارات” ۇلتتىق اقپا­رات اگەنتتىگىنىڭ ءباسپاسوز ورتالى­عىندا بولىپ وتكەن باسقوسۋدا تالقىلاندى. ءباسپاسوز ءماسليحاتىنا, سونداي-اق پرەزيدەنت اكىمشىلىگى ىشكى ساياسات ءبولىمى مەڭگەرۋشىسىنىڭ ورىن­باسارى ا.عالىموۆا, قازاق­ستاننىڭ ازاماتتىق اليانسىنىڭ پرەزيدەنتى ا.سولوۆەۆا, قازاقستان­نىڭ كاسىپ­كەر ايەلدەر وداعىنىڭ ءتورايىمى م.قازبەكوۆا جانە باسقا دا قوعامدىق بەلسەندىلىگى جوعارى نازىك جاندار قاتىستى. ءماسليحات بارىسىندا ءسوز ءسوي­لەگەن مينيستر گ.ابدىحالىقوۆا 2010 جىلدىڭ باسى قازاقستان ءۇشىن ەرەكشە كەڭ اۋقىمدى, مازمۇندى وقيعالارعا تولى بولعاندىعىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ەڭ باستىسى – قازاق­ستان­نىڭ ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىق ەتۋى ەكەندىگىن باسا ايتتى. ء“بىزدىڭ ەلدىڭ تمد, ازيا جانە بۇكىل الەمدەگى تۇركىتىلدەس قاۋىم­داس­تىعىنىڭ ىشىنەن العاشقى بولىپ, سوناۋ اتلانتيكادان تىنىق مۇحيتقا دەيىن جايعاسقان 56 مەملەكەتتىڭ باسىن بىرىكتىرىپ وتىر­عان بەدەلدى حالىقارالىق ۇيىم­عا توراعالىق ەتۋى, ارينە, بارلىق قازاق­ستاندىقتار ءۇشىن ماقتانىش جانە ۇلكەن جاۋاپكەر­شىلىك. سونى­مەن قاتار, پرەزيدەنتتىڭ باستاماسى­مەن ءححى عاسىردىڭ جاڭا ون جىل­دى­عىن باستادىق. بۇل رەسپۋب­لي­كا­مىز­دىڭ دامۋىنداعى وتە ماڭىزدى كەزەڭ بولاتىنى انىق”, دەدى مينيستر. مينيستر, سونداي-اق قازاقستان­دىق قوعامنىڭ دەموكراتيالانۋىن ارمەن قاراي جەتىلدىرۋ, ايەلدەردىڭ قۇقىعى مەن گەندەرلىك تەڭدىگىن جان-جاقتى قورعاۋ مەن ءتيىمدى قولداۋ جانە حالىقارالىق قارىم-قاتىناس­تاردى كەڭەيتۋ ماقساتىندا قازاق­ستان ايەلدەرى كواليتسياسى قۇرىلىپ وتىرعاندىعىن ايتتى. بيلىك قۇرى­لىمى مەن قوعامدىق ۇيىمدار­دىڭ مۇرىندىق بولۋىمەن قۇرىلعان اتالمىش كواليتسيانىڭ العا قويعان ۇستانىمدارى دا ايقىن بولماق. قوعامداعى ايەلدەردىڭ بارلىق كوم­مەرتسيالىق ەمەس ۇيىمدارى, بيز­نەس وكىلدەرى, ايەل ساياساتكەرلەر مۇشە بولا الاتىن كواليتسيا ءوز الدىنا ەرلەر مەن ايەلدەردىڭ قۇقىق­تارى مەن بوستاندىقتارى جانە مۇمكىن­دىك­تەرىنىڭ تەڭ بولۋى, قىزمەت كورسەتۋ سالاسى ءارتۇرلى ايەلدەر ۇيىمىنا تەڭ دارەجەدە ىلتيپاتپەن قاراۋ, ايەلدەردىڭ وزگە دە ۇيىم­دارمەن ىنتىماقتاسا جۇمىس ىستەۋى سىندى مىندەتتەردى قويىپ وتىر. ءباسپاسوز ءماسليحاتى سوڭىندا قازاقستان ىسكەر ايەلدەر قاۋىم­داس­تىعىنىڭ پرەزيدەنتى ر.سارسەمباەۆا ەلىمىزدەگى جەكە كاسىپكەرلىك سەك­تورى­­نىڭ 80 پايىزى ايەلدەردىڭ ۇلەسىن­دە ەكەندىگىنە توقتالدى. بولاشاقتا ايەلدەر جەكە كاسىپ­كەر­لىگىن ودان ارمەن جەتىلدىرۋدىڭ جولدارىن دا قاراستىرۋ كەرەك­تىگىن اتاپ ءوتتى. اراي ۇيرەنىشبەكقىزى. قازۇۋ-دىڭ جاڭا سەرپىنى جاقىندا ءبىلىم جانە عى­لىم مينيسترلىگىنىڭ ۇلت­تىق اككرەديتاتسيالىق ورتا­لىعى تۇڭعىش رەت حالىقارا­لىق ۇلگى بويىنشا جوعارى وقۋ ورىن­دارى اككرەديتا­تسياسى­نىڭ قورىتىندىسىن شىعار­دى. وتاندىق وقۋ ورىن­دارى­نىڭ ىشىندە ۇلتتىق اككرە­ديتا­تسيانى ءال-فارابي اتىن­داعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەر­سيتەتى العاشقى بولىپ ءساتتى وتكىزدى. ينستيتۋتسيونالدى اككرەديتاتسيا – ۋنيۆەرسيتتىڭ ءوزىن-ءوزى باعالاۋى مەن جوو قىزمەتىنىڭ سىرتقى باقىلاۋى نەگىزىندە جۇرگىزىلەتىن بولون ۇدەرىسى اياسىنداعى مىندەتتى شارا. ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە بۇل شارا­نى بەلگىلى عالىم, رەسەيدىڭ فەدە­رال­دى اككرەديتاتسيالىق ورتا­لى­عى­نىڭ جەتەكشىسى ۆلاديمير ناۆود­نوۆتىڭ باسشىلىعىمەن قازاق­ستان رەسپۋبليكاسى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ ۇلتتىق اككرە­ديتاتسيالىق ورتالىعى جۇرگىزدى. تاۋەلسىز كوميسسيا جەتەكشى وقۋ ورنى قىزمەتىنىڭ بارلىق سالاسىمەن جان-جاقتى تانىسىپ, ونى ۇلتتىق ساياساتقا جانە حالىقارالىق ستاندارتتارعا, سونىمەن قاتار ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, عىلىم-ءبىلىم مەن مادەني دامۋىنا ساي كەلەدى, ميسسياسى, مىندەتى مەن ماقساتى جاقسى قالىپتاسقان دەگەن قورىتىندىعا كەلدى. ودان وزگە شەتەلدىك جانە وتان­دىق جوو-ى, اكادەميالىق قوعامداس­تىق پەن قازاقستاندىق ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ وكىلدەرىنەن قۇرالعان ساراپشىلار توبى عىلىمي ىزدەنىستەردىڭ جوعارى دەڭگەيىن, ءبىلىم ساپاسىن, ۋنيۆەرسيتەت كام­پۋسى­نىڭ دامۋىن, سونىمەن قاتار ستۋدەنتتەردىڭ وقۋى مەن تۇرمىسى جاعدايىنىڭ جاقسى ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى. الماتىداعى ۋنيۆەرسيتەتتىك ينتەرنەت-ورتالىقتىڭ ۇلگىسىمەن تانىسقان سوڭ, تاۋەلسىز ساراپشىلار اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋدە ءبىلىم ورداسىنىڭ وزىق قۇرال-جاراق تەحنيكامەن جاقسى جابدىقتالعاندىعىن باسا ايتتى. ۇلتتىق اككرەديتاتسيالىق ورتا­لىق اككرەديتاتسيالىق كوميتەتى 3 اقپان كۇنى قازاقستان رەسپۋبلي­كاسى ءبىلىم جانە عىلىم مينيستر­لىگىنىنىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا سوڭعى قورىتىندى شەشىمىن شىعاردى. وندا ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى جانسەيىت تۇيمەباەۆ ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-دىڭ رەكتورى باقىتجان جۇماعۇلوۆقا ينستيتۋتسيونالدى اككرەديتاتسيا­نىڭ ءساتتى وتكەندىگى تۋرالى ءبىرىنشى سەرتيفيكاتتى تاپسىردى. قورعانبەك امانجول. ساعىنىشتى جىلدارعا ساياحات قالامى جۇيرىك, قيالى ۇشقىر جۋرناليستەر ءوز ەڭبەكتەرىن بۇل­داما­عانىمەن, وقىرماندار جىلى قابىل­دايتىنى داۋسىز. ونى كەز­دەسۋ كەش­تەرى­نەن كورىپ ءجۇرمىز. جەر­لەستەرىنىڭ الدىندا 40 جىلعا جۋىق جۋرنا­ليستىك ەڭبەگىنە ارنال­عان “ساعىنىش جىلدار­عا ساياحات” تاقىرىبىنداعى كەزدەسۋدە اي­تىل­عان وي-پىكىر جۇماش اعانىڭ ءوت­كەن ومىرىنە بەرىلگەن باعانى قالىڭداتا ءتۇستى. ەڭبەك جولىن مەحانيزاتور­لىق­تان باستاعان ول كەيىننەن قاستەك اۋى­لىنداعى جاستار ۇيىمىنا جەتەك­شى بولىپ, العىرلىعىمەن كوزگە تۇسەدى. قالامگەرلىك ەڭبەگى جامبىل اۋ­­داندىق “اتامەكەن” گازەتىندە ادە­بي قىزمەت­كەرلىكتەن سۇرلەۋ سالسا, بۇ­دان كەيىن الماتى جوعارى پارتيا مەكتەبىن ءتامام­داعان­نان سوڭ, 1972 جىلدان باستاپ زەينەتكەرلىككە شىققانعا دەيىن وبلىستىق “جەتىسۋ” گازەتىندە جە­مىس­تى ەڭبەك ەتكەنىن ايتۋ­عا بولادى. وسى ءۇنجاريادا 8 جىل ءبولىم مەڭگەرۋشىسى, 14 جىل جاۋاپتى حاتشى, 8 جىل باس رەداكتوردىڭ ورىنباسارى بولىپ ۇجىمدى باسقارۋ مەن جاس جۋرنا­ليستەرگە قامقورلىق جاساۋ ۇلكەن كاسىبي بىلىكتىلىكتى تالاپ ەتكەنى داۋسىز. بايىرعى جۋرناليست جۇماش ارعىنباي ۇلى – ءومىر تىنىسىنا قۇلاق تۇرگەن, ءداۋىر ءدۇرسىلىن ءدوپ باس­­قان جانە ونىڭ قىرى مەن سىرىن جان-جاقتى اسەرلى جازۋدان جا­لىقپاعان ادام. بۇل جايتتەر اۋدان اكىمى ماحاببات بيگەل­ديەۆتىڭ سوزىندە جان-جاقتى ايتىلدى. زەي­نەتكەرلىككە شىقسا دا ەڭبەكتەن قول ۇزبەگەن جۇماش اعا بۇگىندە حالىق­­ارالىق جۋرناليستيكا اكادە­ميا­­سىنىڭ قۇرمەتتى اكادە­ميگى اتانىپ, اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەدا­گوگيكالىق ۋنيۆەر­سيتەتى جۋرناليس­تيكا كافەدراسىن­دا وقىتۋشىلىق قىزمەتىن جەمىستى جالعاستىرۋدا. كەشتە الماتى وبلىسى اكىمى­نىڭ كەڭەسشىسى كەڭەسبەك دەمەشوۆ وب­لىس­تىق ءماسليحاتتىڭ شەشىمى­مەن “الما­تى وبلىسىنىڭ قۇرمەت­تى ازا­ماتى” اتاعىن تاپسىرىپ, سىي-سيا­پات جاسا­دى. سونىمەن قاتار قارا­ساي اۋدانى اكىمى­نىڭ ورىنباسارى ەدىل ءابۋ ۇلى, “قازاق گازەتتەرى” سەرىك­تەستىگىنىڭ باس ديرەك­تورى – رەداكتورلار كەڭەسى­نىڭ توراعا­سى جۇمابەك كەنجالين, “قا­زاق ادە­بيەتى” گازەتىنىڭ باس رەداكتورى جۇما­باي شاشتاي ۇلى جانە “جەتى­سۋ” گازەتى­نىڭ جاۋاپتى حاتشىسى ءنۇسىپباي ءابدىر­احىم, تاي-ق ۇلىنداي تەبىسىپ بىرگە وسكەن باۋىرلارى – ەكونوميكا عى­لىم­­دارىنىڭ دوكتورى مارات نۇريەۆ, زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ارىقباي اعىباەۆ, “ەگەمەن قازاق­ستانداعى” قا­رىن­­­داسى گۇلزەي­نەپ ءسادىر­قىزى, تاعى باسقالار دا قۇت­تىقتاۋلارىن جەتكىزىپ, قالام­گەرگە سالت-ءداستۇرىمىز­بەن شاپان جاپسا, اۋىلدان تۇلەپ ۇشقان ءبىر توپ باۋىرلارى “تەمىر تۇل­پار” مىنگىزدى. اۋدان ونەرپازدارى – جىرشى-تەرمەشى ەرمەك شاشتاي ۇلى, ءانشى­لەر گۇلجان دۇيسەنوۆا, اي­مان-شولپان ءداۋىتوۆا, گۇلنار نوعاي­باەۆا, تاعى باس­قالاردىڭ ونەرلەرى حالىقتىڭ كوڭى­لىنەن شىقتى. ءارىپ­تەس ءىنىسى, اقىن ما­نار­­بەك ءىزباساروۆ قالامگەردىڭ ساعى­نىشتى جىلدارعا ساياحات جاساعان ارناۋ-جىرىن وقىپ, كەشتىڭ ءسان-سالتا­نا­تىن ارتتىردى. بىرتوعا, استە اسىپ-تاسۋدى بىلمەي­تىن قارت جۋرنا­ليس­تىڭ حالقىمەن كەزدەسۋىندە ادامي بيىك قا­سيەتى تاعى ءبىر قىرىنان اشىلىپ, مەرەيلەندى. قالامگەر باسپادان جاڭا شىق­قان كىتابىن توي شاشۋى رەتىندە وقىرمانعا ۇسىندى. كۇمىسجان بايجان, الماتى وبلىسى.