الدىمەن سەناتورلار قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى اراسىنداعى سولتۇستىك جانە ورتالىق ازيا ءۇشىن سۋبوڭىرلىك بولىمشەگە ارنالعان اكىمشىلىك جانە قارجىلىق راسىمدەرگە قاتىستى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالادى. كەلىسىم الماتى قالاسىندا 2013 جىلعى قاراشادا رەسمي تۇردە اشىلعان سولتۇستىك جانە ورتالىق ازياعا ارنالعان سۋبوڭىرلىك بولىمشەنىڭ جۇمىسىن قامتاماسىز ەتۋگە جاردەمدەسەدى. بۇل قۇجات ترانزيتتىك ساۋدا, سۋ جانە ەنەرگەتيكا سالالارىنداعى بىرىككەن جوبالار بويىنشا قازاقستاننىڭ بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ ازيا مەن تىنىق مۇحيت ەلدەرىنە ارنالعان ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك كوميسسياسىمەن (ەسكاتو) ىقپالداستىعىن نىعايتا تۇسەدى. سونداي-اق قازاقستان تاراپىنا بولىمشەنىڭ جۇمىسىنا جانە كەيبىر باعدارلامالاردى ىسكە اسىرۋعا بولىنەتىن ەرىكتى جارنا بويىنشا بولىمشەدەن جىل سايىن ەسەپ الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
وسى زاڭ جوباسى بويىنشا بايانداما جاساعان سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قايرات ءابدىراحمانوۆ اتالعان كەلىسىمنىڭ 8-بابىنا سايكەس, سۋبوڭىرلىك بولىمشەنىڭ اكىمشىلىك جانە قارجىلىق راسىمدەرىنە قاتىستى قوسىمشا حالىقارالىق شارت جاساۋ كوزدەلگەنىن ايتتى. «اكىمشىلىك جانە قارجىلىق كەلىسىمگە سايكەس, قازاقستاندىق تاراپ ەسكاتو-عا جىل سايىن 100 مىڭ اقش دوللارىن, كەڭسەلىك ءۇي-جايدى جانە باعدارلامالىق ىسكەرلىك ءىس-ارەكەت شارالارىن جابۋعا بولەدى. سونىمەن قاتار كەڭسەلىك ءۇي-جاي بەرەدى. وسى زاڭدى قابىلداۋ رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن كەلىسىمدە قاراستىرىلعان سومادان باسقا قوسىمشا قاراجات ءبولۋدى قاجەت ەتپەيدى», دەدى ول. مينيستر سونىمەن بىرگە قاراستىرىلىپ جاتقان ماسەلەنىڭ ساياسي ماڭىزدىلىعىن دا اتاپ ءوتتى. «كەلىسىمنىڭ راتيفيكاتسياسى قازاقستاننىڭ ەسكاتو-نىڭ ماقساتتارى مەن مىندەتتەرىنە بەيىمدەلۋگە, ازيا جانە تىنىق مۇحيت وڭىرلەرىمەن بايلانىستى نىعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سۋبوڭىرلىك بولىمشە ەلباسىنىڭ باستاماسىنا سايكەس, الماتى قالاسىنداعى كوپجاقتى ديپلوماتيا جونىندەگى حالىقارالىق حابىن قۇرۋ تۇجىرىمداماسىنا ساي كەلىپ وتىر. بۇۇ حابى حالىقارالىق ۇيىمنىڭ ورتالىق ازياداعى ۇيىمدارىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان», دەدى ق.ءابدىراحمانوۆ.
وتىرىستا 1996 جىلعى 16 قىركۇيەكتەگى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكiمەتi مەن ازەربايجان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكiمەتi اراسىنداعى تابىس پەن مۇلiككە قوسارلانعان سالىق سالۋدى بولدىرماۋ جانە سالىق تولەۋدەن جالتارۋعا جول بەرمەۋ تۋرالى كونۆەنتسياعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى قازاقستان مەن ازەربايجان اراسىنداعى ۇكىمەتارالىق حاتتاما راتيفيكاتسيالاندى. قارجى ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆ تانىستىرعان زاڭ جوباسىندا قولدانىستاعى زاڭناماعا سايكەس, كونۆەنتسيا قولدانىلاتىن قازاقستان مەن ازەربايجان سالىقتارىنىڭ اتاۋلارى ناقتىلانعان. «جاڭا ماتىندە ۋاعدالاسۋشى مەملەكەتتەردە رەزيدەنتتىكتى ايقىنداۋ جانە تۇراقتى مەكەمە قۇرۋ ءتارتىبىن رەتتەيتىن باپتاردىڭ ەرەجەلەرى دە ناقتىلانا ءتۇستى», دەدى بايانداماشى.
وسى كۇنگى وتىرىس اياسىندا سەنات دەپۋتاتتارى قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن ۆەتنام سوتسياليستىك رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى ۇستاپ بەرۋ تۋرالى شارتتى راتيفيكاتسيالادى. باس پروكۋروردىڭ ورىنباسارى اندرەي لۋكين تانىستىرعان زاڭ جوباسى ەكى ەل اراسىندا ۇستاپ بەرۋ جانە ۇستاپ بەرۋدەن باس تارتۋ نەگىزدەرىن رەتتەيدى. سونداي-اق 2017 جىلعى 15 ماۋسىمدا حانويدا جاسالعان شارت ءاربىر ۋاعدالاسۋشى مەملەكەتتىڭ ءوز اۋماعىندا بولاتىن, ۇستاپ بەرۋگە الىپ كەلەتىن قىلمىستار ءۇشىن قىلمىستىق قۋدالاۋ نەمەسە سۇراۋ سالۋشى تاراپتىڭ اۋماعىندا سوتتىڭ ۇكىمىن ورىنداۋ ماقساتىندا ىزدەستىرىلىپ جاتقان ادامدى ۇستاپ بەرۋىنە باعىتتالعان.
گازەتتەگى ماقالا دەپۋتاتتىق ساۋالعا نەگىز بولدى
كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەلەر قارالىپ بىتكەن سوڭ, سەناتورلار ادەتتەگىدەي دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن ءتيىستى ۆەدومستۆو جەتەكشىلەرىنىڭ اتىنا جولدادى. ەڭ قىزىعى, بۇل جولعى وتىرىستا دەپۋتاتتاردىڭ ۇشتەن ءبىرى ساۋالدارىن جاريا ەتىپ, بەلسەندىلىك تانىتتى. قوعام ومىرىندەگى ماڭىزدى جايتتاردى قامتىعان 17 دەپۋتاتتىق ساۋالدىڭ بىرىنە «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ وسى جىلعى 26 قاڭتارداعى سانىندا (№18 (29249) «اقىل-وي كوشى ارى اسىپ بارا ما؟» دەگەن تاقىرىپپەن جاريالانعان ماقالاداعى قوزعالعان وزەكتى ماسەلە نەگىز بولعان. ايتا كەتەيىك, باسىلىمنىڭ سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى مەنشىكتى ءتىلشىسى ءومىر ەسقالي ماقالادا سوڭعى جىلدارى تەرىسكەي وڭىرلەردەگى شەكارالىق ەلدى مەكەندەردە تۋىپ-وسكەن, ءبىلىم العان بالالارىمىزدىڭ كورشى ەلدىڭ ورتا جانە جوعارى وقۋ ورىندارىنا قۇجات تاپسىرۋى ءجيى كورىنىس بەرە باستاعانىن بايانداعان بولاتىن.
وسى ورايدا سەناتورلار ب.ءايتىموۆا مەن م.باقتيار ۇلى وزدەرىنىڭ بىرلەسكەن دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن پرەمەر-مينيستر ب.ساعىنتاەۆتىڭ اتىنا جولدادى. «سوڭعى جىلدارى رەسەيدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارى شەكارالىق وبلىستارداعى ەلدى مەكەندەردەگى مەكتەپ وقۋشىلارىن ىرىكتەپ, دارىندىلارىن وزدەرىنە وقۋعا شاقىرۋ فاكتىلەرى جيىلەپ كەتتى. رەسەيدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارى قازاقستاننىڭ مەكتەپتەرىندە ءارتۇرلى بايقاۋلار ۇيىمداستىرىپ, بىلىمدىلەرىن ەرتە باستان ىرىكتەپ الىپ, تەگىن وقۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن سەرتيفيكاتتار تابىستاۋدا. ارينە جاستاردىڭ تاڭداۋ ەركىنە, تالاپ-تىلەكتەرىنە شەكتەۋ قويا المايمىز. شەتەلدە ءبىلىمى مەن بىلىكتىلىگىن جەتىلدىرىپ كەلگەننىڭ ەش ايىبى جوق. بىراق ولاردىڭ وزگە ەلدەرگە جاپپاي كەتۋى ءبىزدى تولعاندىرادى. سوندا قازاقستان تاراپى باسقا مەملەكەتتىڭ ەكونوميكاسى مەن الەۋمەتى ءۇشىن قارجى شىعىنداپ, ورتا ءبىلىم بەرگەن بولىپ شىعادى. بۇل – اقىل-وي كوشى, ەكونوميكاعا پايدالى جاستىق قۋاتتىڭ, جۇمىس الەۋەتىنىڭ كەتۋى. ون ءبىر جىل مەملەكەتتەن ءار بالانىڭ ءبىلىم الۋىنا 3 ملن 200 مىڭ تەڭگە قارجى بولىنەتىنىن, ءبىر تۇلعانىڭ قالىپتاسۋىنا الدەنەشە ادامنىڭ تەر توگەتىنىن, وزگەلەرگە دايىن ەڭبەك كۇشىن ۇلەستىرىپ وتىرعانىمىزدى ەسكە الساق, بۇل ەل ءۇشىن ۇلكەن شىعىن, ەكونوميكالىق, ادامي كاپيتال, شاشىلعان دارىن ەكەنىنە كوز جەتكىزەمىز.
قۇرمەتتى باقىتجان ءابدىر ۇلى, وسى اتالعانداردىڭ نەگىزىندە شەكارالىق ەلدى مەكەندەردە تۋىپ-وسكەن, ءبىلىم العان مەكتەپ تۇلەكتەرىنىڭ كورشى ەلدىڭ ورتا جانە جوعارى وقۋ ورىندارىنا اۋىسۋ سەبەپتەرىنىڭ الدىن الىپ, ەلىمىزدىڭ كەلەشەگى اقىل-وي يەلەرىنەن كوز جازىپ قالماۋ جولدارىنىڭ كەشەندى ءىس-شاراسىن قاراستىرۋىڭىزدى سۇرايمىز», دەلىنگەن دەپۋتاتتىق ساۋالدا.
سونىمەن قاتار سەناتور ساۋلە ايتپاەۆا كامەلەتكە تولماعانداردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە الاڭداۋشىلىق بىلدىرسە, بىرعانىم ءايتىموۆا قۇلاعى اۋىر بالالاردىڭ بىلىمگە قول جەتكىزۋىن قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى ايتتى. ال دينار نوكەتاەۆا ۇستازدار مارتەبەسىن كوتەرۋدى ۇسىندى. ناريمان تورەعاليەۆ ەلدى مەكەندەردى, اۋىلدىق جەرلەردى كەڭ جولاقتى ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ ەرەكشەلىكتەرىن كوتەردى. دارحان كالەتاەۆتىڭ دەپۋتاتتىق ساۋالى قورشاعان ورتا مەن تابيعي رەسۋرستارعا مونيتورينگ جۇرگىزۋدىڭ بىرىڭعاي مەملەكەتتىك جۇيەسىنىڭ قىزمەت ەتۋى, سونداي-اق بىرىڭعاي ەلەكتروندىق تۇعىرناماسىن قۇرۋ تۋراسىندا وربىسە, راشيت اكىموۆتىڭ ساۋالى ەلدى مەكەندەردەگى اۋانىڭ لاستانۋى جونىندەگى وزەكتى ماسەلەلەردى زەرتتەۋ ءۇشىن مەكەمەارالىق كوميسسيا قۇرۋ قاجەتتىگىنە باعىتتالدى. عۇمار دۇيسەمباەۆتىڭ ساۋالى ساپالى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى بولدى.
ال ءالي بەكتاەۆ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىستاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى» ارنايى باعدارلاما قابىلداۋ ماسەلەسىن كوتەردى. تولەۋبەك مۇقاشەۆ ءوز ساۋالىندا جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋدى دامىتۋعا قاتىستى وي قوزعادى. سول سياقتى سەرىك جاقسىبەكوۆ شىمكەنت – تاشكەنت اۆتوموبيل جولىنىڭ بويىنا ورنالاسقان «جىبەك جولى» تەلەفون ستانساسىنىڭ ساتىلۋىنا باس پروكۋروردىڭ نازارىن اۋداردى. سارسەنباي ەڭسەگەنوۆ مال ۇرلىعىنا جاۋاپكەرشىلىكتى قاتايتۋ قاجەت دەپ سانايتىنىن بىلدىرسە, دۋلات قۇسداۋلەتوۆتىڭ ساۋالى كريپتوۆاليۋتانى زاڭنامالىق تۇرعىدا رەتتەۋگە باعىتتالدى.
نۇرلىبەك دوسىباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
