قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ دەرەگىنە سۇيەنسەك, ەلىمىزدە جىل سايىن 7 مىڭ ادام اسكەري كافەدرالاردى ءتامامداپ, وفيتسەرلىك شەن الىپ شىعادى ەكەن. رەسپۋبليكا بويىنشا 29 ۋنيۆەرسيتەتتىڭ جانىنداعى وسى كافەدرالاردا مينيسترلىكتىڭ گرانتىمەن 3 مىڭ ستۋدەنت, اقىلى بولىمدە 4 مىڭ ستۋدەنت اسكەري تىرشىلىكتىڭ الىپپەسىمەن تانىسادى. جىل سايىن 7 مىڭ وفيتسەر ازىرلەنەدى دەپ اسقاق سەزىممەن ايتۋىمىزعا بولار ەدى. الايدا ولاي ماقتانۋ ورىنسىزداۋ سىڭايلى. نەگە؟
الدىمەن اسكەري كافەدرا بىتىرگەندەردىڭ ءبارى بىردەي «پيدجاك» اتانا بەرمەيتىنىن ايتا كەتۋ كەرەك. ونداي اتقا يە بولۋ ءۇشىن الدىمەن اسكەرگە بارۋ كەرەك, ساردار بولىپ بورىشىڭدى وتەۋ كەرەك قوي. جوق, ولاردىڭ باسىم بولىگى ءتيىستى قۇجاتىن ءتوس قالتاسىنا سالىسىمەن اسكەري فورمادان قۇتىلۋعا اسىعادى. ولاي بولسا ەكى جىل نە ءۇشىن وقىدى دەرسىز؟ ونداعى ماقسات – اسكەري بيلەت پەن شەن الىپ شىعۋ. بۇل ەكەۋىنىڭ تيگىزەتىن پايداسى از ەمەس. ءبىرىنشى كەزەكتە, ىشكى ىستەر سالاسىنا, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنە, توتەنشە جاعدايلار قىزمەتىنە كەتۋگە مۇمكىندىگى ارتادى. ءبىر قىزىعى, اسكەري كافەدرانى بىتىرسە دە, قورعانىس مينيسترلىگىندە قىزمەت اتقارۋعا زاپاستاعى وفيتسەرلەردىڭ كوپشىلىگى قۇلىقسىز ەكەن. سول سەبەپتى قورعانىس مينيسترلىگى جىل سايىن وزدەرىنە كەرەكتى اسكەري مامانداردى تيىسىنشە تاپسىرىس بەرۋ ارقىلى عانا الدىرۋعا ءماجبۇر.
– ەگەر كافەدرا بىتىرگەندەردىڭ بارلىعى بولاشاقتا اسكەري قىزمەتكەر بولۋدى قالاسا, كپپ-نىڭ سىرتىندا توپىرلاپ كەزەك كۇتىپ تۇرار ەدى عوي. جوق ءبىز وزىمىزگە قاجەت مامانداردى ارنايى تاپسىرىس بەرىپ الدىرامىز, – دەيدى مينيسترلىك وكىلدەرى.
ياعني بۇل قۇبىلىستى اسكەري كافەدرادا وقىپ الىپ, اسكەردەن باسىن الا قاشۋ دەپ اشىق ايتۋعا نەگىز بار.
وتكەن جىلى مينيسترلىك اسكەري كافەدرا بىتىرگەن زاپاستاعى وفيتسەرلەردىڭ ىشىنەن بار بولعانى 140 ادامدى عانا ءوز قاتارىنا تارتقانىن ەسكەرسەك, ولارعا سۇرانىستىڭ دا شامالى ەكەنى ايقىن كورىنەدى.
ەكىنشىدەن, «جىل سايىن شەن الىپ شىعاتىن 7 مىڭ وفيتسەر قارۋلى كۇشتەرگە كەرەك پە, جوق پا؟» دەگەن دە ساۋال تۋىندايدى. سارالاپ كورەيىك. ەلىمىزدە ءار جىلدىڭ كوكتەمى مەن كۇزىندە 200 مىڭعا جۋىق ەركەك كىندىك اسكەري كوميسسارياتقا شاقىرىلىپ, مەديتسينالىق تەكسەرۋدەن وتەدى. ولاردىڭ شامامەن 30 مىڭى عانا سۇرىپتاۋدان سۇرىنبەي ءوتىپ, وتان الدىنداعى بورىشىن وتەۋگە اتتانادى ەكەن. قازىرگى تارتىپكە ساي وتان الدىنداعى اسكەري مىندەتىن وتەۋ مەرزىمى 1 جىل ەكەنىن ەسكەرسەك, جىل سايىن وسى تولقىن اۋىسىپ وتىرادى دەۋگە بولادى. ال اسكەري كافەدرالاردان جىل سايىن تۇلەيتىن مىڭداعان ساردار تۋرالى جوعارىدا ايتتىق. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا كافەدرالار 100 مىڭعا تارتا بولاشاق «پيدجاكتى» تاربيەلەپ شىعارعانىن دا قوسا كەتەيىك.
تاعى ءبىر ماسەلە, قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ تاپسىرىسىمەن جىل سايىن كەلىسىمشارت ارقىلى جۇمىس ىستەۋگە شاقىرىلاتىندار تاعى بار. 2015 جىلى – 2900 ادام, 2016 جىلى 3285 ادام كەلىسىمشارتپەن جۇمىسقا تارتىلسا, بىلتىر بۇل كورسەتكىش ازايتىلىپ, باس-اياعى 3100-دەن ءسال اساتىن ادام شاقىرىلىپتى. بيىل 2500 ادامدىق مەجە بەلگىلەنگەن. بۇرىن اسكەردە ۇلگىلى سارباز بولعان جانداردىڭ دا تاجىريبەسى «پيدجاكتاردان» ارتىق بولماسا كەم ەمەس ەكەندىگى تۇسىنىكتى. بايقاپ وتىرعانىمىزداي, اسكەري كافەدرا تۇلەكتەرىنىڭ قادىرىن تۇسىرەتىن قۇبىلىستاردىڭ ءبىرى وسى.
جالپى, اسكەري كافەدرالاردى ىسكە العىسىز ەتۋدەن اۋلاقپىز. ەر-ازاماتتار كازارمادا ايلاپ-جىلداپ تۇنەمەسە دە, جاۋىنگەرلىك ءومىردىڭ اششى-تۇشىسىن تولىق كورمەسە دە, بۇل سالانىڭ الىپپەسىنەن حاباردار بولۋ ەشقاشان ارتىقتىق ەتپەيتىنى تۇسىنىكتى. تارتىپتىك جارعى, گارنيزوندىق جانە قاراۋىلدىق جارعى, ساپتىق جارعى دەگەندەردىڭ نە ەكەنىنەن حاباردار بولعان ارتىقتىق ەتپەيدى. ساربازدىڭ, وفيتسەردىڭ جەكە قارۋلارىنىڭ, باسقا دا قارۋ-جاراقتاردىڭ قۇرىلىسىن شاعىپ ءبىلۋ, قولدانىپ كورۋ, جاياۋ اسكەردىڭ سوعىس ماشيناسى سىندى كولىكپەن ءجۇرۋ سياقتى سىناقتاردان ازاماتتارىمىزدىڭ وتكەنى ءجون دەۋگە بولادى.
2015 جىلدان بەرى ەر-ازاماتتار عانا ەمەس, نازىك جاندىلارعا دا اسكەري بايلانىسشى جانە اۆتوماتتاندىرىلعان قاۋىپسىزدىك جۇيەسىن قولدانۋشى ماماندىقتارى بويىنشا كافەدرادا ءبىلىم الۋعا مۇمكىندىك جاسالعانىن ەسكەرسەك, قىزدارعا دا جاقسى مۇمكىندىك بەرىلگەن. الايدا جاستارعا وسىنداي مۇمكىندىك بەرگەننەن كەيىن, ونىڭ قايتارىمىن ويلاستىرۋ دا ارتىق بولماس ەدى. ونىڭ قايتارىمىنىڭ ءبىر بەلگىسى – اسكەري دايىندىقتان وتكەن جاستاردىڭ وتان قورعاۋعا ءازىر بولۋى, بويىندا پاتريوتتىق سەزىمنىڭ ۇشقىنى سەزىلۋى. ال اسكەري بيلەت قولعا تيىسىمەن شاڭىن كورسەتپەي كەتەتىندەردىڭ بويىندا پاتريوتتىق سەزىم ۇشقىنى بار ما؟! اۋەل باستا كافەدرادا تەك بيلەت ءۇشىن وقىعاندار باس-اياعى ءبىر ايلىق «سبوردان» كەيىن پاتريوت بولىپ كەتە مە؟!
ونىڭ ۇستىنە, ەلىمىزدەگى 29 اسكەري كافەدرانىڭ جارتىسىنان استامى توقسانىنشى جىلداردىڭ اياعىنان باستاپ اشىلعان. وعان ۋنيۆەرسيتەت-
تەردىڭ بىلىكتى وفيتسەر ازىرلەيىك دەگەن قۇلشىنىسى ەمەس, تالاپكەرلەردى كوبىرەك قىزىقتىرۋعا دەگەن قۇمارلىعى سەبەپ بولعانىن دا جاسىرۋعا بولمايدى.
قورعانىس مينيسترلىگى كادر جانە اسكەري ءبىلىم دەپارتامەنتى باستىعىنىڭ ورىنباسارى, ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باستىعى بەگىم نۇرماحانوۆتان بىلگەنىمىزدەي, جوعارى وقۋ ورىندارى جانىنداعى اسكەري كافەدرالاردىڭ ءبىلىم بازاسى ءتيىستى تالاپتارعا تولىق جاۋاپ بەرەدى دەۋگە بولادى. وندا ساباق بەرەتىن ۇستازداردىڭ بارلىعى – زاپاستاعى وفيتسەرلەر, كافەدرالارعا ارەكەتتەگى وفيتسەرلەر جەتەكشىلىك جاسايدى. اسكەري قۇرال-جابدىقتارى جەتكىلىكتى. وقۋ پروتسەسى مينيسترلىك تاراپىنان تەكسەرىلىپ تۇرادى. تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى, قورعانىس مينيسترلىگىندە قىزمەت اتقاراتىن وفيتسەرلەردىڭ 40 پايىزعا جۋىعى كەزىندە اسكەري كافەدرا بىتىرگەندەردەن, ياعني «پيدجاك» بولعانداردان تۇرادى ەكەن. ۋنيۆەرسيتەتتەن ەندى كەلگەن «سارىاۋىز» وفيتسەرگە ارميادا ۆزۆودتى بىردەن بەرە سالمايتىنىن دا ايتا كەتەيىك.
ەندى كورشىلەس ەلدەردىڭ تاجىريبەسىنە كوز جۇگىرتىپ كورەيىك. ماسەلەن, قىتايدا جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ جانىندا اسكەري كافەدرالار اتىمەن جوق ەكەن. وفيتسەرلەر تەك ارنايى اسكەري وقۋ ورىندارىندا دايىندالادى.
رەسەيدەگى احۋال بىزگە ۇقساس. وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن رەسەيدىڭ قورعانىس مينيسترلىگى اسكەري كافەدرالاردى جابۋ تۋرالى باستاما كوتەرگەن ەدى. كەيىن ول ۇدەرىس باياۋلاپ قالدى. ەلدىڭ قورعانىس مينيسترلىگى قازىر اسكەري ءبىلىم بەرۋگە قاتىستى ءتيىستى زاڭ جوباسىن ازىرلەۋدە. وسى قۇجات بويىنشا جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى اسكەري ورتالىقتاردا تەك مينيسترلىكتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا عانا قاتارداعى جاۋىنگەرلەردى, سەرجانتتاردى, زاپاستاعى وفيتسەرلەردى وقىتۋ ماسەلەسى قاراستىرىلىپ جاتىر ەكەن. سەبەبى جوسپار-جوسىقسىز وفيتسەرلەردى دايىنداۋدىڭ ءتيىمسىز ەكەندىگىن مينيسترلىك ءوزى مويىنداپ وتىر. سول ءۇشىن اسكەري كافەدرالاردىڭ جۇمىسىن تۇبەگەيلى رەفورمالاۋ جوسپارلانعان.
وتكەن جىلى ەلىمىزدىڭ قورعانىس مينيسترلىگى اسكەري قىزمەتتە بولماعان ازاماتتاردى اسكەرگە شاقىرۋ جاسىن 42-دەن 32 جاسقا دەيىن تۇسىرگەنى ەسىمىزدە. مينيسترلىك وكىلدەرىنىڭ حابارلاۋىنشا, مۇنىڭ سەبەبى – قازىرگى تاڭدا قارۋلى كۇشتەر ساپىندا كادرلار تاپشىلىعى جوق. قارۋلى كۇشتەرگە سانى كوپ, ساپاسى جوق قاپتاعان وفيتسەرلەر ەمەس, ءبىرىنشى كەزەكتە كيبەرقاۋىپسىزدىك سالاسى, زاڭ سالاسىن جەتىك بىلەتىن وفيتسەرلەر سىندى ناقتى ماماندىق يەلەرى كەرەك.
اسكەري كافەدرالارداعى اپتاسىنا – ءبىر كۇن, جىلىنا – 40 كۇنگە سوزىلاتىن وقۋ باعدارلاماسى اياسىندا ءاربىر ادامعا 260 مىڭ تەڭگەدەن استام قاراجات بولىنەدى. ونى مىڭداعان ادامعا شاقساڭىز, بۇدان باسقا دا ماتەريالدىق شىعىندار از ەمەستىگىن ەسكەرسەك, قىرۋار قاراجاتتىڭ باسى قۇرالادى ەكەن. الايدا جوعارىدا ايتىلعان جايتتارعا نازار سالساق, جوو-دا ءجۇرىپ زاپاستاعى وفيتسەر اتانعاندارعا سۇرانىس از ءارى ولاردىڭ وزدەرىنىڭ دە قارۋلى كۇشتەردىڭ قاتارىندا بولسام دەگەن قۇلشىنىسى شامالى. ولاي بولسا, بولاشاعىن اسكەري قىزمەتپەن بايلانىس-
تىرمايتىن زاپاستاعى وفيتسەرلەردى كوبەيتە بەرۋدىڭ قاجەتى بار ما؟ وسى ساۋال باسى اشىق كۇيىندە قالىپ تۇر.
ارنۇر اسقار,
«ەگەمەن قازاقستان»
