ءوز قالپىن ساقتاعان ەل جايلى كىتاپ

ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىندا ماسكەۋدەگى «حۋدوجەستۆەننايا ليتەراتۋرا» باسپاسىنان «قازاقستان. تاۋەلسىزدىككە – 20 جىل: توسىنسىيلار جانە ستەرەوتيپتەر» اتتى لورد دجوناتان ايتكەننىڭ كىتابى جارىق كوردى. ونىڭ تۇساۋكەسەرى يتار-تاسس اگەنتتىگىندە ءوتىپ, راسىمگە قاتىسۋشىلار ەلىمىزگە ايتارلىقتاي جوعارى باعا بەردى. تۇساۋكەسەرگە مودەراتورلىق ەتۋشى يتار-تاسس-تىڭ باس ديرەك­تورى ۆيتالي يگناتەنكو العاشقى ءسوزدى ەلىمىزدىڭ سىرتقى ىستەر مي­نيس­ترى ەرجان قازىحانوۆقا بەردى. – ءبىزدىڭ بۇگىنگى كەزدەسۋىمىز قا­زاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىل­دى­عى قارساڭىندا ءوتىپ وتىر. تاريحي تۇرعىدان وسى قاس-قاعىم ساتتە ەلىمىز پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازار­باەۆ­تىڭ باسشىلىعىمەن ساياسي جانە ەكونوميكالىق رەفورما­لار­دى, سىرتقى كوپۆەكتورلى ساياساتتى جۇرگىزۋدە مول تابىستارعا قول جەتكىزدى. ەلىمىزدىڭ جوعارى بەدەلىن بىرقاتار بەدەلدى حالىقارالىق ۇي­ىم­دار – تمد, شىۇ, ەۋرازەق, ەقىۇ جانە يىۇ-عا توراعا­لىق ەتۋ­لەرى ايشىقتاي ءتۇستى. قازاق­ستان­نىڭ حالىقارالىق باستامالارى الەمدىك قوعامداستىق تاراپىنان كەڭ قولداۋ تابۋدا, – دەپ ءسوزىن باس­تاعان قازاق­ستاندىق مينيستر ءارى قاراي بۇگىنگى كۇنى ەلىمىزدىڭ ورتا­لىق ازياداعى تۇراقتىلىق پەن دامۋدىڭ گەنەرا­تورى رەتىندە قاراس­تىرىلاتىنىن, ال تاۋەلسىز قازاق­ستان­نىڭ ىشكى جانە سىرتقى ساياسا­تىنداعى باستى باسىم­دىعى بەيبىتشىلىك, تولەرانتتىلىق جانە ءتيىمدى ىنتىماقتاستىق بولىپ قالا بەرەتىنىن ايتتى. ال قازاقستاننىڭ الەمدىك رۋحاني الەۋەتتى ءبىر-بىرىنە جاقىن­داس­تى­رۋداعى, حالىقارالىق كيكىلجىڭدەر مەن دۇردىارازدىقتاردى شەشۋگە با­رار جولداعى باستاماسى – الەم­دىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباس­شى­لارىنىڭ سەزدەرىن شاقىرۋى وعان قوسىلعان ناقتى ۇلەس بولىپ تابى­لا­دى. الداعى جىلدىڭ مامىر ايىندا استانادا ءىV-ءشى سەزد وتكىزىلەدى. وسى جىلدار ىشىندە ەلىمىزدىڭ سىرتقى ساياساتتاعى باسىمدىقتارى ەش اۋىتقىعان جوق, دەگەن شەشەن رەسەيمەن ەكى اراداعى ىقپالداستىق پەن ىنتىماقتاستىققا دا توقتالدى. بىزدەردىڭ ارامىزداعى سىندارلى ۇنقاتىسۋ نەگىزىندە ەكى ەلدىڭ دە ءمۇد­دەسى ەسەپكە الىناتىندىقتان, شە­شىلمەگەن قيىن تۇيىندەر جوق. حالىقارالىق كوپتەگەن ماسەلەل­ەر­دە قازاقستان مەن رەسەيدىڭ كوز­قا­راستارى ۇقساس بولىپ كەلەدى. قاي سالادا دا – ساۋدا-ەكونوميكالىق, گۋمانيتارلىق سالالار بولسىن – قاتىناستاردىڭ تەرەڭدەۋى مەن ەكونوميكالىق ينتەگراتسيا ءوز جەمىسىن بەرۋدە. ەستەرىڭىزدە بولسا, 1994 جىلى پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە ەۋرازيالىق ينتە­گرا­تسيالىق بىرلەستىك قۇرۋ يدەياسىن كوتەر­گەن بولاتىن. كەشەگى كۇنى مەملەكەت باسشىلارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق ينتەگراتسيا ءجونىن­دە­گى دەكلاراتسياعا جانە ەۋرازيا­لىق ەكونوميكالىق كوميسسيا ءجو­نىن­دەگى كەلىسىمشارتتىڭ رەگلامەنتىنە قول قويدى, دەدى ە.قازىحانوۆ. 2012 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باس­تاپ, ينتەگراتسيانىڭ كەلەسى سا­تى­سى – ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىك قالىپتاستىرۋ جولىنداعى ءىس-شارالاردى ورىنداۋعا كۇشىمىزدى جۇمىلدىرامىز, دەگەن ەرجان حوزە­ ۇلى, وسى ورايدا, قازاقستان مەن رەسەيدىڭ تابىستى تاندەمىنە توقتا­لىپ ءوتىپ, تۇساۋى كەسىلىپ جاتقان كى­تاپ­قا قاتىستى بىلاي دەدى: «ءماس­كەۋ ساپارى الدىندا مەن اتىنىڭ ءوزى ادامنىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋ­دى­راتىن جاڭا كىتاپتى وقىپ شىق­تىم. اۆتور وزىنە ءتان مانەرمەن جاڭا داۋىردەگى قازاقستان تاريحى­نىڭ ماڭىزدى وقيعالارى – ساياسات, ديپلوماتيا, بيزنەس, ءبىلىم بەرۋ, مادەنيەت, يادرولىق قارۋسىزدانۋ جاي­ىن باياندايدى. ايتكەن مىرزا سىرتقى ساياساتتى دا نازارىنان سىرت قالدىرماعان. ونىڭ ىشىندە, ارينە, جاقىن كورشىلەرمەن قاتى­ناس­قا دا ءمان بەرسە, قازاقستان-رەسەي, قازاق-قىتاي قاتىناستارى جايىنداعى اۆتور پايىمدارى سا­راپ­شىلار مەن جۋرناليستەرگە ءبىراز ازىق بولارداي. كىتاپتىڭ باستى كەيىپكەرى – ول, ارينە, نۇرسۇلتان نازارباەۆ. اۆتور قازاقستان كوشباس­شى­سى بويىنداعى حاريزمانى ءال­دە­نەشە رەت اتاپ كورسەتەدى. ونىڭ باستى ماسەلەنى كورە الۋى, كوبىنە ۋاقىتتان وزىپ العا كەتىپ, جاڭىل­ماي­تىن قادامدار جاساۋى ايتى­لا­دى. سوندىقتان, كىتاپتىڭ ءبىر تا­راۋى «پرەزيدەنت نازارباەۆ: تو­سىن­سىي­لار شەبەرى جانە العا وز­دى­رار قا­دام­دار جاساۋشى» دەپ اتا­لا­دى. كىتاپ­تىڭ ەندىگى ءبىر كەيىپكەرلەرى – جاستار, «بولاشاق» باعدار­لا­ما­سىمەن ءبىلىم العان, اۆتور اتاپ كور­سەتكەندەي, «ەلدىڭ بولاشاق باس­شىلارى». ءسوزىمنىڭ سوڭىندا ەل تاۋەلسىز­دىگىنىڭ مەرەيلى مەرەكەسى قارسا­ڭىندا وسىنداي سىي جاساعان ايتكەن مىرزاعا العىسىمدى بىلدىرەمىن, دەگەن سوڭ مودەراتور ەندىگى كەزەكتى اۆتورعا بەرگەن. – العاشقى كىتابىم اقش-تىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتى نيكسونعا ارنالسا, ودان كەيىنگى ەڭبەگىمدى «تەمىر حانىم» تەتچەرگە ارنادىم. ال بۇدان بۇرىن پرەزيدەنت نازارباەۆ تۋرالى كىتابىم شىققان بولاتىن. بۇل – قازاقستان جايىنداعى ەكىنشى دۇنيەم, – دەپ ءسوزىن باستاعان ايتكەن ەلدەگى جاقسى وزگەرىستەرگە توق­تا­لىپ, ونىڭ ىشىندە جاستارعا ءمان بەرە سويلەپ, ولاردىڭ جىگەرى مەن شامشىلدىعىن, مۇراتتارىن كول­دە­نەڭ تارتتى. اۆتور نازارىنان قا­زاقستان-رەسەي قاتىناستارى دا تىس قالعان جوق. «حۋدوجەستۆەننايا ليتەراتۋرا» باسپاسىنىڭ ديرەكتورى جانە باس رەداكتورى گەورگي پرياحين: «ءبىزدى قازاقستانمەن بايلانىستىراتىن كوپ نارسە بار. ماسەلەن, مەنىڭ ءوزىم «كومسومولسكايا پراۆدانىڭ» ءتىلشىسى رەتىندە ەڭبەك جولىمدى قازاق جەرىنەن باستاپ ەدىم. بۇل كىتاپ ارقىلى بىزگە بۇرىننان جاقىن قا­زاقستان تانىلىپ قانا قويمايدى, ول ءوزىنىڭ ادامدىق قالىپتاعى مەملەكەت ەكەنىن تاعى دا ۇقتىرا تۇسەدى. كىتاپتان ينتەگراتسيا يدەياسىن تا­را­تۋ­شى نازارباەۆتىڭ بەينەسىن تاعى دا تاني تۇسەمىز. ايتەۋىر, شۇكىر­شى­لىگى – ءبىزدىڭ قازىرگى باسشىلىعىمىز نازارباەۆ يدەياسىن ۇعىنىپ, قادام­دار جاساۋدا. ال كىتاپتىڭ جارىق كورۋى تەك قازاقستان ءۇشىن عانا ەمەس, ۇلكەن كەڭىستىكتەگى بارلىق ورىس ءتىلدى وقىرمان ءۇشىن وتە ما­ڭىز­دى. ويتكەنى, كىتاپ ەۋرا­زيا­لىقتار ءۇشىن قاجەت دۇنيە», – دەدى. مۇنان كەيىن ءسوز العان شەشەندەر دە كىتاپتىڭ مازمۇنى مەن مانىنە ءۇڭىلىپ, ونى بەرەر ساباعى مول قۇندى دۇنيە دەپ باعالادى. انار تولەۋحانقىزى. استانا – ماسكەۋ – استانا.