بۇگىنگى اڭگىمە قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى, ونەرتانۋ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, حورەوگرافيا پروفەسسورى داۋرەن تاستانبەك ۇلى ءابىروۆ تۋرالى بولماق. كوپشىلىك ءۇشىن بۇل جۇمباق ەسىم, ونى تەرەڭ بىلە بەرمەيدى. ول بار ءومىرىن قازاق ونەرىنە ارناعان تالانتتى ءبيشى, قازاقتان شىققان تۇڭعىش كاسىبي بالەتمەيستەر.
اباي اتىنداعى وپەرا جانە بالەت تەاترىندا ۆ.ۆەليكانوۆتىڭ «قامبار-نازىم», ە.برۋسيلوۆسكيدىڭ «قوزى كورپەش-بايان سۇلۋ», ع.جۇبانوۆانىڭ «اققانات» بالەتتەرىن قويعان. ءبيشى رەتىندە ا.اداننىڭ «جيزەل», پ.چايكوۆسكيدىڭ «اققۋ كولى», ب. اسافەۆتىڭ «باقشاساراي بۇرقاعى» جانە ت.ب. بالەتتەردە جەتەكشى پارتيالاردى بيلەگەن. سونداي-اق «قامار سۇلۋ», «ايسۇلۋ» وپەرالارىنا جانە دە باسقا كوپتەگەن كونتسەرتتەرگە بيلەر قويعان. ا.گلازۋنوۆتىڭ «رايموندا», ت.مەليكوۆتىڭ «فارحاد-شىرىن», ف.ءيارۋلليننىڭ «شۋرالە», ە. برۋسيلوۆسكيدىڭ «دۋداراي», «قىز جىبەك» جانە «جالبىر», م.تولەباەۆتىڭ ء«بىرجان-سارا» ت.ب. كلاسسيكالىق بالەتتەرىن ساحناعا بەيىمدەگەن. ودان باسقا «دەۆۋشكا-دجيگيت», ء«بىزدىڭ سۇيىكتى دارىگەر» («ناش ميلىي دوكتور») كينوفيلمدەرىنە, قازاق مەملەكەتتىك فيلارمونياسىنىڭ ارتىستەرىنە كوپتەگەن جاڭا بيلەر قويدى. «قازاقكونتسەرت» بىرلەستىگىندە دە ءبىراز جىل باس بالەتمەيستەر قىزمەتىندە ءجۇرىپ, قازاقستاننىڭ ءار وڭىرىنەن 18 حالىق حورەوگرافيالىق ءانسامبلىن قۇردى. 1980-1982 جىلدارى يەمەن اراب رەسپۋبليكاسىندا ەڭبەك ەتىپ, وندا العاشقى ۇلتتىق كاسىبي بي ءانسامبلىن ۇيىمداستىردى.
ونەرسۇيەر قاۋىمعا جاقسى تانىس قىزىلوردالىق «سىر سۇلۋى» ءان-بي ءانسامبلىنىڭ نەگىزىن قالاسقانداردىڭ ءبىرى دە ءبيشى داۋرەن ءابىروۆ بولاتىن. ول جالىقپاي اۋىل-اۋىلدى ارالاپ, «سىر سۇلۋى» ءانسامبلىنىڭ قۇرامىنا ونەرلى جاستاردى جينايدى. «ونەرلى جاننىڭ ءورىسى كەڭ» دەگەن ەمەس پە؟ باعى جانعاندارى انسامبلگە قابىلدانادى.
ونەر سالاسىندا ەڭبەك ەتە ءجۇرىپ د.ءابىروۆ 1979 جىلى «قازاق ءبيىنىڭ كاسىبي ساحنادا قالىپتاسۋى مەن دامۋى» تۋرالى كانديداتتىق ديسسەرتاتسيا قورعادى. قازاقتىڭ بي ونەرى جايلى زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ, بىرنەشە مونوگرافيا ء(ا.يسمايلوۆپەن بىرگە «قازاقتىڭ حالىق بيلەرى», 1961; «يستوريا كازاحسكوگو تانتسا». – الماتى: سانات, 1997 جانە ت.ب.) جازدى. بي ونەرى ساڭلاعىنىڭ ول ەڭبەكتەرى بۇگىندەرى حورەوگرافيا ونەرىمەن اينالىسىپ جۇرگەن جاستارعا وقۋلىق رەتىندە پايدالانىلۋدا.
داۋرەن ءابىروۆتىڭ ەلىمىزدىڭ حورەوگرافيا ونەرىنىڭ قالىپتاسۋىنا, دامۋىنا قوسقان ۇلەسى ۇلان-عايىر. ونىڭ ەڭبەك جولىن زەرتتەپ, قازاق بي ونەرىن دامىتۋعا قوسقان ۇلەسى جايلى كوپتەگەن ەڭبەكتەر جازىلىپ, عىلىمي ديسسەرتاتسيالار قورعالدى. ونىڭ ەسىمى بىرنەشە جوو حورەوگرافيالىق زالدارىنا بەرىلدى. شاكىرتتەرى ءارتۇرلى دارەجەدە بايقاۋلار وتكىزۋدە. بالەتمەيستەر قالىپتاستىرعان بي مەكتەبىنىڭ تۇلەكتەرى تەك قازاقستاندا عانا ەمەس, شەت- ەلدەردىڭ دە بيىك ساحنالارىنان ونەر كورسەتىپ ءجۇر. ءومىر, ونەر ساباقتاستىعى دەگەن, ءسىرا, وسى بولار...
«داۋرەن ءابىروۆ – قازاق حورەوگرافياسىنىڭ جارقىن قۇبىلىسى. ول ورىس جانە كەڭەس حورەوگرافيا ونەرىنىڭ داستۇرلەرىنە سۇيەنىپ قويماي, ءوز حالقىنىڭ مادەنيەتىمەن, تاريحىمەن جانە بۇگىنگى تىنىس-تىرشىلىگىمەن تىعىز بايلانىستا بولدى. ونىڭ تۋىندىلارى قازاق حالقىنىڭ مادەنيەتى مەن ونەرىن, ادەت-عۇرپى مەن سالت-ءداستۇرىن جەتىك بىلۋىمەن ەرەكشەلەنىپ تۇردى. داۋرەن ءابىروۆ قازاق ءبيىن جاڭا تاقىرىپتارمەن, بەينەلەرمەن بايىتىپ, قازاق ءبيىنىڭ شەڭبەرىن كەڭەيتتى, ءارى قازىرگى ۇلتتىق-ساحنالىق ءبيدىڭ نەگىزدەرىن دامىتىپ, شىعارماشىلىق ىزدەنىستە بولىپ, ۇلتتىق حورەوگرافيالىق ونەردىڭ كاسىبي جانرلارىنا كوپ جاڭالىق ەنگىزدى. د.ءابىروۆتىڭ مەيلىنشە قاراپايىم حالىق ءومىرىنىڭ حالىق ورتاسىنان شىققان, شىنايىلىعىمەن اركىمنىڭ جۇرەگىنە جاقىن, جانىنا جايلى تەرەڭ تۇسىنىكتى بيلەرىنىڭ ءبىرى – «قوشتاسۋ» (نەمەسە «بەس قىز»). جاس ۇرپاقتى ۇلتتىق رۋحتا تاربيەلەۋدە بۇل بي ۇلكەن ءرول اتقارىپ كەلەدى. د.ءابىروۆتىڭ قازاق قىزدارىنىڭ اسەم, ەكپىندى قيمىلدارىن كورسەتكەن قويىلىمى – «التىناي» كۇي ىرعاعىنا نەگىزدەلگەن «التىناي» ءبيى... «اتا تولعاۋى» ءبيى ن.تىلەنديەۆتىڭ «اتا تولعاۋ» كۇيىنە نەگىزدەلگەن. ليريكالىق قىزدار ءبيى. بي – حالىقتىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىن بەينەلەيدى. بيشىلەردىڭ قولدارىندا – اسا تاياق اسپابى. مۋزىكا ىرعاعىمەن سوعىپ اسەم قيمىل قوزعالىستار جاسايدى», – دەپ جازادى ونەرتانۋ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, دوتسەنت قارلىعاش ايتقاليەۆا ءوزىنىڭ «بالەتمەيستەر داۋرەن ءابىروۆتىڭ شىعارماشىلىق مۇراسى» (الماتى, 2007) اتتى ەڭبەگىندە.
«...قازاق ءبيىن ش.جيەنقۇلوۆانىڭ, د.ءابىروۆتىڭ, ع.بەيسەنوۆانىڭ, و.ۆسەۆولودسكايا-گولۋشكەۆيچتىڭ مەكتەبى, ءادىسى دەپ ارنايى وقىتسا, قازىرگى قازاق بيىندە ءبىر جاڭالىق بولار ەدى. تۇيىندەپ ايتقاندا, قازىرگى قازاق ءبيى وتە جاقسى قارقىنمەن وركەندەپ كەلەدى. وكىنىشكە قاراي, شارا اپامىز بەن داۋرەن اعامىزدىڭ قالىپتاستىرعان بي مەكتەبىن جالعاستىراتىن حورەوگرافتارىمىز ارينە, ساۋساقپەن سانارلىقتاي. «التىن قورداعى» ۇلتتىق بيلەردى قازاق ءبيىن وقىتۋ پروتسەسىندە جۇيەلى پايدالانۋ وتە ماڭىزدى. بۇل شىعارمالار قازىرگى قازاق ءبيىنىڭ دامۋىنا تولىق مۇمكىندىك بەرەدى», دەپ وي تۇيەدى ق.ايتقاليەۆا.
قازاق ءبيىن الەمگە تانىتۋ حورەوگرافتاردىڭ قازىرگى باستى ماقساتتارىنىڭ ءبىرى بولۋى كەرەك. ال داۋرەن اعانىڭ ءتالىمى حالقىنا كەرەك ونەر, ول ۇلتىمىزدىڭ ماقتانىشىنا اينالعان تالانتتى تۇلعا. داۋرەن اعاداي ونەر يەسى, بالەتمەيستەر ىلۋدە بىرەۋ! ول – قازاق بي ونەرىنىڭ بىرەگەي تۇلعاسى. سونداي جانداردى قادىرلەپ, ءپىر تۇتپاساق, بولاشاققا نە دەپ بارامىز؟! د.ءابىروۆتىڭ ونەگەلى ءومىر جولىنان, اتقارعان قىرۋار ەڭبەگىنەن كەيىنگى جاستار ۇلگى الۋى كەرەك. ول – ەلگە, حالىققا ادال قىزمەت ەتۋدىڭ ۇلگىسىن كورسەتىپ كەتكەن ەرەكشە جان. ونەردى قادىرلەيتىن حالقى باردا, داۋرەن ءابىروۆتىڭ ەسىمى ۇمىتىلماۋى كەرەك.
اڭگىمەنى تۇيىندەي كەلگەندە, ونىڭ تۋعان ءوڭىرىنىڭ ازاماتتارى قولداپ, قورداي اۋىلىنىڭ ءبىر كوشەسىنە, اۋداندىق مادەنيەت ۇيىنە ەسىمىن بەرسە ارتىق بولماس ەدى. ول وعان ابدەن لايىق ونەر ساڭلاعى. «ەردىڭ اتىن ەل شىعارادى, ەلدىڭ اتىن ەر شىعارادى» دەپ حالىق بەكەر ايتپاعان بولار, ءسىرا. قازىرگى كوپشىلىك قولداپ وتىرعان «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى وعان دالەل ەمەس پە؟ ەندەشە ارتىندا ولمەيتۇعىن ونەرى قالعان, ەل ماقتانىشىنا اينالعان قازاقتىڭ تۇڭعىش بالەتمەيستەرى داۋرەن ءابىروۆتىڭ ەسىمىن كوپشىلىك ءبىلىپ جۇرگەنى ابزال.
ساعىندىق وردابەكوۆ,
قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى
